กฎมณเฑียรบาลว่าด้วยการสืบราชสันตติวงศ์ พระพุทธศักราช 2467
 | บทความนี้ยังต้องการเพิ่มแหล่งอ้างอิงเพื่อพิสูจน์ความถูกต้อง |
| กฎมณเฑียรบาลว่าด้วยการสืบราชสันตติวงศ์ | |
|---|---|
| พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว | |
| |
| วันลงนาม | 10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2467 |
| วันประกาศ | 10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2467 |
| วันเริ่มใช้ | 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2467 |
| สถานะ: ยังใช้บังคับ | |
กฎมณเฑียรบาลว่าด้วยการสืบราชสันตติวงศ์ พระพุทธศักราช 2467 เป็นกฎหมายกำหนดลำดับการสืบราชสันตติวงศ์ไทย สำหรับการขึ้นครองราชย์ของพระมหากษัตริย์ไทยในราชวงศ์จักรี เรื่องการสืบราชสันตติวงศ์ก่อนการปฏิวัติสยาม พ.ศ. 2475 เป็นที่ถกเถียงกันโดยเฉพาะในสมัยอาณาจักรอยุธยา ตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 19 ถึงพุทธศตวรรษที่ 24
ในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2467 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 6) ทรงตรากฎมณเฑียรบาลว่าด้วยการสืบราชสันตติวงศ์ เพื่อวางลำดับให้ชัดเจน เป็นส่วนหนึ่งของความพยายามขจัดความคลุมเครือเกี่ยวกับการสืบราชบัลลังก์และแก้ไขข้อขัดแย้งก่อนหน้านี้อย่างเป็นระบบ
ภายหลังการปฏิวัติสยาม พ.ศ. 2475 ส่งผลให้สยามเปลี่ยนแปลงการปกครองจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์เป็นระบอบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยทุก ๆ ฉบับ ได้กำหนดให้ใช้ลำดับการสืบราชสันตติวงศ์ไทยตามหลักกฎมณเฑียรบาลข้างต้นไว้ แต่มีการปรับเปลี่ยนในรายละเอียด และมีเนื้อหาบางจุดที่ขัดแย้งกับกฎมณเฑียรบาลเอง
ปูมหลัง
กฎมณเฑียรบาลฉบับเดิมซึ่งประกาศใช้ตั้งแต่ปี พ.ศ. 1903[1] ในรัชสมัยของสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 ปฐมกษัตริย์ของกรุงศรีอยุธยา ซึ่งเกี่ยวกับการสืบราชสันตติวงศ์ ไม่มีความชัดเจนในการกำหนดผู้สืบราชสันตติวงศ์เมื่อพระมหากษัตริย์พระองค์เดิมสวรรคต โดยทั่วไปแล้ว พระมหากษัตริย์พระองค์ใหม่จะเป็นพระราชโอรสของอดีตพระมหากษัตริย์ที่ประสูติจากพระมเหสีหรือพระสนม หรือหนึ่งในพระเชษฐา/พระอนุชาของพระองค์[2] กฎหมายยังกำหนดให้บุคคลที่ไม่ใช่พระราชโอรสหรือพระเชษฐา/พระอนุชาของอดีตพระมหากษัตริย์สามารถขึ้นครองราชย์ได้[3]
อย่างไรก็ตาม กฎมณเฑียรบาลไม่รับประกันการสืบทอดที่ราบรื่นเสมอไป อย่างน้อยหนึ่งในสามของการสืบราชสันตติวงศ์ของกรุงศรีอยุธยาจบลงด้วยการนองเลือด เนื่องจากเกิดการชิงอำนาจบ่อยครั้งระหว่างสมาชิกราชวงศ์และขุนนางที่ขัดขวางความปรารถนาสุดท้ายของพระมหากษัตริย์ที่สวรรคตไป
สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชทรงปราบดาภิเษกพระองค์เป็นพระมหากษัตริย์สยามพระองค์ใหม่โดยสิทธิของผู้ชนะ หลังจากทรงพิชิตกองทัพพม่าในยุทธการที่ค่ายโพธิ์สามต้นเมื่อปี พ.ศ. 2310 อย่างไรก็ตาม แม้พระองค์ทรงสนับสนุนคณะสงฆ์เพื่อรักษาความชอบธรรมในการครองราชย์ แต่ในที่สุดก็ถูกโค่นราชบัลลังก์ในปี พ.ศ. 2325 โดยสมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึกเดินทัพไปยังกัมพูชาเพื่อปราบปรามการก่อจลาจลและยกสมาชิกราชวงศ์เขมรผู้สนับสนุนสยามขึ้นครองราชย์เป็นกษัตริย์แห่งกัมพูชา เมื่อทราบถึงสถานการณ์ที่ร้ายแรงเต็มทีแล้ว พระองค์จึงยกทัพกลับมาจากกัมพูชาและสำเร็จโทษสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ปราบดาภิเษกขึ้นเป็นพระมหากษัตริย์พระองค์ใหม่คือพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก (รัชกาลที่ 1) และสถาปนาราชวงศ์จักรีขึ้นในปี พ.ศ. 2325 หลังจากนั้นพระองค์มีพระราชกระแสรับสั่งให้ราชบัณฑิตรวบรวมและปรับปรุงกฎหมายในสมัยกรุงศรีอยุธยาที่สูญหายและกระจัดกระจายภายหลังการเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่สอง และรวบรวมเป็นประมวลกฎหมายใหม่[4] กฎมณเฑียรบาลเป็นส่วนหนึ่งของกฎหมายตราสามดวง ซึ่งเป็นประมวลกฎหมายฉบับใหม่ที่รัชกาลที่ 1 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เรียบเรียงขึ้นใช้แทนกฎหมายเก่าที่มักคลาดเคลื่อนและนำไปสู่ความอยุติธรรม
การสืบราชบัลลังก์ในราชวงศ์จักรีตอนต้นตามกฎหมายตราสามดวงเป็นไปอย่างราบรื่นโดยแทบไม่มีการนองเลือดเลย ส่วนหนึ่งคือการใช้ระบบอเนกชนนิกรสโมสรสมมติ คือการประชุมร่วมระหว่างพระบรมวงศานุวงศ์ชั้นสูงและเสนาบดีเพื่อคัดเลือกผู้สืบราชสันตติวงศ์ ด้วยแนวคิดที่ผู้สืบราชสันตติวงศ์ควรมีความฉลาดและความสามารถมากที่สุด[5]
การแก้ไขกฎมณเฑียรบาล
มีบทบัญญัติการแก้ไขกฎมณเฑียรบาลทั้งในตัวกฎมณเฑียรบาลและในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย โดยในกฎมณเฑียรบาลมีระบุในมาตรา 19 ให้พระมหากษัตริย์ไทยทุกพระองค์ทรงคำนึงถึงพระอุปการะคุณของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พระผู้ทรงตรากฎมณเฑียรบาล และการแก้ไขให้เป็นไปตามมาตรา 20 โดยให้พระมหากษัตริย์ทรงเรียกประชุมคณะองคมนตรีจำนวนไม่น้อยกว่า 2 ใน 3 ของจำนวนองคมนตรีทั้งหมด แล้วพระราชทานข้อความในกฎมณเฑียรบาลที่มีพระราชประสงค์จะแก้ไขหรือเพิกถอน เพื่อให้คณะองคมนตรีปรึกษาและถวายความเห็น หากมีจำนวนองคมนตรีให้ความเห็นชอบไม่น้อยกว่า 2 ใน 3 ของจำนวนองคมนตรีทั้งหมด จึงจะมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้แก้ไขหรือเพิกถอนข้อความดังกล่าวได้
ส่วนในรัฐธรรมนูญ มีปรากฏบทบัญญัติเรื่องการแก้ไขเพิ่มเติมกฎมณเฑียรบาลในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2492 เป็นฉบับแรก แต่ระบุให้ไม่สามารถแก้ไขเพิ่มเติมกฎมณเฑียรบาลได้ ต่อมาตั้งแต่รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2511 มีการแก้ไขรัฐธรรมนูญในบทบัญญัตินี้ให้สามารถแก้ไขกฎมณเฑียรบาลได้ โดยใช้วิธีเดียวกับการแก้ไขรัฐธรรมนูญ คือพิจารณาโดยที่ประชุมร่วมรัฐสภา และมีการแก้ไขรัฐธรรมนูญในบทบัญญัตินี้อีกครั้งในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2534 โดยระบุให้การแก้ไขกฎมณเฑียรบาลเป็นพระราชอำนาจของพระมหากษัตริย์โดยเฉพาะ แต่มีรายละเอียดที่ต่างจากบทบัญญัติในกฎมณเฑียรบาล โดยหากมีพระราชดำริ ให้คณะองคมนตรีจัดทำร่างกฎมณเฑียรบาลแก้ไขเพิ่มเติม แล้วนำขึ้นทูลเกล้าฯ ถวาย หากมีพระบรมราชวินิจฉัยแล้วทรงเห็นชอบและทรงลงพระปรมาภิไธย ให้ประธานองคมนตรีแจ้งผ่านประธานรัฐสภาให้ที่ประชุมร่วมรัฐสภารับทราบก่อน เมื่อรัฐสภารับทราบแล้ว ประธานรัฐสภาจึงลงนามรับสนองพระบรมราชโองการ และมีผลบังคับใช้หลังประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป ซึ่งบทบัญญัตินี้ยังคงระบุไว้จนถึงรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 ในปัจจุบัน
