อำเภอเขมราฐ

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
อำเภอเขมราฐ
แผนที่จังหวัดอุบลราชธานี เน้นอำเภอเขมราฐ
ต้นตำหรับรำตังหวาย ถิ่นไทยนักปราชญ์ ทวยราษฎร์น้ำใจงาม สุดเขตแดนสยาม มะขามหวานหลายหลาก กล้วยตากรสดี ประเพณีแห่เทียนพรรษา แข่งนาวาสองฝั่งโขง
ข้อมูลทั่วไป
อักษรไทย อำเภอเขมราฐ
อักษรโรมัน Amphoe Khemarat
จังหวัด อุบลราชธานี
รหัสทางภูมิศาสตร์ 3405
รหัสไปรษณีย์ 34170
ข้อมูลสถิติ
พื้นที่ 526.75 ตร.กม.
ประชากร 77,565 คน (พ.ศ. 2552)
ความหนาแน่น 147.25 คน/ตร.กม.
ที่ว่าการอำเภอ
ที่ตั้ง ที่ว่าการอำเภอเขมราฐ ถนนอรุณประเสริฐ ตำบลเขมราฐ อำเภอเขมราฐ จังหวัดอุบลราชธานี 34170
พิกัด 16°2′24″N 105°12′24″E / 16.04000°N 105.20667°E / 16.04000; 105.20667
หมายเลขโทรศัพท์ 0-4549-1747, 0-4549-1247
หมายเลขโทรสาร 0-4549-1247
เว็บไซต์ อำเภอเขมราฐ

สารานุกรมประเทศไทย ส่วนหนึ่งของสารานุกรมประเทศไทย

อำเภอเขมราฐ แปลว่า ดินแดนแห่งความเกษมสุข[1] เป็นอำเภอหนึ่งในจังหวัดอุบลราชธานี อยู่ริมแม่น้ำโขง อำเภอเขมราฐ เป็นอำเภอเก่าแก่ที่ตั้งมาตั้งแต่สมัยกรุงเทพ อยู่ริ่มแม่น้ำโขงเป็นระยะทางยาวกว่า 40 กิโลเมตร ซึ่งฝั่งตรงข้ามคือ เมืองสองคอน แขวงสุวรรณเขต (สะหวันนะเขต) ของประเทศลาว เขมราฐเป็นเมืองที่มีทัศนียภาพแม่น้ำโขงที่สวยงาม หาดทรายที่มีชื่อเสียงคือ หาดทรายสูง และ จะมีการแข่งเรือยาวอำเภอเขมราฐซึ่งจัดขึ้นเป็นประจำทุกปี

คำขวัญประจำอำเภอ[แก้]

"ต้นตำรับรำตังหวาย ถิ่นไทยนักปราชญ์ ทวยราษฎร์น้ำใจงาม สุดเขตแดนสยาม มะขามหวานหลายหลาก กล้วยตากรสดี ประเพณีแห่เทียนพรรษา แข่งนาวาสองฝั่งโขง"

ที่ตั้งและอาณาเขต[แก้]

อำเภอเขมราฐตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของจังหวัดอุบลราชธานี ห่างจากตัวจังหวัด 105 กิโลเมตร และห่างจากกรุงเทพมหานคร 750 กิโลเมตร มีอาณาเขตติดต่อกับพื้นที่การปกครองข้างเคียงดังนี้

ที่ตั้ง[แก้]

ตั้งอยู่ หมู่ 1 ถนนนอรุณประเสริฐ อำเภอเขมราฐ จังหวัดอุบลราชธานี อยู่ห่างจากอำเภอเมืองไปทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือไปตามถนนอุบลฯ-ตระการฯ-เขมราฐ ระยะทางประมาณ 104 กิโลเมตร จากถนนหมายเลข 202 (ถนนอรุณประเสริฐ) อีก 1 เส้นทาง

ประวัติศาสตร์[แก้]

