อำเภอตระการพืชผล

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
อำเภอตระการพืชผล
แผนที่จังหวัดอุบลราชธานี เน้นอำเภอตระการพืชผล
ตระการเมืองข้าวหอม พร่ำพร้อมวัฒนธรรม
งามล้ำหอไตร พระเจ้าใหญ่วัดศรี
มากมีเกลือสินเธาว์ ถิ่นเก่าบ้านขุหลุ
เชิดชูพุทธศาสน์ อุดมชาติด้วยพืชผล
ข้อมูลทั่วไป
อักษรไทย อำเภอตระการพืชผล
อักษรโรมัน Amphoe Trakan Phuet Phon
จังหวัด อุบลราชธานี
ข้อมูลสถิติ
พื้นที่ 1,465 ตร.กม.
ประชากร 122,168 คน (พ.ศ. 2557)
ความหนาแน่น 83.39 คน/ตร.กม.
รหัสทางภูมิศาสตร์ 3411
รหัสไปรษณีย์ 34130
ที่ว่าการอำเภอ
ที่ตั้ง ที่ว่าการอำเภอตระการพืชผล ถนนประเทศธุรกิจ ตำบลขุหลุ อำเภอตระการพืชผล จังหวัดอุบลราชธานี 34130
พิกัด 15°36′44″N 105°1′19″E / 15.61222°N 105.02194°E / 15.61222; 105.02194
หมายเลขโทรศัพท์ 0 4548 1178
หมายเลขโทรสาร 0 4548 1161

สารานุกรมประเทศไทย ส่วนหนึ่งของสารานุกรมประเทศไทย

ตระการพืชผล หมายถึงเมืองที่อุดมสมบูรณ์ไปด้วยพันธุ์ไม้นานาชนิด (ตระการ = งาม ประหลาด แปลก ๆ มีต่าง ๆ)[1]

ที่ตั้งและอาณาเขต[แก้]

อำเภอตระการพืชผลตั้งอยู่ทางทิศเหนือของจังหวัดอุบลราชธานี ห่างจากตัวจังหวัด 50 กิโลเมตร และห่างจากกรุงเทพมหานคร 698 กิโลเมตร มีอาณาเขตติดต่อกับพื้นที่การปกครองข้างเคียงดังนี้

ประวัติศาสตร์[แก้]

อำเภอตระการพืชผล เดิมมีฐานะเป็นเมือง ชื่อเมืองตระการพืชผล ตั้งขึ้นในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พร้อมๆกับการตั้งเมืองพิบูลมังสารหาร และเมืองมหาชนะชัย กล่าวคือ ใน พ.ศ. ๒๔๐๖ พระพรหมราชวงศา (กุทอง)เจ้าเมืองอุบลราชธานี คนที่ ๓ (พ.ศ. ๒๓๘๓-๒๔๐๖) เห็นว่าบ้านสะพือเป็นหมู่บ้านเก่าแก่และเป็นชุมชนขนาดใหญ่มีความเหมาะสมที่จะตั้งขึ้นเป็นเมือง จึงมีใบขอกราบเรียนเจ้าพระยากำแหงสงคราม เจ้าเมืองนครราชสีมา เพื่อนำความกราบบังคมทูล ขอตั้งบ้านสะพือขึ้นเป็นเมือง พระบาทสมเด็จ พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงทรงพระกรุณาดโปรดเกล้าฯให้ตั้งบ้านสะพือ เป็นเมืองตระการพืชผล ขึ้นตรงต่อเมืองอุบลราชธานี เมื่อวันอาทิตย์ แรม ๑๑ ค่ำ เดือน ๑๒ จ.ศ.๑๒๒๕ (พ.ศ. ๒๔๐๖) และโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้ท้าวสุริยวงศ์ (อ้ม) เป็นพระอมรดลใจเจ้าเมือง ให้ท้าวพรหม (บุตร) เป็นอุปฮาดท้าวสีหาจักร (ฉิม) เป็นราชวงศ์ ท้าวกุลบุตร (ท้าว) เป็นราชบุตร

