พระอารามหลวง

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

ส่วนหนึ่งของ
ศาสนาพุทธ

Dhamma Cakra.svg สถานีย่อย


Dharmacakra flag (Thailand).svg
ประวัติศาสนาพุทธ

ศาสดา

พระโคตมพุทธเจ้า
(พระพุทธเจ้า)

จุดมุ่งหมาย
นิพพาน
พระรัตนตรัย

พระพุทธ · พระธรรม · พระสงฆ์

ความเชื่อและการปฏิบัติ
ศีล (ศีลห้า) · ธรรม (เบญจธรรม)
สมถะ · วิปัสสนา
บทสวดมนต์และพระคาถา
คัมภีร์และหนังสือ
พระไตรปิฎก
พระวินัยปิฎก · พระสุตตันตปิฎก · พระอภิธรรมปิฎก
หลักธรรม
ไตรลักษณ์ · อริยสัจ 4 · มรรค 8 · ปฏิจจสมุปบาท · มงคล 38
นิกาย
เถรวาท · มหายาน · วัชรยาน
สังคมศาสนาพุทธ
ปฏิทิน · บุคคล · วันสำคัญ · ศาสนสถาน
การจาริกแสวงบุญ
พุทธสังเวชนียสถาน ·
การแสวงบุญในพุทธภูมิ
ดูเพิ่มเติม
อภิธานศัพท์ศาสนาพุทธ
หมวดหมู่ศาสนาพุทธ

พระอารามหลวง หรือ วัดหลวง คือ วัดที่พระมหากษัตริย์หรือพระบรมวงศานุวงศ์ทรงสร้างหรือทรงบูรณปฏิสังขรณ์ หรือมีผู้สร้างน้อมเกล้าน้อมกระหม่อมถวายเป็นวัดหลวง และวัดที่ราษฎรสร้าง หรือบูรณปฏิสังขรณ์ แล้วทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เข้าจำนวนในบัญชีเป็นพระอารามหลวง[1]

ประวัติ[แก้]

แต่เดิมนั้นยังไม่มีการจัดแบ่งพระอารามหลวงอย่างเป็นทางการ เพียงแต่มีการจัดแบ่งพระอารามหลวงออกเป็นหลายชั้นตามความรู้สึกหรืออาศัยการคาดเดาตามสถานการณ์ เช่น ดูจากการพระราชทานเทียนพรรษาขี้ผึ้งหรือไม้เล่มเดียวหรือมากกว่านั้น หรือดูจากการบรรดาศักดิ์ที่พระราชทานแก่เจ้าพนักงานผู้คุมเลกข้าพระ เป็นต้น หลังจากนั้น กระทรวงธรรมการร่วมกับกระทรวงพระคลังมหาสมบัติได้จัดระเบียบพระอารามหลวงเพื่อประมาณค่าบำรุงวัดหลักจากเลิกเลขวัด แต่ไม่ได้นำมาใช้เป็นเกณฑ์ในการจัดระเบียบพระอารามหลวง ดังนั้น ในปี พ.ศ. 2458 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าให้มีการจัดระเบียบพระอารามหลวงขึ้นอย่างเป็นระบบตั้งแต่นั้นมา[2]

โดยในครั้งนั้น วัดที่จัดว่าเป็นพระอารามหลวงนั้น คือ วัดอันสมเด็จพระเจ้าแผ่นดิน สมเด็จพระราชินี สมเด็จพระยุพราช ทรงสร้าง ทรงปฏิสังขรณ์เป็นส่วนพระองค์หรือทรงในนามท่านผู้อื่น และอารามอันพระบรมวงศ์และข้าทูลละอองธุลีพระบาทผู้ใหญ่สร้างปฏิสังขรณ์ทรงรับไว้ในความบำรุงของแผ่นดิน[2] ภายหลังจึงหมายรวมถึงวัดราษฎร์ที่ที่ประชาชนสร้างหรือปฏิสังขรณ์ แล้วทรงพิจารณาเห็นสมควรยกย่องเป็นพิเศษก็ทรงรับไว้เป็นพระอารามหลวง[3]

การแบ่งพระอารามหลวง[แก้]

การจัดลำดับชั้นของพระอารามหลวง เริ่มมีขึ้นในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อ พ.ศ. 2458 ซึ่งทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดระเบียบแบ่งชั้นพระอารามหลวงออกเป็นสามชั้น แต่ละชั้นยังแยกระดับออกไปอีกหลายระดับ โดยมีสร้อยต่อท้ายชื่อวัดตามฐานะดังนี้

  1. พระอารามหลวงชั้นเอก ได้แก่ วัดที่มีเจดียสถานบรรจุพระบรมอัฐิ หรือเป็นวัดที่มีเกียรติสูง มี 3 ชนิด คือ
    • ชนิดราชวรมหาวิหาร
    • ชนิดราชวรวิหาร
    • ชนิดวรมหาวิหาร
  2. พระอารามหลวงชั้นโท ได้แก่ วัดที่มีเจดียสถานสำคัญ มี 4 ชนิด คือ
    • ชนิดราชวรมหาวิหาร
    • ชนิดราชวรวิหาร
    • ชนิดวรมหาวิหาร
    • ชนิดวรวิหาร
  3. พระอารามหลวงชั้นตรี ได้แก่ วัดประจำหัวเมือง หรือวัดที่มีความสำคัญชั้นรอง มี 3 ชนิด คือ
    • ชนิดราชวรวิหาร
    • ชนิดวรวิหาร
    • ชนิดสามัญ (ไม่มีสร้อยนามต่อท้าย โดยส่วนใหญ่จะต่อท้ายว่า พระอารามหลวง)

