สมเด็จพระจักรพรรดิอะเลคซันดร์ที่ 1 แห่งรัสเซีย

อะเลคซันดร์ที่ 1
พระมหากษัตริย์โปแลนด์ แกรนด์ดยุกแห่งฟินแลนด์
พระสาทิสลักษณ์โดยจอร์จ ดอว์, ป. ค.ศ. 1825–29
จักรพรรดิรัสเซีย
ครองราชย์	23 มีนาคม 1801 – 1 ธันวาคม 1825
ราชาภิเษก	15 กันยายน 1801
ก่อนหน้า	จักรพรรดิปัฟเวลที่ 1 แห่งรัสเซีย
ถัดไป	จักรพรรดินีโคไลที่ 1 แห่งรัสเซีย
พระมหากษัตริย์โปแลนด์
ครองราชย์	9 มิถุนายน 1815 – 1 ธันวาคม 1825
ก่อนหน้า	ฟรีดริช เอากุสท์ที่ 1 (ในฐานะ ดยุกแห่งวอร์ซอ)
ถัดไป	นีโคไลที่ 1
พระราชสมภพ	(1777-12-23)23 ธันวาคม ค.ศ. 1777 พระราชวังฤดูหนาว เซนต์ปีเตอส์เบิร์ก จักรวรรดิรัสเซีย
สวรรคต	1 ธันวาคม ค.ศ. 1825(1825-12-01) (47 ปี) พระราชวังอะเลคซันดร์ที่ 1 ตากันรอค จักรวรรดิรัสเซีย
ฝังพระศพ	13 มีนาคม 1826 อาสนวิหารนักบุญเปโตรและเปาโล เซนต์ปีเตอส์เบิร์ก
คู่อภิเษก	หลุยส์แห่งบาเดิน (สมรส 1793)
พระราชบุตร อื่น ๆ...	แกรนด์ดัชเชสมาเรีย แกรนด์ดัชเชสเอลิซาเบธ นีโคไล ลูกาซ (นอกกฎหมาย)
พระนามเต็ม อะเลคซันดร์ ปัฟโลวิช โรมานอฟ
ราชวงศ์	ฮ็อลชไตน์-ก็อทตาร์ฟ-โรมานอฟ
พระราชบิดา	จักรพรรดิปัฟเวลที่ 1 แห่งรัสเซีย
พระราชมารดา	มารีเยีย เฟโอโดรอฟนา (โซฟี โดโรเทอาแห่งเวือร์ทเทิมแบร์ค)
ศาสนา	รัสเซียออร์ทอดอกซ์
ลายพระอภิไธย

ธรรมเนียมพระยศของ สมเด็จพระจักรพรรดิอะเลคซันดร์ที่ 1 แห่งรัสเซีย
ตราประจำพระอิสริยยศ
ตราประจำพระองค์
การทูล	His Imperial Majesty (ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท)
การแทนตน	ข้าพระพุทธเจ้า
การขานรับ	Your Imperial Majesty (พระพุทธเจ้าข้า/เพคะ)

จักรพรรดิอะเลคซันดร์ที่ 1 หรือพระนามเต็มคือ อะเลคซันดร์ ปัฟโลวิช (รัสเซีย: Александр I Павлович, อักษรโรมัน: Aleksandr I Pavlovich 23 ธันวาคม [ตามปฏิทินเก่า: 12 ธันวาคม] ค.ศ. 1777 – 1 ธันวาคม [ตามปฏิทินเก่า: 19 พฤศจิกายน] ค.ศ. 1825) เป็นจักรพรรดิแห่งรัสเซียระหว่าง ค.ศ. 1801 ถึง ค.ศ. 1825 และเป็นกษัตริย์แห่งโปแลนด์องค์แรกที่เป็นชาวรัสเซีย ระหว่างค.ศ. 1815 ถึง 1825 และยังทรงเป็นแกรนด์ดยุกแห่งฟินแลนด์ชาวรัสเซียองค์แรกเช่นกัน นอกจากนี้ พระองค์ยังเป็นบิดาอุปถัมภ์ของเจ้าหญิงอเล็กซันดรินา วิกตอเรีย แห่งเคนต์ (ภายหลังคือสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรีย)