บ้านสะพือที่ได้รับโปรดเกล้าฯ ให้ยกฐานะเป็นเมืองตระการพืชผลในครั้งนั้น มีฐานะเป็นเมืองที่สมบูรณ์ เพราะมีการตั้งเจ้าเมือง อุปฮาด ราชวงศ์ ราชบุตร ซึ่งเป็นคณะผู้ปกครองสูงสุดของเมือง ที่เรียกว่า คณะ "อาชญาสี่" ในปี พ.ศ. ๒๔๓๐ เมืองตระการพืชผล ต้องส่งส่วยให้เมืองราชธานี(กรุงเทพ) จำนวนเงิน ๑,๓๘๘ บาท

เมืองตระการพืชผล คงฐานะเป็นเมืองและตั้งอยู่ที่บ้านสะพือมาเป็นเวลานานพอสมควร แม้ว่าจะมีการปรับปรุงการปกครองในบริเวณนี้หลายครั้ง กระทั่งปี พ.ศ. ๒๔๔๐ (ร.ศ.๑๑๖) พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้โปรดเกล้าฯให้ประกาศใช้ " พระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ ร.ศ.๑๑๖ " ซึ่งมีผลใช้บังคับทั่วราชอาณาจักร กรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์ ข้าหลวงต่างพระองค์สำเร็จราชการหัวเมืองมณฑลอิสาน จึงได้ปรับปรุงการปกครองในภูมิภาคนี้เป็นการใหญ่ โดยให้ยุบเมืองเล็กลงเป็นอำเภอ สำหรับเมืองตระการพืชผล ก็มีฐานะเป็นอำเภอขึ้นตรงต่อเมืองอุบลราชธานี มณฑลอิสานตั้งแต่นั้นมา สำหรับผู้ดำรงตำแหน่งนายอำเภอนั้น ในปี ร.ศ.๑๒๑ (พ.ศ. ๒๔๔๕)นายอำเภอตระการพืชผล คือ ท้าวสุริยะ (มั่น)

อำเภอตระการพืชผล คงสภาพเป็นอำเภอได้ไม่นาน ในปี พ.ศ. ๒๔๕๑ ทางราชการได้มีการปรับปรุงการปกครองในส่วนภูมิภาคครั้งใหญ่ อาจเนื่องจากกรณีเกิด ผีบาป - ผีบุญ ในบริเวณบ้านสะพือ ในปี พ.ศ. ๒๔๔๔-๒๔๔๕ก็เป็นได้ ทางราชการจึงได้รวมอำเภอตระการพืชผล และอำเภอพนานิคม เข้าด้วยกัน เรียกชื่อว่า อำเภอพนานิคม โดยตั้งที่ว่าการอำเภอ ที่อำเภอพนานิคม บ้านสะพือที่เคยมีฐานะเป็นเมืองตระการพืชผล หรือฐานะเป็นอำเภอตระการพืชผล ก็กลายเป็นบ้านสะพือ ตำบลสะพือ ตั้งแต่บัดนั้นมา

ใน พ.ศ. ๒๔๕๗ ทางราชการเห็นว่า ทำเลที่ตั้งที่ว่าการอำเภอพนานิคมไม่ค่อยเหมาะสม จึงได้ย้ายที่ว่าการอำเภอพนานิคม มาตั้งที่บ้านขุหลุ ตำบลขุหลุ แต่ยังคงเรียกชื่ออำเภอพนานิคมอยู่เช่นเดิม เพื่อให้ชื่ออำเภอเหมาะสมกับสถานที่ตั้งอย่างแท้จริง จึงเปลี่ยนชื่อเป็นอำเภอขุหลุ เมื่อวันที่ ๒๔ เมษายน พ.ศ. ๒๔๖๐

ในปี พ.ศ. ๒๔๘๒ ทางราชการได้เปลี่ยนชื่อจากอำเภอขุหลุเป็นอำเภอพนานิคมอีกครั้ง จนในปี พ.ศ. ๒๔๘๓ จึงเปลี่ยนชื่อเป็นอำเภอตระการพืชผล เพื่อความถูกต้องตามทางประวัติศาสตร์อีกครั้งหนึ่ง

