จังหวัดอำนาจเจริญ
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
จังหวัดอำนาจเจริญ เป็นจังหวัดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง จัดตั้งเมื่อวันที่ 1 ธันวาคม พ.ศ. 2536 พร้อมกับจังหวัดหนองบัวลำภูและจังหวัดสระแก้ว เดิมเป็นอำเภอในจังหวัดอุบลราชธานี ประกอบด้วยอำเภออำนาจเจริญ (ปัจจุบันคึออำเภอเมืองอำนาจเจริญ) อำเภอชานุมาน อำเภอปทุมราชวงศา อำเภอพนา อำเภอหัวตะพาน อำเภอเสนางคนิคม และกิ่งอำเภอลืออำนาจ (ปัจจุบันคืออำเภอลืออำนาจ) คำว่าอำนาจเจริญเป็นภาษาเขมร มีความหมายตามตัว คือ อำนาจเจริญ
เนื้อหา |
อาณาเขต [แก้]
- ทิศเหนือ ติดต่อกับจังหวัดยโสธรและจังหวัดมุกดาหาร
- ทิศตะวันออก ติดต่อกับประเทศลาว (โดยมีแม่น้ำโขงไหลคั่น) และจังหวัดอุบลราชธานี
- ทิศใต้ ติดต่อกับจังหวัดอุบลราชธานี
- ทิศตะวันตก ติดต่อกับจังหวัดยโสธร
ประวัติศาสตร์ [แก้]
เมื่อปี พ.ศ. 2337 เจ้าพระพรหมวรราชสุริยวงศ์ เจ้าเมืองอุบลราชธานีคนที่ 2 ได้มีใบบอกลงไปกราบทูลพระกรุณาพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ขอพระราชทานตั้งบ้านโคกก่งกงพะเนียง (ปัจจุบันเป็นตำบลอยู่ในการปกครองของอำเภอชานุมาน) เป็นเมืองเขมราษฎร์ธานี พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยจึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งบ้านโคกก่งกงพะเนียงเป็นเมืองเขมราฐธานี ตามที่พระพรหมวรราชสิริยวงศากราบทูล และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้อุปฮาดก่ำ บุตรชายคนโตของพระวอจากเมืองอุบลราชธานี มาเป็นเจ้าเมืองเขมราษฎร์ธานี (ที่ตั้งอยู่เมืองบริเวณบ้านคำแห้ว เมืองเก่า อำเภอชานุมาน) ได้รับสถาปนาเป็นพระเทพวงศา (ก่ำ)
ต่อมาในปี พ.ศ. 2369 เกิดศึกระหว่างกรุงเทพมหานครกับกองทัพเจ้าอนุวงศ์ เจ้านครจำปาศักดิ์ได้ยกทัพมายึดเมืองเขมราษฎร์ธานี ขอให้พระเทพวงศา (ก่ำ) เข้าเป็นพวกด้วย แต่พระเทพวงศาไม่ยอมจึงถูกประหารชีวิต พระเทพวงศา (ก่ำ) มีบุตรชาย 3 คน คือ พระเทพวงศา (บุญเฮ้า) คนที่ 3 ท้าวแดง มียศเป็นพระกำจนตุรงค์ ได้เป็นเจ้าเมืองวารินชำราบ พระเทพวงศา (บุญจันทร์) มีบุตรชาย 2 คน คือ ท้าวบุญสิงห์ และท้าวบุญชัย ต่อมา ท้าวบุญสิงห์ได้เป็นเจ้าเมืองเขมราษฎร์ธานี มียศเป็นพระเทพวงศา (บุญสิงห์) มีบุตรชาย 2 คน คือ ท้าวเสือและท้าวพ่วย ซึ่งได้รับยศเป็น ท้าวจันทบุรมหรือจันทบรม ต่อมาในปี พ.