จักรพรรดิอะเลคซันดร์ที่ 1 เสด็จพระราชสมภพในเซนต์ปีเตอส์เบิร์ก เป็นโอรสของแกรนด์ดยุกพอล เปโตรวิช (ภายหลังคือจักรพรรดิปัฟเวลที่ 1 แห่งรัสเซีย) และขึ้นครองราชบังลังก์รัสเซียภายหลังที่พระราชบิดาถูกปลงพระชนม์ พระองค์ปกครองรัสเซียในช่วงที่ยุโรปเกิดสงครามใหญ่ คือสงครามนโปเลียน แม้พระองค์เป็นคนหัวเสรีแต่ก็ทรงใช้นโยบายการปกครองแบบรวมศูนย์ ในปีแรกของรัชสมัย พระองค์ทรงริเริ่มการปฏิรูปขนานเล็กในสังคม และไม่กี่ปีต่อมาก็มีการปฏิรูปสังคมขนานใหญ่ ทรงปฏิรูปการศึกษาให้มีความเป็นเสรี และแม้ว่าทรงให้คำมั่นที่จะปฏิรูปรัฐธรรมนูญและการปฏิรูประบอบทาสอย่างเด็ดขาด แต่ประเด็นนี้ก็ไม่มีอะไรที่เป็นรูปธรรม

พระองค์เข้าร่วมกับพันธมิตรต่อต้านนโปเลียนแห่งฝรั่งเศสที่มีสหราชอาณาจักรเป็นแกนนำ โดยในปี 1805 ได้เข้าร่วมกับสหราชอาณาจักรในสงครามสหสัมพันธมิตรครั้งที่สาม จนกระทั่งพบความพ่ายแพ้ใหญ่หลวงในยุทธการที่เอาสเทอร์ลิทซ์ ก็ทำให้พระองค์หันมาผูกมิตรกับนโปเลียน หลังจากนั้น รัสเซียก็หันไปทำการรบย่อยทางทะเลกับสหราชอาณาจักรระหว่างปี 1807 ถึง 1812 อย่างไรก็ตาม พระองค์กับนโปเลียนก็มีความขัดแย้งกันเสมอในเรื่องเกี่ยวกับโปแลนด์ ความขัดแย้งนี้ทำให้พันธมิตรรัสเซีย-ฝรั่งเศสพังทลายลงในปี 1810 และทำให้นโปเลียนยกทัพเข้ารุกรานรัสเซียในปี 1812 ซึ่งนำความพินาศย่อยยับมาสู่กองทัพของนโปเลียน นอกจากนี้ ยังทรงยึดครองดินแดนได้อีกมายมาย อาทิ บางส่วนของจอร์เจีย, ดาจีสถานในปัจจุบัน และยังแย่งชิงอาเซอร์ไบจานมาจากเปอร์เซีย

ความดีความชอบในการมีส่วนร่วมโค่นล้มนโปเลียน ทำให้รัสเซียได้ดินแดนในฟินแลนด์และโปแลนด์บางส่วนมา และพระองค์ยังได้จัดตั้งพันธมิตรอันศักดิ์สิทธิ์เพื่อหยุดยั้งกระแสการปฏิวัติในทวีปยุโรปซึ่งพระองค์มองว่าเป็นภัยคุกคามที่ชั่วร้ายต่อระบอบกษัตริย์ชาวคริสต์อันชอบธรรม ในช่วงครึ่งหลังของรัชกาล อะเลคซันดร์เริ่มกลายเป็นจักรพรรดิผู้บ้าอำนาจ ก่อให้เกิดกลุ่มต่อต้านพระองค์มากมาย และพระองค์เองก็มีจิตหวาดระแวงต่อแผนลับเพื่อโค่นล้มพระองค์ ส่งผลให้การปฏิรูปหลายอย่างที่พระองค์ทำเอาไว้ก่อนหน้าเป็นอันยุติ พระองค์สั่งปิดโรงเรียนที่มีครูต่างชาติ การศึกษามีความยึดโยงกับศาสนามากขึ้น เช่นเดียวกับระบบการปกครองที่ดูโน้มเอียงสู่แบบเก่า

