วันชาติ (ประเทศไทย)

วันชาติ
ธงชาติไทย
จัดขึ้นโดย	ประเทศไทย
ประเภท	วันชาติ, วันหยุดสาธารณะ
ความสำคัญ	วันคล้ายวันพระบรมราชสมภพของรัชกาลที่ 9
เริ่ม	6 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2560 (2560-02-06)
วันที่	5 ธันวาคม ของทุกปี

วันชาติ เป็นวันสำคัญและวันหยุดราชการในประเทศไทย เคยกำหนดใช้หลายวัน ดังนี้

• ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2463 เป็นอย่างน้อย ใช้วันที่ 6 เมษายน ซึ่งตรงกับวันจักรี
• ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2481 ใช้วันที่ 24 มิถุนายน ซึ่งตรงกับวันปฏิวัติสยาม พ.ศ. 2475
• ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2503 ยกเลิกวันชาติ และแทนที่ด้วย วันเฉลิมฉลองของชาติ โดยใช้วันพระบรมราชสมภพของพระมหากษัตริย์ ซึ่งกรณีของประเทศไทยหมายถึงพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร (รัชกาลที่ 9) คือวันที่ 5 ธันวาคม
• ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2560 มีการรื้อฟื้นวันชาติขึ้นอีกครั้ง โดยยังคงกำหนดให้ตรงกับวันคล้ายวันเฉลิมพระชนมพรรษาหรือพระบรมราชสมภพของรัชกาลที่ 9 คือวันที่ 5 ธันวาคม เช่นเดิม

ประวัติ

6 เมษายน

ใน พ.ศ. 2463 พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจรูญศักดิ์กฤดากร อัครราชทูตสยามในกรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส มีโทรเลขลงวันที่ 2 กรกฎาคม แจ้งกระทรวงการต่างประเทศสยามว่า กระทรวงการต่างประเทศสเปนขอทราบถึงวันชาติสยาม เพื่อจะลงไว้ในหนังสือทางการทูต และพระองค์เจ้าจรูญฯ ไม่ทราบจะตอบอย่างไรดี เพราะสถานทูตในกรุงปารีสเคยฉลองอยู่ 3 วัน คือ วันเฉลิมพระชนมพรรษา วันขึ้นปีใหม่ และวันขึ้นครองราชย์ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ เสนาบดีกระทรวงการต่างประเทศในขณะนั้น จึงทูลถามพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 6) โดยทูลเสนอว่าควรเป็นวันที่ 6 เมษายน อันเป็นวันขึ้นครองราชย์ของพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก (รัชกาลที่ 1) และหม่อมเจ้าธานีนิวัต ผู้ปฏิบัติหน้าที่แทนราชเลขาธิการ มีหนังสือตอบกลับมาว่า "โปรดเกล้าฯ ว่าถูกแล้ว ควรบอกไป วันที่ 6 เมษายน ซึ่งเป็นวันที่เราเรียกกันว่า 'วันจักรี' (Chakri Day)"

24 มิถุนายน

ต่อมาในวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2475 คณะราษฎรดำเนินการปฏิวัติสยามเปลี่ยนแปลงการปกครองจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์มาเป็นระบอบประชาธิปไตย และรัฐบาลของคณะราษฎรให้การสนับสนุนวันที่ 24 มิถุนายน ในฐานะวันสำคัญของชาติมาเสมอ จนใน พ.ศ. 2481 พระยาพหลพลพยุหเสนา (พจน์ พหลโยธิน) นายกรัฐมนตรี รับเรื่องไปกำหนดให้วันที่ 24 มิถุนายน เป็นวันชาติ โดยออกประกาศในวันที่ 18 กรกฎาคม พ.ศ. 2481

ในวันที่ 25 มีนาคม พ.ศ. 2481 (ปฏิทินเก่า) หรือ 2482 (ปฏิทินใหม่) มีการอภิปรายในที่ประชุมสภาผู้แทนราษฎรไทย ชุดที่ 3 ซึ่งแวและ เบญอาบัชร์ ผู้แทนราษฎรจังหวัดยะลา ขอให้สภาฯ กำหนดวันเริ่มสมัยประชุมสภาฯ และมีผู้เสนอว่า ควรเป็นวันที่ 24 มิถุนายน เพราะเป็นวันสำคัญของชาติที่ควรรำลึกถึง คือเป็นวันปฏิวัติสยาม แต่อินทร สิงหเนตร ผู้แทนราษฎรจังหวัดเชียงใหม่ คัดค้านว่า การปฏิวัติสยามเป็นกบฏ ไม่ใช่เรื่องควรรำลึกถึง วันชาติควรเป็นวันที่ 27 มิถุนายน เพราะเป็นวันพระราชทานรัฐธรรมนูญฉบับแรก ทำให้เกิดการโต้เถียงอย่างรุนแรงในที่ประชุม จนอินทร สิงหเนตร ยอมถอนคำพูด และสุดท้ายมีการลงมติด้วยคะแนนเสียง 113 ต่อ 15 เสียงให้ถอดถอนอินทร สิงหเนตร ออกจากสมาชิกภาพในสภาฯ โดยเห็นว่า "เป็นการกล่าวด้วยเจตนาร้ายหมายจะให้ประชาชนดูหมิ่นเกลียดชังการปกครองระบอบรัฐธรรมนูญ แสดงเจตนาให้เห็นว่า ผู้กล่าวนั้นมิได้มีความเลื่อมใสในระบอบการปกครองแบบประชาธิปไตยอย่างแท้จริงดังที่ได้ปฏิญาณตนต่อสภาก่อนเข้ารับหน้าที่ ไม่สมควรที่จะเป็นผู้แทนในระบอบนี้"