รายชื่อพระอารามหลวงชั้นเอก[แก้]

ชื่อวัด จังหวัด ภูมิภาค นิกาย เจ้าอาวาสรูปปัจจุบัน
วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร กรุงเทพมหานคร ภาค 1 มหานิกาย พระเทพวีราภรณ์ (สีนวล ปญฺญาวชิโร)
วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ราชวรมหาวิหาร กรุงเทพมหานคร ภาค 1 มหานิกาย พระธรรมปัญญาบดี (พีร์ สุชาโต)
วัดสุทัศนเทพวรารามราชวรมหาวิหาร กรุงเทพมหานคร ภาค 1 มหานิกาย พระธรรมรัตนดิลก (เชิด จิตฺตคุตฺโต)
วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร กรุงเทพมหานคร ภาค 1 มหานิกาย พระเทพเมธี (สมเกียรติ โกวิโท) (รักษาการเจ้าอาวาส)
วัดพระพุทธบาทราชวรมหาวิหาร สระบุรี ภาค 2 มหานิกาย พระธรรมปิฎก (ชวลิต อภิวฑฺฒโน)
วัดพระปฐมเจดีย์ราชวรมหาวิหาร นครปฐม ภาค 14 มหานิกาย พระพรหมเวที (สุเทพ ผุสฺสธมฺโม)
วัดบวรนิเวศราชวรวิหาร กรุงเทพมหานคร ภาค 1 ธรรมยุต สมเด็จพระวันรัต (จุนท์ พฺรหฺมคุตฺโต)
วัดราชประดิษฐสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร กรุงเทพมหานคร ภาค 1 ธรรมยุต พระธรรมไตรโลกาจารย์ (พูนศักดิ์ วรภทฺทโก)
วัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร กรุงเทพมหานคร ภาค 1 ธรรมยุต สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช (อัมพร อมฺพโร)
วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหาร กรุงเทพมหานคร ภาค 1 มหานิกาย พระเทพกิตติเวที (ฉ่ำ ปุญฺญชโย)
วัดราชโอรสารามราชวรวิหาร กรุงเทพมหานคร ภาค 1 มหานิกาย พระมหาโพธิวงศาจารย์ (ทองดี สุรเตโช)
วัดเสนาสนารามราชวรวิหาร พระนครศรีอยุธยา ภาค 2 ธรรมยุต พระเทพมงคลโสภณ (โสภณ ปุญฺญโสภโณ)
วัดสุวรรณดารารามราชวรวิหาร พระนครศรีอยุธยา ภาค 2 มหานิกาย พระสุวรรณวิมลศีล (ละเอียด ฐิตปุญฺโญ)
วัดนิเวศธรรมประวัติราชวรวิหาร พระนครศรีอยุธยา ภาค 2 ธรรมยุต พระเทพญาณไตรโลกาจารย์ (สำเภา ติสาโร)
วัดพระศรีรัตนมหาธาตุราชวรวิหาร สุโขทัย ภาค 5 มหานิกาย พระสุนทรธรรมาภรณ์ (บำเหน็จ เตชปญฺโญ)
วัดพระบรมธาตุไชยาราชวรวิหาร สุราษฎร์ธานี ภาค 16 มหานิกาย พระอุดมธรรมปรีชา (จำลอง ธมฺมิสฺสโร)
วัดพระศรีมหาธาตุวรมหาวิหาร กรุงเทพมหานคร ภาค 1 ธรรมยุต พระธรรมเจติยาจารย์ (บุญเรือง ปุญฺญโชโต)
วัดญาณสังวรารามวรมหาวิหาร ชลบุรี ภาค 13 ธรรมยุต พระธรรมบัณฑิต (อภิพล อภิพโล) (รักษาการ)
วัดพระธาตุพนมวรมหาวิหาร นครพนม ภาค 10 มหานิกาย พระเทพวรมุนี (สำลี ปญฺญาวโร)
วัดพระสิงห์วรมหาวิหาร เชียงใหม่ ภาค 7 มหานิกาย พระเทพสิงหวราจารย์ (โสภณ โสภโณ)
วัดพระธาตุหริภุญชัยวรมหาวิหาร ลำพูน ภาค 7 มหานิกาย พระเทพรัตนนายก (จำรัส ทตฺตสิริ)
วัดพระศรีรัตนมหาธาตุวรมหาวิหาร พิษณุโลก ภาค 5 มหานิกาย พระธรรมเสนานุวัตร (บำรุง ฐานุตฺตโร)
วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร นครศรีธรรมราช ภาค 16 ธรรมยุต พระเทพวินยาภรณ์ (สมปอง ปญฺญาทีโป)

อ้างอิง[แก้]

ดูเพิ่ม[แก้]