กรมพระราชวังบวรสถานพิมุข

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
Jump to navigation Jump to search
บทความนี้เกี่ยวกับตำแหน่ง สำหรับพระราชวัง ดูที่ พระราชวังบวรสถานพิมุข
กรมพระราชวังบวรสถานพิมุข
ที่พำนัก พระราชวังบวรสถานพิมุข
ผู้แต่งตั้ง พระมหากษัตริย์รัตนโกสินทร์
วาระ ตลอดพระชนม์ชีพ
ผู้ประเดิมตำแหน่ง นายจบคชประสิทธิ์
สถาปนา ไม่ปรากฏ
คนสุดท้าย สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระราชวังบวรสถานพิมุข
ยกเลิก พ.ศ. 2349

กรมพระราชวังบวรสถานพิมุข หรือ กรมพระราชวังหลัง เป็นตำแหน่งรองลงมาจากกรมพระราชวังบวรสถานมงคลที่พระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งขึ้น เกิดขึ้นครั้งแรกในสมัยอยุธยา โดยสมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราช ทรงสร้างวังขึ้นหลังพระราชวังหลวง พระราชทานให้เป็นที่ประทับของสมเด็จพระเอกาทศรถ ดังนั้น จึงเกิดคำว่า "วังหลัง" ขึ้นมา ต่อมา ในรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช โปรดให้พระไตรภูวนาถทิตยวงศ์ พระราชอนุชา ประทับที่วังหลังอีกพระองค์ อย่างไรก็ตาม ทั้งสมเด็จพระเอกาทศรถและพระไตรภูวนาถทิตยวงศ์เพียงแต่ประทับอยู่ในวังหลังเท่านั้น แต่ไม่ได้มีการเพิ่มยศศักดิ์แต่ประการใด

ในรัชสมัยสมเด็จพระเพทราชา เมื่อพระองค์เสด็จขึ้นครองราชย์ ทรงแต่งตั้งหลวงสรศักดิ์ขึ้นเป็นกรมพระราชวังบวรสถานมงคล และได้แต่งตั้งให้นายจบคชประสิทธิ์ขึ้นเป็น "กรมพระราชวังบวรสถานพิมุข" ให้ทรงรับพระราชบัญชา ซึ่งถือเป็นกรมพระราชวังหลังพระองค์แรกในสมัยอยุธยา ต่อมา ในรัชสมัยสมเด็จพระสรรเพชญ์ที่ 8 หรือ สมเด็จพระเจ้าเสือ พระองค์ทรงสถาปนา "เจ้าฟ้าเพชร" พระราชโอรสพระองค์ใหญ่ที่กรมพระราชวังบวรสถานมงคล หรือ พระบัณฑูรใหญ่ และทรงสถาปนา "เจ้าฟ้าพร" พระราชโอรสพระองค์เล็กที่กรมพระราชวังบวรสถานพิมุข แต่โปรดให้ออกพระนามกรมว่า "พระบัณฑูรน้อย"[1] เนื่องจากพระองค์อาจจะทรงรังเกียจตำแหน่งกรมพระราชวังบวรสถานพิมุขเนื่องจากในรัชสมัยสมเด็จพระเพทราชาเมื่อทรงสถาปนานายจบคชประสิทธิขึ้นเป็นกรมพระราชวังบวรสถานพิมุขได้ไม่นาน นายจบคชประสิทธิก็ถูกสำเร็จโทษ หรืออาจจะเป็นเพราะพระองค์ทรงต้องการยกย่องพระยศของเจ้าฟ้าพรให้เสมอกับกรมพระราชวังบวรสถานมงคลก็เป็นไปได้อย่างใดอย่างหนึ่ง[2]

เมื่อถึงสมัยรัตนโกสินทร์ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก ทรงสถาปนาให้สมเด็จพระเจ้าหลานเธอ เจ้าฟ้าทองอิน กรมหลวงอนุรักษ์เทเวศร์ ซึ่งทรงมีความดีความชอบรบทัพจับศึกมาแต่ครั้งกรุงธนบุรี ขึ้นดำรงตำแหน่ง "กรมพระราชวังบวรสถานพิมุข" พระองค์แรกแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ภายหลังการเสด็จทิวงคตของกรมพระราชวังบวรสถานพิมุขแล้ว ถือเป็นการสิ้นสุดของตำแหน่งกรมพระราชวังบวรสถานพิมุข เนื่องจากไม่มีการสถาปนากรมพระราชวังหลังขึ้นอีกเลย

รายพระนามกรมพระราชวังบวรสถานพิมุข[แก้]

สมัยอยุธยา
พระมหากษัตริย์ กรมพระราชวังบวรสถานพิมุข
สมเด็จพระเพทราชา นายจบคชประสิทธิ์
สมเด็จพระสรรเพชญ์ที่ 8 เจ้าฟ้าพร
สมัยรัตนโกสินทร์
พระมหากษัตริย์ กรมพระราชวังบวรสถานพิมุข
พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระอนุรักษ์เทเวศร์

อ้างอิง[แก้]

  1. จุลลดา ภักดีภูมินทร์, กรมพระราชวังหลัง, ฉบับที่ 2458, ปีที่ 48, ประจำวันอังคารที่ 27 พฤศจิกายน 2544
  2. ประชุมพงศาวดารภาคที่ ๑๓, โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, พ.ศ. ๒๔๖๒

ดูเพิ่ม[แก้]