ใน พ.ศ. 2482 มีการจัดงานเฉลิมฉลองวันชาติ 24 มิถุนายน เป็นครั้งแรก ซึ่งดำเนินไปอย่างยิ่งใหญ่ภายใต้รัฐบาลอันมีจอมพล แปลก พิบูลสงคราม เป็นนายกรัฐมนตรี ในวันชาติ พ.ศ. 2482 นั้น จอมพล แปลก ยังประกาศเปลี่ยนชื่อประเทศจาก "สยาม" เป็น "ไทย" และให้เผยแพร่ "เพลงวันชาติ" เป็นครั้งแรก อันเป็นเพลงที่มนตรี ตราโมท แต่ง และชนะการประกวดซึ่งรัฐบาลจัดขึ้น

ในวันที่ 28 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2482 (ปฏิทินเก่า) หรือ 2483 (ปฏิทินใหม่) จอมพล แปลก ยังออกประกาศสำนักนายกรัฐมนตรีให้หยุดราชการสามวันเนื่องในวันชาติ ได้แก่วันที่ 23 24 และ 25 มิถุนายน ของทุกปี ต่อมาในวันที่ 6 สิงหาคม พ.ศ. 2491 มีประกาศให้เปลี่ยนเป็นหยุดวันเดียว คือ 24 มิถุนายน ของทุกปี

5 ธันวาคม

ในวันที่ 21 พฤษภาคม พ.ศ. 2503 จอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ นายกรัฐมนตรี ออกประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี ให้แทนที่วันชาติด้วย "วันเฉลิมฉลองของชาติ" ซึ่งตรงกับวันพระบรมราชสมภพของรัชกาลที่ 9 คือวันที่ 5 ธันวาคม ด้วยเหตุผลคือ การกำหนดวันที่ 24 มิถุนายน เป็นวันชาตินั้น "มีข้อที่ไม่เหมาะสมหลายประการ" โดยคณะรัฐมนตรีได้ตั้งคณะกรรมการขึ้นพิจารณา โดยมีพระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ เป็นประธาน จนได้ข้อสรุปให้กำหนดวันพระบรมราชสมภพของพระมหากษัตริย์เป็นวันเฉลิมฉลองของชาติแทน "เพื่อให้เป็นไปตามขนบประเพณีของประเทศที่มีพระมหากษัตริย์เป็นประมุข และเป็นการสมัครสมานสามัคคีรวมจิตใจของบุคคลในชาติโดยทั่วกัน" ทำให้วันที่ 5 ธันวาคม ซึ่งเป็นวันพระบรมราชสมภพของรัชกาลที่ 9 เป็นวันเฉลิมฉลองของชาติตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา

ในโอกาสเดียวกัน จอมพล สฤษดิ์ ยังออกประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี ลงวันที่ 8 มิถุนายน พ.ศ. 2503 ให้ยกเลิกการหยุดราชการในวันชาติเดิมด้วย

หลังการสวรรคตของรัชกาลที่ 9 พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี ออกประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี ลงวันที่ 7 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2560 ระบุถึงพระราชโองการจากสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงกรณ (รัชกาลที่ 10) ที่กำหนดให้วันที่ 5 ธันวาคม ของทุกปี เป็นวันสำคัญของประเทศ 3 วัน คือ "วันคล้ายวันเฉลิมพระชนมพรรษา" ของรัชกาลที่ 9, วันชาติ และวันพ่อแห่งชาติ มีผลตั้งแต่วันที่ 6 กุมภาพันธ์ ปีดังกล่าว เนื่องด้วยพระมหากรุณาธิคุณของรัชกาลที่ 9 ที่มีต่อประเทศและประชาชน "ปวงชนชาวไทยทั้งปวงจึงน้อมสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณและตระหนักถึงความสำคัญของวันที่ 5 ธันวาคม ซึ่งเป็นวันคล้ายวันเฉลิมพระชนมพรรษา"

