ศาลาเฉลิมไทย

ศาลาเฉลิมไทย
กรุงเทพมหานคร ในปี พ.ศ. 2499 มองเห็นศาลาเฉลิมไทย เป็นอาคารตรงกลางภาพ
ข้อมูลทั่วไป
สถานะ	ถูกรื้อถอน
ประเภท	โรงละคร/โรงภาพยนตร์
สถาปัตยกรรม	สถาปัตยกรรมสมัยใหม่
เมือง	มุมถนนราชดำเนินกลางกับถนนมหาไชย พื้นที่ด้านหน้าโลหะปราสาทและวัดราชนัดดารามวรวิหาร เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร
ประเทศ	ประเทศไทย
เริ่มสร้าง	พ.ศ. 2483 - 2492
ปรับปรุง	พ.ศ. 2496
รื้อถอน	20 มีนาคม พ.ศ. 2532
ผู้สร้าง	บริษัทศิลป์ไทย
การออกแบบและการก่อสร้าง
สถาปนิก	จิตรเสน อภัยวงศ์

ศาลาเฉลิมไทยในปี พ.ศ. 2505 ขณะกำลังฉายเรื่อง วันเผด็จศึก (The Longest Day)

ศาลาเฉลิมไทย เป็นอดีตโรงมหรสพและโรงภาพยนตร์แห่งหนึ่ง ตั้งอยู่ที่มุมถนนราชดำเนินกลางกับถนนมหาไชย ได้รับการสร้างขึ้นตามความประสงค์ของจอมพลแปลก พิบูลสงคราม ศาลาเฉลิมไทยได้สร้างขึ้นราวปี พ.ศ. 2483 แต่ก็ได้หยุดไปช่วงหนึ่งเนื่องจากสงครามโลกครั้งที่ 2 และได้เปิดอย่างเป็นทางการครั้งแรกเมื่อวันที่ 10 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2492

อาคารก่อสร้างขึ้นด้วยรูปทรงโมเดิร์นตามแบบตะวันตกไม่มีหลังคา คล้ายคลึงกับศาลาเฉลิมกรุง อาคารได้รับการออกแบบโดยจิตรเสน อภัยวงศ์ ที่จบการศึกษาด้านสถาปัตยกรรมจากประเทศฝรั่งเศส และตกแต่งภายในโดยศิววงศ์ กุญชร ณ อยุธยา

ศาลาเฉลิมไทยเมื่อเปิดใหม่ ได้กลายเป็นหนึ่งในโรงมโหรสพที่ทันสมัยที่สุดแห่งหนึ่งในขณะนั้น ด้วยที่นั่งราว 1,200 ที่นั่ง พร้อมที่นั่งชั้นบน เวทีเป็นแบบมีกรอบหน้า มีเวทีแบบเลื่อนบนราง (Wagon Stage) เพื่อความรวดเร็วในการเปลี่ยนฉาก ก่อนจะเปลี่ยนไปเป็นโรงภาพยนตร์ในปี พ.ศ. 2496

เนื่องจากศาลาเฉลิมไทยตั้งอยู่ด้านหน้าวัดราชนัดดารามวรวิหาร และ โลหะปราสาท ทำให้เกิดการบดบังทัศนียภาพเบื้องหลัง จนในที่สุดเมื่อวันที่ 20 มีนาคม พ.ศ. 2532 คณะรัฐมนตรีรัฐบาลพลเอกชาติชาย ชุณหะวัณ มีมติให้รื้อศาลาเฉลิมไทย แม้จะมีเสียงคัดค้านจากหลายฝ่ายก็ตาม โดยศาลาเฉลิมไทยได้ฉายเรื่อง "พ้นท้ายนรสิงห์" เป็นภาพยนตร์เรื่องสุดท้าย

ประวัติ

ก่อสร้างในสมัยจอมพล แปลก พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรี มีความประสงค์ให้เป็นโรงละครแห่งชาติในเวลานั้น และมีรูปแบบของอาคารกลมกลืนกับอาคารอื่นที่สร้างขึ้นริมถนนราชดำเนินกลาง