เมื่อปี พ.ศ. 2357 เจ้าพระพรหมวรราชสุริยวงศ์ เจ้าเมืองอุบลราชธานีคนที่ 2 ได้มีใบบอกลงไปกราบทูลพระกรุณาพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ขอพระราชทานตั้งบ้านโคกก่งดงพะเนียง เป็นเมืองเขมราษฎร์ธานี พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยจึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งบ้านโคกก่งดงพะเนียง เป็นเมืองเขมราษฎร์ธานี มีฐานะเทียบเท่าหัวเมืองชั้นเอกขึ้นตรงต่อกรุงเทพมหานคร ตามที่พระพรหมวรราชสิริยวงศากราบทูล และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้อุปฮาดก่ำ บุตรชายคนโตของพระวอจากเมืองอุบลราชธานี มาเป็นเจ้าเมืองเขมราษฎร์ธานี ได้รับสถาปนาเป็นพระเทพวงศา (ก่ำ) (2357-2369)

ต่อมาในปี พ.ศ. 2369 เกิดศึกระหว่างกรุงเทพมหานครกับกองทัพเจ้าอนุวงศ์ เจ้านครจำปาศักดิ์ได้ยกทัพมายึดเมืองเขมราษฎร์ธานี ขอให้พระเทพวงศา (ก่ำ) เข้าร่วมด้วย แต่พระเทพวงศาไม่ยอมจึงถูกจับประหารชีวิต

พระเทพวงศา (ก่ำ) มีบุตร 4 คน คือ 1.พระเทพวงศา (บุญจันทร์)(2371-2395), 2.พระเทพวงศา (บุญเฮ้า)(2396-2408) , 3. ท้าวชำนาญไพรสณฑ์ (แดง) มียศเป็นพระกำจรจาตุรงค์ ได้เป็นเจ้าเมืองวารินชำราบ(บ้านนากอนจอ) 4.นางหมาแพง , พระเทพวงศา (บุญจันทร์) มีบุตรชาย 2 คน คือ ท้าวบุญสิงห์ และท้าวบุญชัย ต่อมา ท้าวบุญสิงห์ได้เป็นเจ้าเมืองเขมราษฎร์ธานี ลำดับที่ 4 มียศเป็นพระเทพวงศา (บุญสิงห์)(2408-2428)(ต้นตระกูล อมรสิน และ อมรสิงห์) มีบุตรชาย 2 คน คือ ท้าวเสือและท้าวพ่วย ซึ่ง ท้าวพ่วย ได้รับแต่งตั้งเป็น ท้าวขัตติยะ และเป็นเจ้าเมืองเขมราษฎร์ธานี ลำดับที่ 5 ที่ตำแหน่ง พระเทพวงศา (พ่วย)(2428-2435) ส่วน ท้าวเสือ ได้รับยศเป็น ท้าวจันทบุฮมหรือจันทบรม และได้รับโปรดเกล้า เป็น พระอมรอำนาจ เจ้าเมืองอำนาจเจริญ ในปี พ.ศ. 2401

ครั้นในสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงปฏิรูปการปกครองครั้งใหญ่ มณฑลอีสานถูกแบ่งเป็น 8 บริเวณ เมืองเขมราฐ มี พระเขมรัฐเดชนารักษ์เป็นผู้ว่าราชการเมือง และมีอำเภออยู่ในการปกครอง 6 อำเภอ ต่อมาในปี พ.ศ. 2452 เมืองเขมราฐถูกลดฐานะลงเป็นอำเภอขึ้นตรงต่อเมืองยโสธร จนปี พ.ศ. 2455 จึงถูกย้ายมาขึ้นกับกับจังหวัดอุบลราชธานีจนกระทั่งถึงปัจจุบัน[2]

การปกครองส่วนภูมิภาค[แก้]

อำเภอเขมราฐแบ่งการปกครองออกเป็น 9 ตำบล 123 หมู่บ้าน ได้แก่

ลำดับที่. ชื่ออังกฤษ ชื่อไทย จำนวนหมู่บ้าน ประชากร
1. Khemarat เขมราฐ 22 11,763
2. Kham Pom ขามป้อม 17 9,101
3. Chiat เจียด 9 4,713
4. Nong Phue หนองผือ 14 9,184
5. Na Waeng นาแวง 13 6,919
6. Kaeng Nuea แก้งเหนือ 10 6,056
7. Nong Nok Tha หนองนกทา 13 5,557
8. Nong Sim หนองสิม 10 4,903
9. Hua Na หัวนา 16 12,263