ศ. 2401 ได้กราบบังคมทูลยกฐานะบ้านค้อใหญ่ (ปัจจุบันอยู่ในท้องที่อำเภอลืออำนาจ) ขึ้นเป็นเมือง พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ยกฐานะบ้านค้อใหญ่ขึ้นเป็นเมือง ให้ชื่อว่า เมืองอำนาจเจริญ เมื่อ พ.ศ. 2410 และโปรดเกล้าฯ ให้ท้าวจันทบรม (เสือ) เป็นเจ้าเมือง มียศเป็นพระอมรอำนาจ (ต้นสกุลอมรสิน) ดังปรากฏตราสารตั้งเจ้าเมืองอำนาจเจริญ
เมืองอำนาจเจริญจึงได้รับการสถาปนาเป็นเมืองตั้งแต่บัดนั้นเป็นต้นมา โดยขึ้นการบังคับบัญชาของเจ้าเมืองเขมราษฎร์ธานี โดยมีท้าวจันทบุรม (เสือ) มีพระอมรอำนาจ ซึ่งเป็นบุตรชายของพระเทพวงศา (ท้าวบุญสิงห์) เจ้าเมืองเขมราษฎร์ธานี และเป็นหลานเจ้าพระวอ เจ้าเมืองอุบลราชธานี เป็นเจ้าเมืองอำนาจเจริญคนแรก นับว่าเมืองอำนาจเจริญเป็นเชื้อสายของเจ้าพระวอพระตาโดยตรง
ต่อมา ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ทรงปฏิรูปการปกครองให้เข้าสู่ระบบการบริหารราชการแผ่นดินแบบยุโรปตามแบบสากล เป็นเทศาภิบาล เมื่อ พ.ศ. 2429-2454 โดยยกเลิกการปกครองแบบเดิมที่ให้มีเจ้าเมือง พระอุปราช ราชวงศ์ และราชบุตร ที่เรียกว่า อาญาสี่
นับแต่ปี พ.ศ. 2429-2454 ได้ยกเลิกการปกครองแบบเก่า คือ ยกเลิกตำแหน่งอาญาสี่สืบสกุลในการเป็นเจ้าเมืองนั้นเสีย จัดให้ข้าราชการจากราชสำนักในกรุงเทพมหานครมาปกครอง เปลี่ยนชื่อตำแหน่งผู้ปกครองจากเจ้าเมืองมาเป็นผู้ว่าราชการเมืองแทน และปรับปรุงการปกครองหัวเมืองมณฑลอีสาน จึงยุบเมืองเล็กเมืองน้อยรวมเป็นเมืองใหญ่ ยุบเมืองเป็นอำเภอ เช่น เมืองเขมราษฎร์ธานี เมืองยศ (ยโสธร) เมืองฟ้าหยาด (มหาชนะชัย) เมืองลุมพุก (คำเขื่อนแก้ว) เมืองขุหลุ (ตระการพืชผล) เมืองอำนาจเจริญ ไปขึ้นการปกครองกับเมืองอุบลราชธานี ตั้งแต่บัดนั้นเป็นต้นมา อำเภออำนาจเจริญ จึงได้แต่งตั้งนายอำเภอปกครอง
นายอำเภอคนแรก คือ รองอำมาตย์โทหลวงเอนกอำนาจ (เป้ย สุวรรณกูฏ) พ.ศ. 2454-2459 ต่อมาประมาณ พ.ศ. 2459 ย้ายตัวอำเภอจากที่เดิม (บ้านค้อ บ้านอำนาจ อำเภอลืออำนาจในปัจจุบัน) มาตั้ง ณ ตำบลบุ่งซึ่งเป็นที่ตั้งเมืองในปัจจุบัน ตามคำแนะนำของพระยาสุนทรพิพิธ เมื่อครั้งดำรงตำแหน่งเลขามณฑลอีสาน ได้เดินทางมาตรวจราชการโดยใช้เกวียนเป็นพาหนะ มีความเห็นว่าหากย้ายอำเภอมาตั้งใหม่ที่บ้านบุ่งซึ่งเป็นชุมชนและชุมทางสี่แยกระหว่างเมืองอุบลราชธานีกับมุกดาหาร