เดิมเป็นอาคารว่างเปล่าแล้วเป็นโกดังเก็บผ้าของทางราชการ ต่อมาบริษัทศิลป์ไทย (ซึ่งมีนายพิสิฐ ตันสัจจา เป็นหนึ่งในผู้ถือหุ้นด้วย) ได้ขอเช่าพื้นที่ ริเริ่มปรับปรุงต่อเติมเป็นสถานบันเทิง ออกแบบและควบคุมโดย อาจารย์ศิววงศ์ กุญชร ณ อยุธยา สถาปนิกชั้นนำของเมืองไทย ใช้งบประมาณถึง 1 ล้านบาท

เปิดดำเนินการเป็นสถานที่แสดงละครเวทีอาชีพ ระหว่าง พ.ศ. 2492–2496 ก่อนเปลี่ยนเป็นโรงภาพยนตร์

ในวันที่ 24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2532 ทางโรงภาพยนตร์ได้จัดแสดงละครเวที พันท้ายนรสิงห์ เป็นการอำลาอาลัยการก่อนปิดตัวถาวร หลังจากนั้นได้ขนย้ายวัสดุอุปกรณ์ เครื่องฉาย รถขายไอศกรีม ลำโพง ตัวอักษรชื่อโรง พร้อมกับการรื้อถอนสิ่งปลูกสร้างที่เหลือออกเพื่อสร้างเป็น ลานพลับพลามหาเจษฎาบดินทร์ ซึ่งเผยให้เห็นทัศนียภาพสง่างามของ โลหะปราสาท วัดราชนัดดารามวรวิหาร เบื้องหลังได้อย่างเต็มที่

ความรุ่งโรจน์และนวัตกรรม

โรงละครเวที

ในอดีตได้ชื่อว่าเป็นโรงมหรสพ ซึ่งผสมผสานความสง่างามแบบโรงละครในยุโรปกับความหรูหราของศิลปะลวดลายไทยอันวิจิตร ทันสมัยยิ่งใหญ่ด้วยเวทีเลื่อนขึ้นลงได้ระบบไฮดรอลิค เพียงแห่งเดียวของเมืองไทย สามารถจุผู้ชม 1,500 ที่นั่ง (ศาลาเฉลิมนคร 800 ที่นั่ง, ศาลาเฉลิมกรุง 600 ที่นั่ง) ตั้งแต่ยุคละครเวที หลายเรื่องของคณะอัศวินการละครเป็นตำนานที่มีชื่อเสียง เช่น พันท้ายนรสิงห์, นันทาเทวี, บ้านทรายทอง ฯลฯ

โรงภาพยนตร์

เมื่อเข้าสู่ยุคปรับเปลี่ยนเป็นโรงภาพยนตร์ในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2496 โดยหนังไทยเรื่องแรกที่เข้าฉายคือ พลายมลิวัลย์ เมื่อวันที่ 20 มิถุนายน 2496 ในขณะเดียวกันได้ริเริ่มจัดพื้นที่ซึ่งเป็นต้นแบบของวัฒนธรรมร้านข้าวโพดคั่ว (Pop Corn) อย่างโรงหนังต่างประเทศ และร้านไอศกรีม (ป๊อบ "ตราเป็ด" ที่ดังมากในขณะนั้น พร้อมป้ายโลโก้ รูปหน้าโดนัลด์ ดั๊ก มองเห็นแต่ไกล)

ต้นเดือนเมษายน ปีนั้น เป็นแห่งแรกในเมืองไทยที่ฉายหนังสามมิติ ใต้อุ้งมือโจร (Man in the Dark) และหนังซีเนมาสโคปเรื่องแรกของโลก อภินิหารเสื้อคลุม (The Robe) เข้าฉายในวันสิ้นปี