จักรพรรดิอะเลคซันดร์ที่ 1 สวรรคตจากไข้รากสาดใหญ่เมื่อปี 1825 ขณะเดินทางประพาสภาคใต้ของรัสเซีย และเนื่องจากพระองค์ไม่มีทายาท ส่งผลให้แกรนด์ดยุกคอนสแตนติน ปาฟโลวิช พระอนุชาองค์ใหญ่ซึ่งประทับอยู่ในโปแลนด์ กลายเป็นทายาทโดยสันนิษฐาน ในการนี้ แกรนด์ดยุกนีโคลัส พระอนุชาองค์เล็ก เป็นผู้ออกคำประกาศในเซนต์ปีเตอร์สเบิร์กให้แกรนด์ดยุกคอนสแตนตินเป็นจักรพรรดิองค์ใหม่ แต่เมื่อคำประกาศเดินทางถึงโปแลนด์ แกรนด์ดยุกคอนสแตนตินกลับปฏิเสธราชสมบัติ ส่งผลให้ราชสมบัติตกสู่แกรนด์ดยุกนีโคลัส

ข้อมูล

• Avery, Peter; Fisher, William Bayne; Hambly, Gavin; Melville, Charles (1991). The Cambridge history of Iran: From Nadir Shah to the Islamic Republic. Cambridge University Press. น. 332. ISBN 978-0-521-20095-0.
• Baddeley, John F. (1908). The Russian Conquest of the Caucasus. London: Longmans, Green and Company. น. 67.
• Berlin, A. (1768). "Table 23". Genealogie ascendante jusqu'au quatrieme degre inclusivement de tous les Rois et Princes de maisons souveraines de l'Europe actuellement vivans [Genealogy up to the fourth degree inclusive of all the Kings and Princes of sovereign houses of Europe currently living] (ภาษาฝรั่งเศส). Bourdeaux: Frederic Guillaume Birnstiel. น. 23.
• Chapman, Tim (2001). Imperial Russia, 1801–1905 (พิมพ์ครั้งที่ illustrated, reprint). Routledge. น. 29. ISBN 978-0-415-23110-7.
• Cox, Robert W. (1987). Production, Power, and World Order: Social Forces in the Making of History. Columbia University Press. น. 121.
• Esdaile, Charles (2009). Napoleon's Wars: An International History. Penguin. น. 192–193.
• Flynn, James T. (1988). University Reform of Tsar Alexander I, 1802–1835.
• "Jefferson to Priestley, Washington, 29 November 1802". The Thomas Jefferson Papers Series 1. General Correspondence. 1651–1827. Library of Congress.
• Kazemzadeh, Firuz (2013). Russia and Britain in Persia: Imperial Ambitions in Qajar Iran. I.B. Tauris. น. 5. ISBN 978-0-85772-173-0.
• Lipscomb, Andrew Adgate; Bergh, Albert Ellery; Johnston, Richard Holland, บ.ก. (1903). "Jefferson to Harris, Washington, 18 April 1806". The Writings of Thomas Jefferson. Issued under the auspices of the Thomas Jefferson memorial association of the United States.
• Lieven, Dominic (2006). "Review article: Russia and the defeat of Napoleon". Kritika: Explorations in Russian and Eurasian History. 7 (2): 283–308. doi:10.1353/kri.2006.0020. S2CID 159982703.
• Mäkelä-Alitalo, Anneli (5 พฤษภาคม 2006) [10 November 2005]. "Möllersvärd, Ulrika (1791–1878)". kansallisbiografia (National Biography of Finland). ISSN 1799-4349.{{cite encyclopedia}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• Maude, Frederic Natusch (1911). "Napoleonic Campaigns § The Allies March on Paris" . ใน Chisholm, Hugh (บ.ก.). สารานุกรมบริแทนนิกา (ภาษาอังกฤษ). เล่มที่ 19 (พิมพ์ครั้งที่ 11th). สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเคมบริดจ์. น. 223.
• Maiorova, Olga (2010). From the Shadow of Empire: Defining the Russian Nation through Cultural Mythology, 1855–1870. University of Wisconsin Press. น. 114.
• Mansoori, Firooz (2008). "17". Studies in History, Language and Culture of Azerbaijan (ภาษาเปอร์เซีย). Tehran: Hazar-e Kerman. น. 245. ISBN 978-600-90271-1-8.
• McCaffray, Susan P. (2005). "Confronting Serfdom in the Age of Revolution: Projects for Serf Reform in the Time of Alexander I". Russian Review. 64 (1): 1–21. doi:10.1111/j.1467-9434.2005.00344.x. JSTOR 3664324.
• McGrew, R. E. (1992). Paul I of Russia: 1754–1801. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19822-567-6.
• McNaughton, C. Arnold (1973). The Book of Kings: A Royal Genealogy, in 3 volumes. เล่มที่ 1. London: Garnstone Press. น. 293–306.
• Mikaberidze, Alexander (2013). Russian Eyewitness Accounts of the Campaign of 1814. Frontline Books. น. 225. ISBN 978-1-84832-707-8.
• Mikhailovsky-Danilevsky, Alexander (1839). History of the Campaign in France: In the Year 1814. Smith, Elder, and Company. น. 347–372.
• Montefiore, Simon Sebag (2016). The Romanovs 1613–1918 (ภาษาอังกฤษ). Orion Publishing Group Ltd. ISBN 978-0-297-85266-7.
• Nichols, Irby C. (1982). "Tsar Alexander I: Pacifist, Aggressor, or Vacillator?". East European Quarterly. 16 (1): 33–44.
• Nolan, Cathal J. (2002). The Greenwood Encyclopedia of International Relations: S-Z. The Greenwood Encyclopedia of International Relations, Cathal. เล่มที่ 4 (พิมพ์ครั้งที่ illustrated). Greenwood Publishing Group. น. 1666. ISBN 978-0-313-32383-6.
• Olivier, Daria (19 ธันวาคม 2019). "Alexander I | Emperor of Russia". Encyclopedia Britannica.{{cite encyclopedia}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• Palmer, Alan (1974). Alexander I: Tsar of War and Peace. New York: Harper and Row. ISBN 978-0060132644.
• Raleigh, Donald J., บ.ก. (1996). The Emperors and Empresses of Russia: Rediscovering the Romanovs. M.E. Sharpe. น. 252.
• Sebag Montefiore, Simon (2016). The Romanovs: 1613–1918. Knopf Doubleday Publishing Group.
• "Annexation of Georgia in Russia Empire (1801–1878)". Tedsnet. ข้อมูลเก่าจากต้นฉบับ เมื่อ 16 สิงหาคม 2022. สืบค้นเมื่อ 10 กุมภาพันธ์ 2020.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• Truscott, Peter (1997). Russia First: Breaking with the West. I.B. Tauris. น. 26.
• Walker, Franklin A (1992). "Enlightenment and Religion in Russian Education in the Reign of Tsar Alexander I". History of Education Quarterly. 32 (3): 343–360. doi:10.2307/368549. JSTOR 368549. S2CID 147173682.
• Yemelianova, Galina (26 เมษายน 2014). "Islam, nationalism and state in the Muslim Caucasus". Caucasus Survey. 1 (2): 3–23. doi:10.1080/23761199.2014.11417291. S2CID 128432463. ข้อมูลเก่าจากต้นฉบับ เมื่อ 26 เมษายน 2014. สืบค้นเมื่อ 28 เมษายน 2015.{{cite journal}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• Zawadzki, Hubert (2009). "Between Napoleon and Tsar Alexander: The Polish Question at Tilsit, 1807". Central Europe. 7 (2): 110–124. doi:10.1179/147909609X12490448067244. S2CID 145539723.