ในปี พ.ศ. ๒๔๙๔ ทางราชการได้จัดตั้งกิ่งอำเภอพนานิคม (อำเภอพนา จังหวัดอำนาจเจริญในปัจจุบัน) ขึ้นใหม่ โดยแยกท้องที่ ๕ ตำบลที่เคยอยู่ในบริเวณอำเภอพนานิคมมาก่อนมาขึ้นสังกัดกิ่งอำเภอพนานิคมที่ตั้งขึ้นใหม่ ส่วนอำเภอตระการพืชผลยังคงมีฐานะเป็นอำเภอตระการพืชผล มาจนถึงปัจจุบัน

การแบ่งเขตการปกครอง[แก้]

การปกครองส่วนภูมิภาค[แก้]

อำเภอตระการพืชผลแบ่งการปกครองออกเป็น 23 ตำบล 234 หมู่บ้าน ได้แก่

1. ขุหลุ (Khulu) 8 หมู่บ้าน 13. ไหล่ทุ่ง (Lai Thung) 12 หมู่บ้าน
2. กระเดียน (Kradian) 9 หมู่บ้าน 14. เป้า (Pao) 11 หมู่บ้าน
3. เกษม (Kasem) 15 หมู่บ้าน 15. เซเป็ด (Se Pet) 10 หมู่บ้าน
4. กุศกร (Kutsakon) 9 หมู่บ้าน 16. สะพือ (Saphue) 8 หมู่บ้าน
5. ขามเปี้ย (Kham Pia) 12 หมู่บ้าน 17. หนองเต่า (Nong Tao) 9 หมู่บ้าน
6. คอนสาย (Khon Sai) 10 หมู่บ้าน 18. ถ้ำแข้ (Tham Khae) 9 หมู่บ้าน
7. โคกจาน (Khok Chan) 12 หมู่บ้าน 19. ท่าหลวง (Tha Luang) 9 หมู่บ้าน
8. นาพิน (Na Phin) 11 หมู่บ้าน 20. ห้วยฝ้ายพัฒนา (Huai Fai Phatthana) 12 หมู่บ้าน
9. นาสะไม (Na Samai) 13 หมู่บ้าน 21. กุดยาลวน (Kut Ya Luan) 7 หมู่บ้าน
10. โนนกุง (Non Kung) 12 หมู่บ้าน 22. บ้านแดง (Ban Daeng) 9 หมู่บ้าน
11. ตระการ (Trakan) 9 หมู่บ้าน 23. คำเจริญ (Kham Charoen) 8 หมู่บ้าน
12. ตากแดด (Tak Daet) 10 หมู่บ้าน

การปกครองส่วนท้องถิ่น[แก้]

ท้องที่อำเภอตระการพืชผลประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 23 แห่ง ได้แก่

  • เทศบาลตำบลตระการพืชผล ครอบคลุมพื้นที่ตำบลขุหลุทั้งตำบลและบางส่วนของตำบลคำเจริญ
  • องค์การบริหารส่วนตำบลกระเดียน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกระเดียนทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลเกษม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเกษมทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลกุศกร ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกุศกรทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลขามเปี้ย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลขามเปี้ยทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลคอนสาย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคอนสายทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลโคกจาน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโคกจานทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลนาพิน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาพินทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลนาสะไม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาสะไมทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลโนนกุง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโนนกุงทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลตระการ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตระการทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลตากแดด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตากแดดทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลไหล่ทุ่ง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลไหล่ทุ่งทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลเป้า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเป้าทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลเซเป็ด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเซเป็ดทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลสะพือ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสะพือทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลหนองเต่า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองเต่าทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลถ้ำแข้ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลถ้ำแข้ทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลท่าหลวง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าหลวงทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลห้วยฝ้ายพัฒนา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลห้วยฝ้ายพัฒนาทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลกุดยาลวน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกุดยาลวนทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านแดง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านแดงทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลคำเจริญ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคำเจริญ (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลตระการพืชผล)

สถาบันการศึกษาในอำเภอ[แก้]

โรงเรียนมัธยม สพฐ.

วิทยาลัย (ระดับอาชีวศึกษา)

การคมนาคม[แก้]

  1. ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2050 (ถนนตระการพืชผล-อุบลราชธานี)
  2. ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2134 (ถนนเกษมสมบัติ)

อ้างอิง[แก้]

  1. สำนักศิลปวัฒนธรรม สถาบันราชภัฏอุบลราชธานี. นามานุกรมภูมิศาสตร์จังหวัดอุบลราชธานี.