พ.ศ. 2498 เป็นสถานที่ฉายเฉพาะกิจสำหรับหนังการ์ตูนไทยเรื่องแรก (16 มม./พากย์) เหตุมหัศจรรย์ ของ ปยุต เงากระจ่าง (ซึ่งเพิ่งขึ้นทะเบียนเป็นมรดกชาติปี พ.ศ. 2555)และหนังทุนสูง (16 มม./พากย์) นเรศวรมหาราช ของอัศวินภาพยนตร์ ในช่วงต้นทศวรรษ 2500

หลังจากนั้นเป็นผู้นำความแปลกใหม่มาเสนออย่างต่อเนื่อง ได้แก่ หนังเพลงระบบ ทอดด์-เอโอ เสียงสเตอริโอโฟนิคสมบูรณ์แบบครั้งแรกของฮอลลีวู้ด มนต์รักทะเลใต้ (South Pacific), หนังการ์ตูน ระบบซูเปอร์เทคนิรามา 70 มม.เรื่องแรกของโลก เจ้าหญิงนิทรา (Sleeping Beauty), หนังมหากาพย์สงครามโลก 34 ดาราสากล วันเผด็จศึก (The Longest Day), หนังซีเนราม่า 3 เครื่องฉาย พิชิตตะวันตก (How the West Was Won), หนังมหากาพย์ทุนมโหฬารตลอดกาล คลีโอพัตรา (Cleopatra) ซึ่งโปรแกรมนี้เป็นครั้งแรกของโรงหนังเมืองไทยที่ติดตั้งลิฟท์บริการผู้ชมชั้นบนด้วย และหนังเด่นอีกหลายเรื่อง เช่น บุษบาริมทาง (My Fair Lady), ดร.ชิวาโก (Dr.Zhivago) รวมทั้งหนังซีเนมาสโคปเรื่องแรกของอัศวินภาพยนตร์-ชอว์บราเดอร์ส รางวัลตุ๊กตาทอง (มรดกชาติปี พ.ศ. 2555) เรือนแพ ที่ยังกลับมาฉายซ้ำอีก 2–3 ครั้ง เป็นต้น

วันมหาวิปโยค 14 ตุลา

ศาลาเฉลิมไทยมีบทบาทสำคัญในช่วงเหตุการณ์ประวัติศาสตร์ 14 ตุลาคม พ.ศ. 2516 โดยเป็นทั้งที่หลบภัยและโรงพยาบาลของคนเจ็บจากการต่อสู้เรียกร้องรัฐธรรมนูญที่เป็นประชาธิปไตย

รายชื่อภาพยนตร์ไทยที่เข้าฉายที่ศาลาเฉลิมไทย

2496

• จันทโครพ
• ดรรชนีนาง
• ตำรวจชายแดน
• นางแมวป่า
• พลายมลิวัลย์
• ฟ้ามุ่ย
• หยกฟ้า

2497

• นางกลางเมือง
• เพลิงชีวิต
• มนต์รักอสูร
• เหยื่ออาชญากรรม

2498

• ราตรีในโตเกียว
• วารุณี
• สร้อยฟ้าขายตัว

2499

• กัปตันยุทธ
• แผ่นดินว่างกษัตริย์
• ฟ้าธรรมาธิเบศร์
• สามรักในปารีส
• สุดฟากฟ้า

2500

• ถ่านไฟเก่า
• นเรศวรมหาราช
• ปาหนัน
• มังกรทอง
• รักริษยา
• สุรนารี

2501

• กตัญญูปกาสิต
• ดอกฟ้าในมือโจร
• ทหารเสือกรมหลวงชุมพร
• เทวรูปหยก
• สาวน้อย

2502

• ภูตเหลือง

2504

• เรือนแพ

2513

• โทน

2514

• จงอางผยอง
• ดวง
• ดาบคู่สะท้านโลกันต์
• ทุ่งเศรษฐี
• เพชรพระอุมา
• สื่อกามเทพ
• หนึ่งนุช