พลเอก ประยุทธ์ ยังออกประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี ลงวันที่ 9 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2560 กำหนดให้วันชาติ 5 ธันวาคม ของทุกปี เป็นวันหยุดราชการตามเดิม มีผลตั้งแต่วันที่ 7 กุมภาพันธ์ ปีดังกล่าว เป็นต้นไป

วันที่ 21 พฤษภาคม พ.ศ. 2562 รัชกาลที่ 10 ทรงออกประกาศที่ปรับเนื้อความจากฉบับก่อนหน้าเล็กน้อย โดยกำหนดให้วันที่ 5 ธันวาคม ของทุกปี เป็น "วันคล้ายวันพระบรมราชสมภพ" ของรัชกาลที่ 9 และยังคงเป็นวันชาติและวันพ่อแห่งชาติเช่นเดิม

กิจกรรม

ในวันชาติ 24 มิถุนายน นั้น กิจกรรมในกรุงเทพฯ มีขบวนแห่อย่างยิ่งใหญ่ทั้งกลางวันและกลางคืน มีการยิงปืนใหญ่ทั้งทางบกและทางเรือเพื่อเป็นสลุต มีเครื่องบินโปรยกระดาษสีธงชาติในเวลากลางวันและโปรยพลุในเวลากลางคืน มีการแสดงโขน มีพิธีกรรมทางศาสนา มีการออกตราไปรษณียากรเป็นที่ระลึก มีการเชิญชวนให้ยานพาหนะต่าง ๆ ร่วมกันเปล่งเสียงแตรหรือหวูดพร้อมกันในเวลาเที่ยงวัน เว้นแต่ในบริเวณโรงพยาบาล และยังมีกิจกรรมอื่น ๆ อีกมากมาย ส่วนในจังหวัดอื่นนั้น มีการประชุมนักเรียนเพื่ออธิบายความสำคัญของวันชาติ มีการประกวดประพันธ์กวีนิพนธ์และบทเพลงเกี่ยวกับชาติ มีการเฉลิมฉลองและมหรสพครึกครื้น นอกเหนือไปจากกิจกรรมอื่น ๆ

ส่วนในวันที่ 5 ธันวาคม ในยุคที่เรียกว่าวันเฉลิมฉลองของชาติ มีกิจกรรม คือ พิธีถวายเครื่องราชสักการะและจุดเทียนถวายพระพรชัยมงคลแด่รัชกาลที่ 9 โดยในส่วนกลางจะจัดที่ท้องสนามหลวง ส่วนหลังจากการปรับเปลี่ยนวันเฉลิมฉลองของชาติเป็นวันชาติ ได้ปรับกิจกรรมเป็นพิธีวางพานพุ่มดอกไม้และถวายบังคมแด่รัชกาลที่ 9 โดยในส่วนกลางยังคงจัดพิธีนี้ที่ท้องสนามหลวงตามเดิม จนกระทั่งตั้งแต่ พ.ศ. 2566 จึงย้ายไปจัด ณ พระบรมราชานุสาวรีย์ ภายในอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ จนถึงปัจจุบัน

แม้จะมีผู้เห็นว่า วันที่ 24 มิถุนายน กลายเป็น "ความทรงจำอันเลือนราง" ในประวัติศาสตร์ไทย ก็ยังมีผู้จัดกิจกรรมในวันที่ 24 มิถุนายน ของทุกปี เพื่อรักษาความทรงจำนี้ไว้ โดยให้ถือเป็น "วันชาติราษฎร" แทน

ในวัฒนธรรมประชานิยม

งานเฉลิมฉลองวันชาติ พ.ศ. 2482 ได้รับการถ่ายทอดไว้สหัสนิยายเรื่อง พล นิกร กิมหงวน ตอน ตื่นกรุง ของ ป. อินทรปาลิต ซึ่งเผยแพร่ในปีนั้นเอง

ถาวรวัตถุ

• สะพานเฉลิมวันชาติ กรุงเทพฯ จอมพล แปลก พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรี จัดสร้างขึ้นใน พ.ศ. 2483 เพื่อเป็นที่ระลึกวันชาติ
• อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย กรุงเทพฯ จอมพล แปลก พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรี กระทำรัฐพิธีเปิดในวันชาติ พ.ศ. 2483
• อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ กรุงเทพฯ จอมพล แปลก พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรี กระทำรัฐพิธีเปิดในวันชาติ พ.ศ. 2485

• 
  จอมพล แปลก เปิดอนุสาวรีย์ประชาธิปไตยในวันชาติ พ.ศ. 2483
• 
  จอมพล แปลก เปิดอนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิในวันชาติ พ.ศ. 2485

ดูเพิ่ม

• วันชาติ
• วันพ่อแห่งชาติ (ประเทศไทย)
• พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร
• การปฏิวัติสยาม พ.ศ. 2475
• วันจักรี