จำนวนประชากรปี 2550

ฤดูกาล[แก้]

โดยทั่วไป มี 3 ฤดูคือ

  • ฤดูร้อน

ช่วงประมาณปลายเดือนมีนาคม - ต้นเดือนพฤษภาคม อาการ้อนอบอ้าว

  • ฤดูฝน

ประมาณกลางเดือนพฤษภาคม - ต้นเดือนตุลาคม มีฝนตกโดยทั่วไป

  • ฤดูหนาว

ประมาณต้นเดือนพฤศจิกายน - เดือนมีนาคม อากาศจะเริ่มเย็นลง จนกระทั่งมีอากาศหนาว

สถานศึกษา[แก้]

โรงเรียนประถมศึกษาและโรงเรียนมัธยมศึกษาในเขตเทศบาลตำบลเขมราฐ

  • โรงเรียนเขมราฐพิทยาคม โรงเรียนสหศึกษา เปิดสอนระดับมัธยมต้นถึงมัธยมปลาย
  • โรงเรียนบ้านใต้เขมราฐ โรงเรียนสหศึกษา เปิดสอนระดับอนุบาลและประถมศึกษา
  • โรงเรียนบ้านเหนือเขมราฐ โรงเรียนสหศึกษา เปิดสอนระดับอนุบาลและประถมศึกษา

โรงเรียนมัธยมศึกษาและประถมศึกษาอื่น ๆ

  • โรงเรียนแก้งเหนือพิทยาคม (ตำบลแก้งเหนือ) โรงเรียนสหศึกษา เปิดสอนระดับมัธยมต้นถึงมัธยมปลาย
  • โรงเรียนบ้านหนองผือ โรงเรียนสหศึกษา เปิดสอนระดับอนุบาลถึงมัธยมต้น
  • โรงเรียนบ้านนาแวง โรงเรียนสหศึกษา เปิดสอนระดับอนุบาลถึงมัธยมต้น
  • โรงเรียนอนุบาลพุทธเมตตา (ภาคเอกชน)

ฯลฯ

วิทยาลัย มหาวิทยาลัย

สถานที่ท่องเที่ยว[แก้]

  • หาดทรายสูง ที่ตั้ง บ้านลาดหญ้าคา หมู่ที่ 10 ต.นาแวง
  • แก่งช้างหมอบ ที่ตั้ง บ้านห้วยยาง หมู่ที่ 10 ต.เขมราฐ
  • ภูอ่าง ที่ตั้ง บ้านหลักเขต หมู่ที่ 9 ต.หนองนกทา
  • แก่งพะลานเหล็ก ที่ตั้ง บ้านสามแยกถ้ำเสือ หมู่ที่ 17 ต.เขมราฐ
  • ภูรัง ที่ตั้ง บ้านบาก ม.2 ต.หัวนาและ บ้านดอนโด่ ม.10 ต.หัวนา
  • ภูพนมดี ที่ตั้ง บ้านแก้งหลักด่าน ม.7 และบ้านพนมดี ม.10 ต.หนองผือ
  • ภูยอ ที่ตั้ง บ้านคำสง่า ม.11 ต.หนองนกทา
  • พระเจ้าใหญ่องค์แสน ที่ตั้ง วัดโพธิ์ หมู่ที่ 7 ต.เขมราฐ
  • พระเจ้าใหญ่องค์หมื่น ที่ตั้ง วัดบ้านอุบมุง หมู่ที่ 5 ต.เขมราฐ
  • พระหยกไซมีเรีย ที่ตั้ง วัดโพธิ์ หมู่ที่ 7 ต.เขมราฐ
  • ดอนสโงม ที่ตั้ง บ้านนาแวง หมู่2 ต.นาแวง

เทศกาลและประเพณี[แก้]