และเมืองเขมราฐกับเมืองยศ (ยโสธร) โดยคาดว่าจะมีความเจริญยิ่ง ๆ ขึ้นไปในอนาคต โดยใช้ชื่อว่า อำเภอบุ่ง [เสนอแนะย้ายพร้อมกับอำเภอเดชอุดม ย้ายจากเมืองขุขันธ์ (ในเขตจังหวัดศรีสะเกษปัจจุบัน) มาขึ้นกับจังหวัดอุบลราชธานี] และยุบเมืองอำนาจเจริญเดิมเป็นตำบลชื่อว่าตำบลอำนาจ ซึ่งชาวบ้านนิยมเรียกว่า "เมืองอำนาจน้อย" อยู่ในเขตท้องที่อำเภอลืออำนาจในปัจจุบัน ต่อมาในปี พ.ศ. 2482 จึงเปลี่ยนชื่อจากอำเภอบุ่ง เป็น "อำเภออำนาจเจริญ" ขึ้นการปกครองกับจังหวัดอุบลราชธานี
ต่อมาได้มีพระราชบัญญัติจัดตั้งจังหวัดอำนาจเจริญ พุทธศักราช 2536 ซึ่งมีผลบังคับตั้งแต่วันที่ 1 ธันวาคม พ.ศ. 2536 ตรงกับวันพุธ แรม 3 ค่ำ เดือน 12 ปีระกา ให้แยกอำเภออำนาจเจริญ อำเภอชานุมาน อำเภอปทุมราชวงศา อำเภอพนา อำเภอหัวตะพาน อำเภอเสนางคนิคม และกิ่งอำเภอลืออำนาจ (ปัจจุบันอำเภอลืออำนาจ) รวม 6 อำเภอ 1 กิ่งอำเภอ ออกจากการปกครองจังหวัดอุบลราชธานีรวมกันขึ้นเป็นจังหวัดใหม่ชื่อว่า จังหวัดอำนาจเจริญ และยกฐานะอำเภออำนาจเจริญเป็น อำเภอเมืองอำนาจเจริญ (ราชกิจจานุเบกษา ฉบับพิเศษ หน้า 4-5-6 เล่ม 110 ตอนที่ 125 ลงวันที่ 2 กันยายน 2536)
สัญลักษณ์ประจำจังหวัด [แก้]
- ตราประจำจังหวัด
พระมงคลมิ่งเมืองเป็นพระประธานของภาพ แสงฉัพพรรณรังสี เปล่งรัศมีโดยรอบพระเศรียรซ้ายขวามีต้นไม้อยู่สองข้าง ถัดไปเป็นกลุ่มเมฆ ด้านล่างเป็นแถบป้ายชื่อจังหวัดอำนาจเจริญ จังหวัดอำนาจเจริญ ใช้อักษรย่อว่า อจ.
- คำขวัญประจำจังหวัด
 |
|
 |
| — คำขวัญประจำจังหวัดอำนาจเจริญ | ||
- วิสัยทัศน์
|
|
|
| — วิสัยทัศน์จังหวัดอำนาจเจริญ | ||
- ดอกไม้ประจำจังหวัด ดอกจานเหลือง (Butea monosperma)
- ต้นไม้ประจำจังหวัด ตะเคียนหิน (Hopea ferrea)
หน่วยการปกครอง [แก้]
การปกครองส่วนภูมิภาค [แก้]
แบ่งออกเป็น 7 อำเภอ 56 ตำบล 653 หมู่บ้าน
 |
การปกครองส่วนท้องถิ่น [แก้]
องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) มีจำนวน 59 แห่ง แบ่งออกเป็น 1 องค์การบริหารส่วนจังหวัด, 1 เทศบาลเมือง, 21 เทศบาลตำบล และ 31 องค์การบริหารส่วนตำบล มีรายชื่อดังนี้
|
อำเภอเมืองอำนาจเจริญ
อำเภอชานุมาน |
อำเภอเสนางนิคม อำเภอพนา อำเภอหัวตะพาน |
อำเภอปทุมราชวงศา อำเภอลืออำนาจ |
สถานศึกษา [แก้]
โรงเรียน [แก้]
โรงเรียนมัธยม สพม.
