มณฑลพายัพ
จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
| บทความนี้ไม่มีการอ้างอิงจากเอกสารอ้างอิงหรือแหล่งข้อมูล โปรดช่วยพัฒนาบทความนี้โดยเพิ่มแหล่งข้อมูลน่าเชื่อถือ เนื้อหาที่ไม่มีการอ้างอิงอาจถูกคัดค้านหรือนำออก |
| มณฑลพายัพ (มณฑลลาวเฉียง) |
||||
|
||||
|
แผนที่แสดง 6 หัวเมืองมณฑลพายัพ มณฑลพายัพเดิม
ส่วนที่แยกไปเป็นมณฑลมหาราษฎร์ ต่อกลับมาเข้ากับมณฑลพายัพเช่นเดิม
|
||||
| เมืองหลวง | เชียงใหม่ | |||
| ภาษา | คำเมือง | |||
| ศาสนา | ศาสนาพุทธ (เถรวาท) | |||
| รัฐบาล | ข้าหลวงใหญ่แห่งมณฑล | |||
| เจ้าผู้ครองนคร | 1. เจ้านครเชียงใหม่ | |||
| 2. เจ้านครลำพูน | ||||
| 3. เจ้านครลำปาง | ||||
| 4. เจ้านครแพร่ | ||||
| 5. เจ้านครน่าน | ||||
| ข้าหลวงแห่งมณฑล | ||||
| - 2436 - 2442 | พระยาทรงสุรเดช | |||
| - 2442 - 2443 | พระยานริศรราชกิจ | |||
| - 2445 - 2458 | พระยาสุรสีห์วิศิษฐ์ศักดิ์ | |||
| ประวัติศาสตร์ | ||||
| - จัดตั้งมณฑลลาวเฉียง | พ.ศ. 2437 | |||
| - เปลี่ยนเป็นมณฑลพายัพ | พ.ศ. 2442 | |||
| - จัดตั้งมณฑลมหาราษฎร์ | พ.ศ. 2458 | |||
| - ยุบมณฑลมหาราษฎร์ | พ.ศ. 2468 | |||
| - ยุบมณฑลเทศาภิบาล | พ.ศ. 2476 2476 | |||
| ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของ | ภาคเหนือของประเทศไทย | |||
มณฑลพายัพ เป็นมณฑลหนึ่งในการปกครองส่วนภูมิภาคระบบมณฑลเทศาภิบาลของราชอาณาจักรสยาม ครอบคลุมพื้นที่ภาคเหนือตอนบน
เนื้อหา |
ประวัติศาสตร์[แก้]
- มณฑลลาวเฉียง
ในปี พ.ศ. 2437 จากการที่หัวเมืองประเทศราชล้านนาถูกอังกฤษและฝรั่งเศสขนาบโอบล้อม พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงทรงกระกรุณาโปรดฯให้ 5 หัวเมืองประเทศราชล้านนา จัดขึ้นเป็นมณฑลลาวเฉียง
- มณฑลพายัพ
ในปี พ.ศ. 2442 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เปลี่ยนเป็นมณฑลตะวันตกเฉียงเหนือ แล้วจึงเปลี่ยนมาเป็นมณฑลพายัพ ในปลายปีเดียวกัน ซึ่งประกอบด้วย 6 หัวเมือง คือ
- นครเชียงใหม่ - ครอบคลุมพื้นที่เชียงใหม่, แม่ฮ่องสอนและเชียงราย
- นครลำปาง
- นครลำพูน
- นครน่าน
- นครแพร่
- เมืองเถิน (ต่อมา พ.ศ. 2446 ยุบลงรวมเข้ากับลำปาง)
ต่อมา ในปี พ.ศ. 2458 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดให้แยกนครลำปาง นครน่าน และนครแพร่ ออกเป็นมณฑลมหาราษฎร์ ตั้งสำนักข้าหลวงใหญ่มณฑลที่เมืองแพร่ และต่อมา พ.ศ. 2469 พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดให้ยุบมณฑลมหาราษฎร์ รวมกันมณฑลพายัพตามเดิม
รายพระนามและรายนามผู้ปกครอง[แก้]
เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่[แก้]
| ลำดับ | พระนาม/นาม | ตำแหน่ง | ราชวงศ์ | ช่วงเวลา |
|---|---|---|---|---|
| 7 | พระเจ้าอินทวิชยานนท์ | เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ | ทิพย์จักราธิวงศ์ | พ.ศ. 2416 - 2440[1] |
| 8 | เจ้าอินทวโรรสสุริยวงศ์ | เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ | ทิพย์จักราธิวงศ์ | พ.ศ. 2444[2] - 2452[3] |
| 9 | พลตรี เจ้าแก้วนวรัฐ | เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ | ทิพย์จักราธิวงศ์ | พ.ศ. 2454[4] - 2482 |
เจ้าผู้ครองนครลำพูน[แก้]
| ลำดับ | พระนาม/นาม | ตำแหน่ง | ราชวงศ์ | ช่วงเวลา |
|---|---|---|---|---|
| 8 | เจ้าหลวงเหมพินธุไพจิตร | เจ้าผู้ครองนครลำพูน | ทิพย์จักราธิวงศ์ | พ.ศ. 2431 - 2439[5] |
| 9 | เจ้าหลวงอินทยงยศโชติ | เจ้าผู้ครองนครลำพูน | ทิพย์จักราธิวงศ์ | พ.ศ. 2439 - 2454[6] |
| 10 | พลตรี เจ้าจักรคำขจรศักดิ์ | เจ้าผู้ครองนครลำพูน | ทิพย์จักราธิวงศ์ | พ.ศ. 2454 - 2486 |
เจ้าผู้ครองนครลำปาง[แก้]
| ลำดับ | พระนาม/นาม | ตำแหน่ง | ราชวงศ์ | ช่วงเวลา |
|---|---|---|---|---|
| 12 | เจ้าหลวงนรนันท์ไชยชวลิต | เจ้าผู้ครองนครลำปาง | ทิพย์จักราธิวงศ์ | พ.ศ. 2430 - 2440[7] |
| 13 | พลตรี เจ้าบุญวาทย์วงศ์มานิต | เจ้าผู้ครองนครลำปาง | ทิพย์จักราธิวงศ์ | พ.ศ. 2440 - 2465 |
| 14 | เจ้าน้อยแก้วเมืองพรวน ณ ลำปาง | รั้งตำแหน่งเจ้าผู้ครองนครลำปาง | ทิพย์จักราธิวงศ์ | พ.ศ. 2465[8] - 2468 |
ข้าหลวง[แก้]
| ลำดับ | พระนาม/นาม | ตำแหน่ง | ราชวงศ์ | ช่วงเวลา |
|---|---|---|---|---|
| 1 | พระยาทรงสุรเดช (อั้น บุนนาค) | ข้าหลวงใหญ่มณฑลลาวเฉียง | - | พ.ศ. 2436 - 2442 |
| 1 | พระยานริศรราชกิจ (สาย โชติกเสถียร) | ข้าหลวงเทศาภิบาล | - | พ.ศ. 2442 - 2443 |
| 2 | พระยาสุรสีห์วิศิษฐ์ศักดิ์ (เชย กัลยาณมิตร) | ข้าหลวงเทศาภิบาล | - | พ.ศ. 2445 - 2458 |
อ้างอิง[แก้]
- ↑ ข่าวพระเจ้านครเชียงใหม่ถึงแก่พิลาไลย
- ↑ การตั้งเจ้าอุปราชเมืองนครเชียงใหม่เป็นเจ้าผู้ครองนคร ราชกิจจานุเบกษา 1 ธันวาคม รศ. 120
- ↑ ข่าวพิราไลย
- ↑ แจ้งความกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ให้เจ้าอุปราช (เจ้าแก้ว) ว่าที่เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่
- ↑ ข่าวพิลาไลย (เจ้าเหมพินธุไพจิตร เจ้านครลำพูน)
- ↑ ข่าวพิราไลยราชกิจจานุเบกษา เล่ม 27 วันที่ 26 มีนาคม ร.ศ. 129 หน้า 3124
- ↑ ข่าวพิลาไลย
- ↑ ราชกิจจานุเบกษา วันที่ 8 เมษายน พ.ศ. 2466 เล่มที่ 40 หน้า82