2515

• เจ้าลอย
• ชู้
• นี่แหละรัก
• ลานสาวกอด
• สาวขบเผาะ
• หัวใจป่า

2516

• กระสือสาว
• เขาสมิง
• ชลาลัย
• ตลาดพรหมจารี
• นี่แหละสิ่งที่ข้าต้องการ
• พยัคฆ์พันลาย
• พรานเพชฌฆาต
• ภูกระดึง

2517

• คู่หู
• ทิพพ์ช้าง
• เทพธิดาโรงแรม
• น้ำผึ้งขม
• พยานบาป
• มาแต่เลือด
• รอยมลทิน
• สาวสิบเจ็ด
• หัวใจ 100 ห้อง
• อีสาน

2518

• ความรักครั้งสุดท้าย
• ประสาท
• แผ่นดินแม่
• พยัคฆ์ร้ายไทยถีบ
• มีนัดไว้กับหัวใจ
• มือปืนพ่อลูกอ่อน
• โรงแรมผี
• สาวเจ้าพยัคฆ์
• สาวแรงสูง
• แหม่มจ๋า

2519

• กุ้งนาง
• เกมส์
• เจ้าแม่
• ตามล่า อ.ต.ล.
• เทวดาเดินดิน
• นางแบบมหาภัย
• แบ๊งค์
• แผ่นดินของเรา
• มนต์เรียกผัว
• แม่ปลาช่อน
• วัยอลวน
• สัตว์มนุษย์
• เสาร์ 5

2520

• 1 ต่อ 7
• กิเลสคน
• คู่ทรหด
• ชาติสิงห์ทุ่งสง
• ตามฆ่า 20,000 ไมล์
• ทรามวัยใจเด็ด
• แม่ดอกกัญชา
• ล่า
• ลูกเจ้าพระยา
• ศาลปืน
• สิงห์สำออย
• หัวใจที่ไม่อยากเต้น
• ไอ้ขลุ่ย

2521

• เกวียนหัก
• ครูบ้านนอก
• เจ้าสาวคืนเดียว
• ซุปเปอร์ลูกทุ่ง
• น้องเมีย
• ฟ้าหลังฝน
• มันส์เขาล่ะ
• ยิ้มสวัสดี
• ลูกโดด
• วัยตกกระ
• วัยรุ่นจอมคนอง
• เสือเผ่น
• หอหญิง
• ไอ้ 8 นิ้ว

2522

• ชื่นรัก
• ผู้หญิงมือสอง
• แผ่นดินเถื่อน
• แผ่นเสียงตกร่อง
• เพลงรักดอกไม้บาน
• แม่เขียวหวาน
• รักริษยา
• สามคนผัวเมีย

2523

• กากี
• ขุนเดช
• เครือฟ้า
• เคหาสน์สีแดง
• ทายาทลูกทุ่ง
• แผ่นดินแห่งความรัก
• เมียจำเป็น
• ย.ยอดยุ่ง
• รักนอกตำรา
• รุ้งเพชร
• อาอี๊

2524

• เก็บรัก
• จู้ฮุกกรู
• เชลยศักดิ์
• ดำอำมหิต
• ถ้าเธอยังมีรัก
• ทหารอากาศขาดรัก
• นกน้อย
• ประกาศิตจากหัวใจ
• แม่กาวาง
• รักข้ามคลอง
• รักนี้บริสุทธิ์
• อาจารย์โกย

2525

• ทอง ภาค 2
• นักฆ่าขนตางอน
• นักเลงคอมพิวเตอร์
• นักสืบฮาร์ด
• พยัคฆ์ร้าย 6 แผ่นดิน
• พระเอกรับจ้าง
• รักข้ามรุ่น
• รักมหาสนุก
• รัตติกาลยอดรัก
• แรงรัก
• ลูกเขยกำนัน
• สองขวัญขยันหาเมีย
• สาวจอมกวน
• แสนซน
• หล่อลากดิน
• หัวใจดื้อรัก
• ไอ้หนุ่มรถไถ
• เฮงสองร้อยปี