  • แข่งเรือยาวประเพณีสองฝั่งโขง ไทย-ลาว ลำน้ำโขง หน้าเทศบาล ต.เขมราฐ เดือนตุลาคมของทุกปี
  • ประเพณีสงกรานต์ แก่งช้างหมอบ เทศบาลตำบลเทพวงศา 13-15 เมษายน
  • ประเพณีแห่เทียนเข้าพรรษา เทศบาลตำบลเขมราฐ เดือนกรกฎาคม
  • ถนนคนเดินอำเภอเขมราฐ ทุกวันเสาร์ที่ 2 และวันเสาร์ที่ 4 ของเดือน

ผลิตภันฑ์สินค้าส่งออก[แก้]

  • กล้วยตาก นางวัชมี อุ่นจิตร
  • สมุนไพร นางมาลา มัธยามาศ
  • สมุนไพร นางสมคิด ดงศรี หมู่ 1 ตำบลขามป้อม
  • ผ้าทอมือ นางสมภพ บุ้งทอง 30 ม.6 ต.นาแวง
  • ขนมนางเล็ด กลุ่มแม่บ้านบ้านเหนือเขมราฐ
  • แหนมใบมะยม กลุ่มแม่บ้านบ้านเหนือเขมราฐ
  • กล้วยฉาบ และกล้วยฉาบเส้น กลุ่มแม่บ้านหนองวิไล หมู่ 11 ตำบลเขมราฐ
  • กลุ่มสานกระติบข้าว หมู่ 13 ตำบลขามป้อม

การปกครองส่วนท้องถิ่น[แก้]

ท้องที่อำเภอเขมราฐประกอบด้วยองค์การบริหารส่วนท้องถิ่น 10 แห่ง ได้แก่

  • เทศบาลตำบลเขมราฐ ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลเขมราฐ
  • เทศบาลตำบลเทพวงศา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเขมราฐ (นอกเขตเทศบาลตำบลเขมราฐ)
  • เทศบาลตำบลขามป้อม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลขามป้อมทั้งตำบล
  • เทศบาลตำบลหนองผือ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองผือทั้งตำบล
  • เทศบาลตำบลหัวนา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหัวนาทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลเจียด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเจียดทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลนาแวง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาแวงทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลแก้งเหนือ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแก้งเหนือทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลหนองนกทา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองนกทาทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลหนองสิม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองสิมทั้งตำบล

การคมนาคม[แก้]

  1. ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 202 ชัยภูมิ–เขมราฐ (ถนนอรุณประเสริฐ)
  2. ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2034 มุกดาหาร–บรรจบทางหลวงหมายเลข 202 (หนองผือ)
  3. ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2050 อุบลราชธานี–เขมราฐ
  4. ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2112 แยกทางหลวงหมายเลข 2050 (เขมราฐ) –โขงเจียม
  5. ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2232 แยกทางหลวงหมายเลข 202 (หนองผือ) –กุดข้าวปุ้น
  6. ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2242 แยกทางหลวงหมายเลข 2034 (บุ่งเขียว) –บรรจบทางหลวงหมายเลข 202 (เขมราฐ)

แหล่งข้อมูลอื่น[แก้]

อ้างอิง[แก้]

  1. อำเภอเขมราฐ อ่านว่า เข-มะ-ราด. เมือง "เขมราษฎร์ธานี" ได้ถูกเปลี่ยนชื่อมาเป็น "เขมราฐ" ตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5 แต่ก็มีความหมายเดียวกัน คือ "ดินแดนแห่งความเกษมสุข" (ราษฎร์ = รัฐ, รัฎฐ์ = แว่น แคว้น หรือ ดินแดน ส่วนคำว่า "เขม" หมายถึง ความเกษมสุข) (ที่มา : นามานุกรมภูมิศาสตร์จังหวัดอุบลราชธานี สำนักศิลปวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี)
  2. ประวัติศาสตร์อีสาน,เติม วิภาคย์พจนกิจ ,ฉบับพิมพ์ครั้งที่ 2,2530,น.118