ลำดับการสืบราชสันตติวงศ์ไทย
ดูเพิ่ม
อ้างอิง
- Aryan, Gothan (15 – 16 September 2004), Thai Monarchy, International Institute for Democracy and Electoral Assistance, Retrieved on 5 July 2006, presented in Kathmandu, Nepal
- Grossman, Nicholas (EDT) and Faulder, Dominic (2011) King Bhumibol Adulyadej : A Life's Work: Thailand's Monarchy in Perspective. Editions Didier Millet (Succession: p. 325–333).
- The Constitution of the Kingdom of Thailand (1997), Section 20
- ↑ Wales, H. G. Quaritch (14 April 2005) [1931]. "Pt. III, Ch. VI, 1. Succession". Siamese state ceremonies. London: Bernard Quaritch. p. 67. สืบค้นเมื่อ 25 April 2012.
The Succession to the Throne of Siam is, in theory, regulated by the law of A.D. 1360....
- ↑ Voraporn Pupongpunt (2005) "Phap Luk Sataban Kasat Nai Kot Monthien Ban" (The Image of the Monarchical Institution Through Palace Law), Bangkok: Thailand Research Fund p. 211.
- ↑ This could occur, for instance, when the god Indra provided such person with "the quintet of royal objects", or when someone sought out came from a rich Brahman family or possessed high abilities in warfare, Voraporn, p. 212.
- ↑ Lingat, R. (1950). "Evolution of the Conception of Law in Burma and Siam" (PDF). Journal of the Siam Society. Siam Heritage Trust. JSS Vol. 38.1c (digital): 20–22. สืบค้นเมื่อ 17 March 2013.
The technical process by which this combination was effected is well known to us thanks to a text preserved in the Siamese Code of 1805 and called The Law in 36 articles. ... [T]he Siamese appear to have been early provided with a real code of laws, a fact which they may be proud of. ... [A] king, at least theoretically, could not legislate by himself. He was bound to feign a restoration of the original text in order to introduce in the body of laws changes necessitated by variations of social as well as moral ideals.
- ↑ ""อเนกชนนิกรสโมสรสมมติ" คติสืบสันตติวงศ์กรุงรัตนโกสินทร์ คืออะไร มีกษัตริย์องค์ใดบ้าง?". ศิลปวัฒนธรรม.
{{cite journal}}: Cite journal ต้องการ|journal=(help)
แหล่งข้อมูลอื่น
- "กฎมณเฑียรบาลว่าด้วยการสืบราชสันตติวงศ์" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 41: 194–213. 12 พฤศจิกายน 2467 – โดยทาง ราชกิจจานุเบกษา.
 | บทความกฎหมายนี้ยังเป็นโครง คุณสามารถช่วยวิกิพีเดียได้โดยการเพิ่มเติมข้อมูล |