2526

• ขอรักเธออีกสักครั้ง
• เจ้าสาวเงินล้าน
• บ้านน้อยกลางดง
• พ่อตาจิ๊กโก๋
• เพื่อน-แพง
• มหาเฮง
• มือปืน
• แม่ดอกกระถิน
• แม่ยอดกะล่อน
• แม่หัวลำโพง
• รักกันวันละนิด
• ล่าพยัคฆ์
• สงครามเพลง
• สาวแดดเดียว
• อย่าดีกว่า
• อั้งยี่

2527

• กองพันทหารเกณฑ์
• ขอแค่คิดถึง
• คาดเชือก
• ซากุระ
• น.ส. ลูกหว้า
• นักร้องนักเลง
• บ้านสีดอกรัก
• ผ่าโลกบันเทิง
• แพแตก
• ฟ้าบันดาล
• แม่มะนาวหวาน
• รักคือฝันไป
• ลูกหนี้ทีเด็ด
• สเว็ตเตอร์สีแดง
• หน่วย 123
• อิสรภาพของทองพูน โคกโพ
• ไอ้จอมเก

2528

• กองพันทหารใหม่
• กัมพูชา
• เขยบ้านนอก
• คนดีที่บ้านด่าน
• จับตาย
• ซึมน้อยหน่อย กะล่อนมากหน่อย
• ตำรวจบ้าน
• นักร้องปืนโหด
• นางเสือดาว
• ปล้นลอยฟ้า
• เปิดโลกมหาสนุก
• ผู้การเรือเร่
• วัลลี
• หงส์ฟ้า
• หยุดโลกเพื่อเธอ

2529

• เกิดมาลุย
• ชมพู่แก้มแหม่ม
• ดวงยิหวา
• ด้วยรักและผูกพัน
• นายร้อยสอยดาว
• น้ำเซาะทราย
• ปลื้ม
• แม่ดอกรักเร่
• ไม่สิ้นไร้ไฟสวาท
• ยิ้มม์
• ร.ด.เรียนดี รักดี
• ร้อยป่า
• รักพลิกล็อก
• รักหน่อยน่า
• ลูกทุ่งฮอลิเดย์
• วนาลี

2530

• ก้อโอเคนะ
• ฉันผู้ชายนะยะ
• ฉันรักผัวเขา
• ดีแตก
• นางนวล
• บ้าน
• ปีกมาร
• ผู้พันเรือพ่วง
• พรหมจารีสีดำ
• พลอยทะเล
• เพชรเสี้ยนทอง
• ฟ้าสีทอง
• มันแอบอยู่ในหอ
• แรงปรารถนา
• สายน้ำไม่ไหลกลับ
• หากคุณรักใครสักคน
• อย่าบอกว่าเธอบาป
• เฮงได้ เฮงดี รักนี้..

2531

• ครั้งเดียวก็เกินพอ
• คุณจ่าเรือแจว
• จงรัก
• ฉลุย
• ด้วยรัก...คิดถึง
• ตลุยโรงหมอ
• ทอง ภาค 3
• น.ส.บังอร
• ผิดฝาไม่ผิดโลง
• เพชฌฆาตเดนสงคราม
• ภุมรีสีทอง
• มนต์รักเพลงทะเล้น
• มันโผล่ขึ้นมาหยอก
• รักแรกอุ้ม
• แรงเทียน
• เพราะว่าฉันรักเธอ

อ้างอิง

บรรณานุกรม

• ฉัตรภูติ, ธนาทิพย์ (2547). ตำนานโรงหนัง. เวลาดี. ISBN 974-9659-11-2.

รายการอ้างอิง

ดูเพิ่ม

• ศาลาเฉลิมกรุง
• ศ.ดร.สุรพล วิรุฬห์รักษ์, นาฎยศิลป์รัชกาลที่ 9, สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย , 2549.

แหล่งข้อมูลอื่น

• ภาพถ่ายทางอากาศของ ศาลาเฉลิมไทย