- โรงเรียนคำเขื่อนแก้ววิทยาคม อำเภอชานุมาน
- โรงเรียนคึมใหญ่วิทยา อำเภอเมืองอำนาจเจริญ
- โรงเรียนจิกดู่วิทยา อำเภอหัวตะพาน
- โรงเรียนชานุมานวิทยาคม อำเภอชานุมาน
- โรงเรียนนาจิกพิทยาคม อำเภอเมืองอำนาจเจริญ
- โรงเรียนนายมวิทยาคาร อำเภอเมืองอำนาจเจริญ
- โรงเรียนนาวังวิทยา อำเภอเมืองอำนาจเจริญ
- โรงเรียนนาเวียงจุลดิศวิทยา อำเภอเสนางคนิคม
- โรงเรียนน้ำปลีกศึกษา อำเภอเมืองอำนาจเจริญ
- โรงเรียนปทุมราชวงศา อำเภอปทุมราชวงศา
- โรงเรียนปลาค้าววิทยานุสรณ์ อำเภอเมืองอำนาจเจริญ
- โรงเรียนพนาศึกษา อำเภอพนา
- โรงเรียนมัธยมแมด อำเภอลืออำนาจ
- โรงเรียนลือวิทยาคม อำเภอปทุมราชวงศา
- โรงเรียนลืออำนาจวิทยาคม อำเภอลืออำนาจ
- โรงเรียนศรีคูณวิทยบัลลังก์ อำเภอพนา
- โรงเรียนศรีเจริญศึกษา อำเภอหัวตะพาน
- โรงเรียนศึกษาสงเคราะห์อำนาจเจริญ อำเภอเมืองอำนาจเจริญ
- โรงเรียนสร้างนกทาวิทยาคม อำเภอเมืองอำนาจเจริญ
- โรงเรียนเสนางคนิคม อำเภอเสนางคนิคม
- โรงเรียนหัวตะพานวิทยาคม อำเภอหัวตะพาน
- โรงเรียนอำนาจเจริญ อำเภอเมืองอำนาจเจริญ
- โรงเรียนอำนาจเจริญ 2 อำเภอเมืองอำนาจเจริญ
โรงเรียนเอกชน
ระดับอาชีวศึกษา [แก้]
- วิทยาลัยเทคนิคอำนาจเจริญ
- วิทยาลัยการอาชีพหัวตะพาน
- โรงเรียนโปลีเทคอำนาเจริญ
ระดับอุดมศึกษา [แก้]
- มหาวิทยาลัยมหิดล (โครงการจัดตั้งวิทยาเขตอำนาจเจริญ)
- มหาวิทยาลัยรามคำแหง สาขาวิทยบริการเฉลิมพระเกียรติ
งานประจำจังหวัด [แก้]
- 2 เมษา ครูสลามายามบ้าน
สถานที่สำคัญของจังหวัด [แก้]
กีฬา [แก้]
อำนาจเจริญมีทีมกีฬาอาชีพประจำจังหวัด ได้แก่ ทีมอำนาจทาวน์ หรือ สโมสรฟุตบอลจังหวัดอำนาจเจริญ (มดพิฆาต) ซึ่งเป็นทีมฟุตบอลอาชีพ
อ้างอิง [แก้]
- ↑ ศูนย์สารสนเทศเพื่อการบริหารและงานปกครอง. กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "ข้อมูลการปกครอง." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://www.dopa.go.th/padmic/jungwad76/jungwad76.htm [ม.ป.ป.]. สืบค้น 18 เมษายน 2553.
- ↑ สำนักทะเบียนกลาง. กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "ประกาศสำนักทะเบียนกลาง กรมการปกครอง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร แยกเป็นกรุงเทพมหานครและจังหวัดต่าง ๆ ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2555." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://stat.bora.dopa.go.th/stat/y_stat55.html 2556. สืบค้น 3 เมษายน 2556.
ดูเพิ่ม [แก้]
- สโมสรฟุตบอลจังหวัดอำนาจเจริญ
- รายชื่อวัดในจังหวัดอำนาจเจริญ
- รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดอำนาจเจริญ
- รายชื่อสาขาของธนาคารในจังหวัดอำนาจเจริญ
- รายชื่อห้างสรรพสินค้าในจังหวัดอำนาจเจริญ
แหล่งข้อมูลอื่น [แก้]
- เว็บไซต์อย่างเป็นทางการของจังหวัด
- เว็บไซต์มหาวิทยาลัยมหิดล วิทยาเขตอำนาจเจริญ
- เว็บไซต์สโมสรฟุตบอลอำนาจทาวน์
พิกัดภูมิศาสตร์: 15°52′N 104°38′E / 15.86°N 104.63°E
- แผนที่และภาพถ่ายทางอากาศของ จังหวัดอำนาจเจริญ
- แผนที่ จาก มัลติแมป โกลบอลไกด์ หรือ กูเกิลแมปส์
- ภาพถ่ายทางอากาศ จาก เทอร์ราเซิร์ฟเวอร์
- ภาพถ่ายดาวเทียม จาก วิกิแมเปีย
|
|||||
|
|||||||||||||||||||||||||
