มณฑลพายัพ

มณฑลพายัพ (มณฑลลาวเฉียง)
← พ.ศ. 2437–2476 →
ธงมณฑลพายัพ
แผนที่แสดง 6 หัวเมืองมณฑลพายัพ   มณฑลพายัพเดิม   ส่วนที่แยกไปเป็นมณฑลมหาราษฎร์ ต่อกลับมาเข้ากับมณฑลพายัพเช่นเดิม
เมืองหลวง	เชียงใหม่
ภาษา	คำเมือง
ศาสนา	ศาสนาพุทธ (เถรวาท)
รัฐบาล	ข้าหลวงใหญ่แห่งมณฑล
เจ้าผู้ครองนคร	1. เจ้านครเชียงใหม่
	2. เจ้านครลำพูน
	3. เจ้านครลำปาง
	4. เจ้านครแพร่
	5. เจ้านครน่าน
ข้าหลวงแห่งมณฑล
- 2436 - 2442	พระยาทรงสุรเดช
- 2442 - 2443	พระยานริศรราชกิจ
- 2445 - 2458	พระยาสุรสีห์วิศิษฐ์ศักดิ์
ประวัติศาสตร์
- จัดตั้งมณฑลลาวเฉียง	พ.ศ. 2437
- เปลี่ยนเป็นมณฑลพายัพ	พ.ศ. 2442
- จัดตั้งมณฑลมหาราษฎร์	พ.ศ. 2458
- ยุบมณฑลมหาราษฎร์	พ.ศ. 2468
- ยุบมณฑลเทศาภิบาล	พ.ศ. 2476 2476
ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของ	ภาคเหนือของประเทศไทย

มณฑลพายัพ เป็นมณฑลหนึ่งในการปกครองส่วนภูมิภาคระบบมณฑลเทศาภิบาลของราชอาณาจักรสยาม ครอบคลุมพื้นที่ภาคเหนือตอนบน

ประวัติศาสตร์

มณฑลลาวเฉียง

ในปี พ.ศ. 2437 จากการที่หัวเมืองประเทศราชล้านนาถูกอังกฤษและฝรั่งเศสขนาบโอบล้อม พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงทรงกระกรุณาโปรดฯให้ 5 หัวเมืองประเทศราชล้านนา จัดขึ้นเป็นมณฑลลาวเฉียง

มณฑลพายัพ

ในปี พ.ศ. 2442 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เปลี่ยนเป็นมณฑลตะวันตกเฉียงเหนือ แล้วจึงเปลี่ยนมาเป็นมณฑลพายัพ ในปลายปีเดียวกัน ซึ่งประกอบด้วย 6 หัวเมือง คือ

1. นครเชียงใหม่ - ครอบคลุมพื้นที่เชียงใหม่, แม่ฮ่องสอนและเชียงราย
2. นครลำปาง
3. นครลำพูน
4. นครน่าน
5. นครแพร่
6. เมืองเถิน (ต่อมา พ.ศ. 2446 ยุบลงรวมเข้ากับลำปาง)

ต่อมา ในปี พ.ศ. 2458 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดให้แยกนครลำปาง นครน่าน และนครแพร่ ออกเป็นมณฑลมหาราษฎร์ ตั้งสำนักข้าหลวงใหญ่มณฑลที่เมืองแพร่ และต่อมา พ.ศ. 2469 พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดให้ยุบมณฑลมหาราษฎร์ รวมกันมณฑลพายัพตามเดิม

รายพระนามและรายนามผู้ปกครอง

เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่

ลำดับ	พระนาม/นาม	ตำแหน่ง	ราชวงศ์	ช่วงเวลา
7	พระเจ้าอินทวิชยานนท์	เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่	ทิพย์จักราธิวงศ์	พ.ศ. 2416 - 2440
8	เจ้าอินทวโรรสสุริยวงศ์	เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่	ทิพย์จักราธิวงศ์	พ.ศ. 2444 - 2452
9	พลตรี เจ้าแก้วนวรัฐ	เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่	ทิพย์จักราธิวงศ์	พ.ศ. 2454 - 2482

เจ้าผู้ครองนครลำพูน

ลำดับ	พระนาม/นาม	ตำแหน่ง	ราชวงศ์	ช่วงเวลา
8	เจ้าหลวงเหมพินธุไพจิตร	เจ้าผู้ครองนครลำพูน	ทิพย์จักราธิวงศ์	พ.ศ. 2431 - 2439
9	เจ้าหลวงอินทยงยศโชติ	เจ้าผู้ครองนครลำพูน	ทิพย์จักราธิวงศ์	พ.ศ. 2439 - 2454
10	พลตรี เจ้าจักรคำขจรศักดิ์	เจ้าผู้ครองนครลำพูน	ทิพย์จักราธิวงศ์	พ.ศ. 2454 - 2486

เจ้าผู้ครองนครลำปาง

ลำดับ	พระนาม/นาม	ตำแหน่ง	ราชวงศ์	ช่วงเวลา
12	เจ้าหลวงนรนันท์ไชยชวลิต	เจ้าผู้ครองนครลำปาง	ทิพย์จักราธิวงศ์	พ.ศ. 2430 - 2440
13	พลตรี เจ้าบุญวาทย์วงศ์มานิต	เจ้าผู้ครองนครลำปาง	ทิพย์จักราธิวงศ์	พ.ศ. 2440 - 2465
14	เจ้าน้อยแก้วเมืองพรวน ณ ลำปาง	รั้งตำแหน่งเจ้าผู้ครองนครลำปาง	ทิพย์จักราธิวงศ์	พ.ศ. 2465 - 2468

ข้าหลวง

ลำดับ	พระนาม/นาม	ตำแหน่ง	ราชวงศ์	ช่วงเวลา
1	พระยาทรงสุรเดช (อั้น บุนนาค)	ข้าหลวงใหญ่มณฑลลาวเฉียง	-	พ.ศ. 2436 - 2442
1	พระยานริศรราชกิจ (สาย โชติกเสถียร)	ข้าหลวงเทศาภิบาล	-	พ.ศ. 2442 - 2443
2	พระยาสุรสีห์วิศิษฐ์ศักดิ์ (เชย กัลยาณมิตร)	ข้าหลวงเทศาภิบาล	-	พ.ศ. 2445 - 2458