Attribution:

•  บทความนี้ ประกอบด้วยข้อความจากสิ่งพิมพ์ซึ่งปัจจุบันเป็นสาธารณสมบัติ: Phillips, Walter Alison (1911). "Alexander I.". ใน Chisholm, Hugh (บ.ก.). สารานุกรมบริแทนนิกา (ภาษาอังกฤษ). เล่มที่ 1 (พิมพ์ครั้งที่ 11th). สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเคมบริดจ์. น. 556–559.

อ่านเพิ่ม

• Hartley, Janet M. et al. eds. Russia and the Napoleonic Wars (2015), new scholarship
• Lieven, Dominic. Russia Against Napoleon (2011) excerpt
• McConnell, Allen. Tsar Alexander I: Paternalistic Reformer (1970) online free to borrow
• Palmer, Alan. Alexander I: Tsar of War and Peace (Weidenfeld & Nicolson, 1974)
• Rey, Marie-Pierre. Alexander I.: the Tsar who defeated Napoleon (2012)
• Troyat, Henri. Alexander of Russia (Hodder & Stoughton, 1984)
• Zawadzki, Hubert. "Between Napoleon and Tsar Alexander: The Polish Question at Tilsit, 1807." Central Europe 7.2 (2009): 110–124.

แหล่งข้อมูลอื่น

• วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ Alexander I of Russia