นีโอดิเมียม
โลหะนีโอดิเมียมในขวดแก้ว | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| นีโอดิเมียม | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| การออกเสียงในภาษาอังกฤษ | /ˌniːoʊˈdɪmiəm/ | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ลักษณะปรากฏ | สีขาวเงิน | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| น้ำหนักอะตอมมาตรฐาน Ar°(Nd) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| นีโอดิเมียมในตารางธาตุ | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| เลขอะตอม (Z) | 60 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| หมู่ | หมู่บล็อก-f | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| คาบ | คาบที่ 6 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| บล็อก | บล็อก-f | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| การจัดเรียงอิเล็กตรอน | [Xe] 4f4 6s2 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| อิเล็กตรอนต่อระดับพลังงาน | 2, 8, 18, 22, 8, 2 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| สมบัติทางกายภาพ | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| สถานะ ที่ STP | ของแข็ง | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| จุดหลอมเหลว | 1295 K (1022 °C, 1872 °F)[3] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| จุดเดือด | 3347 K (3074 °C, 5565 °F) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ความหนาแน่น (ที่ 20° C) | 7.007 g/cm3 [3] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ขณะเป็นของเหลว (ที่จุดหลอมเหลว) | 6.89 g/cm3 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ความร้อนของการหลอมเหลว | 7.14 kJ/mol | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ความร้อนของการกลายเป็นไอ | 289 kJ/mol | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ความจุความร้อนโมลาร์ | 27.45 J/(mol·K) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
ความดันไอ
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| สมบัติของอะตอม | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| สถานะออกซิเดชัน | ทั่วไป: +3 0,[4] +2,[5] +4[5] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| สภาพไฟฟ้าลบ | สเกลเพาลิง: 1.14 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| พลังงานไอออไนเซชัน |
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| รัศมีอะตอม | จากการทดลอง: 181 pm | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| รัศมีโคเวเลนต์ | 201±6 pm | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| สมบัติอื่น ๆ | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| โครงสร้างผลึก | double hexagonal close-packed (dhcp) (hP4) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ค่าคงที่แลตทิซ | a = 0.36583 nm c = 1.17968 nm (at 20 °C)[3] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| การขยายตัวจากความร้อน | 6.7×10−6/K (at 20 °C)[3][a] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| การนำความร้อน | 16.5 W/(m⋅K) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| สภาพต้านทานไฟฟ้า | poly: 643 nΩ⋅m | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| สมบัติแม่เหล็ก | พาราแมกเนติก, แอนติเฟร์โรแมกเนติก ตำ่กว่า 20 K[6] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| สภาพรับไว้ได้ทางแม่เหล็กเชิงโมล | +5628.0×10−6 cm3/mol (287.7 K)[7] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| มอดุลัสของยัง | 41.4 GPa | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| มอดุลัสเฉือน | 16.3 GPa | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| มอดุลัสเชิงปริมาตร | 31.8 GPa | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ความเร็วเสียง แท่งโลหะบาง | 2330 m/s (ที่ 20 °C) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| อัตราส่วนปัวซง | 0.281 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ความแข็งวิกเกอร์ส | 345–745 MPa | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ความแข็งบริเนล | 265–700 MPa | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| เลขทะเบียน CAS | 7440-00-8 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ประวัติ | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| การตั้งชื่อ | จากกรีก νέος, "ใหม่", และ δίδυμος, "แฝด" (ของแลนทานัม) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| การค้นพบ | Carl Gustaf Mosander (1841) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| การแยกธาตุครั้งแรก | Carl Auer von Welsbach (1885) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ตั้งชื่อโดย | Carl Auer von Welsbach (1885) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ไอโซโทปของนีโอดิเมียม | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
นีโอดิเมียม (อังกฤษ: Neodymium) เป็นธาตุโลหะลักษณะเงินมันวาวหายาก เมื่อสัมผัสอากาศสีจะหมองเพราะเกิดสนิมสารประกอบออกไซด์ หมายเลขอะตอมคือ 60 สัญลักษณ์ Nd จัดอยู่ในกลุ่มแลนทาไนด์ มีปริมาณบนพื้นโลกมากเป็นอันดับ2 ในกลุ่มเดียวกันรองจากซีเรียม นีโอดีเมียมเป็นธาตุที่ไม่ได้พบในรูปแบบโลหะหรือบริสุทธิ์เหมือนกับธาตุอื่นๆในกลุ่มแลนทาไนด์ และนีโอดีเมียมยังใช้การกลั่นปกติสำหรับการใช้งานทั่วไป แม้ว่านีโอดิเมียมถูกจัดว่าเป็น "ธาตุที่หายาก" มีการกระจายกันอย่างแพร่หลายในโลกอยู่ในชั้นเปลือกโลก ส่วนใหญ่นีโอดิเมียมในโลกจะขุดได้ที่ในประเทศจีน[9]
นีโอดิเมียมเป็นธาตุที่อยู่ในบล็อกF จำนวนอิเล็กตรอนในแต่ละชั้นนีโอดีเมียม คือ 2, 8, 18, 22, 8, 2 และการกำหนดค่าอิเล็กตรอนของมันคือ [Xe]4f46s2 นีโอไดเมียเป็นที่อุดมสมบูรณ์ที่สุดของธาตุหายากหลังจากซีเรียมและแลนทานัม
ประวัติ
[แก้]นีโอดีเมียมถูกค้นพบโดย Carl Auer von Welsbach เป็นนักเคมีชาวออสเตรียในเมืองVienna ในปี 1885 เขาแยกนีโอดิเมียมเช่นเดียวกับองค์ประกอบธาตุเพรซีโอดิเมียม
สารประกอบ
[แก้]สารประกอบนีโอดิเมียม มีดังนี้:
แม่เหล็กถาวร
[แก้]แม่เหล็กนีโอดีเมียม (ที่จริงเป็นส่วนผสม, Nd2Fe14B)) เป็นแม่เหล็กถาวรที่แข็งแกร่ง แม่เหล็ก ที่รู้จักกัน แม่เหล็กนีโอดีเมียมแค่ไม่กี่กรัมสามารถยกน้ำหนักพันเท่าน้ำหนักของมันเองได้ แม่เหล็กนีโอดีเมียมมีราคาถูกกว่า เบาและแข็งแรงกว่า แม่เหล็กซาแมเรียมโคบอลต์ แต่แม่เหล็กนีโอดีเมียมไม่ได้เหนือกว่าในทุกด้าน แม่เหล็กนีโอดีเมียมก็มีการสูญเสียอำนาจแม่เหล็กของพวกมันเองได้ที่อุณหภูมิสูงและอาจที่จะเกิดสนิม ในขณะที่แม่เหล็กซาแมเรียมโคบอลต์ไม่สามารถเกิดได้
- การใช้ประโยชน์นีโอดิเมียมหนีไม่พ้นเรื่องแม่เหล็กถาวร ปัจจุบันถือได้ว่า แม่เหล็กนีโอดิเมียมมีคุณสมบัติโดดเด่นที่สุดและแพร่หลายที่สุด แม่เหล็กนี้พัฒนาขึ้นเมื่อ ค.ศ.1984 โดยทีมงานของมะซะโตะ ซะกะวะ(Masato Sagawa) แห่งบริษัทซุมิโตโมเปเชียลเมทัลส์ (Sumitomo Special Metals ปัจจุบันคือ บริษัท ฮิตาชิเมทัลส์ (Hitachi Metals)) แม่เหล็กนี้เป็นส่วนผสมของนีโอดิเมียม เหล็กFe และ โบรอนB
- เมื่อเปรียบเทียบแม่เหล็กนีโอดิเมียมกับแม่เหล็กอื่น พบว่ามีพลังสูงกว่าแม่เหล็กเฟอร์ไรต์ (ferrite magnet) ถึง10เท่า และสูงกว่าแม่เหล็กซาแมเรียมโคบอลต์(samarium-cobalt magnet) 1.7เท่า ยิ่งไปกว่านั้น นีโอดิเมียมยังเป็นแลนทาไนด์ที่หามายาก เมื่อนำมาผสมกับเหล็กซึ่งมีราคาถูก จึงมีจุดเด่นในเรื่องต้นทุนต่ำ
- อย่างไรก็ตาม แม่เหล็กนีโอดิเมียมยังมีข้อด้อยคือ ขึ้นสนิมได้ง่าย และอ่อนไหวง่ายต่ออุณหภูมิที่สูงขึ้น ซึ่งกำลังพัฒนาเพื่อปรับปรุงจุดนี้ นิยมใช้แม่เหล็กนีโอดิเมียมกับลำโพง เฮดโฟน มอเตอร์เล็กๆในโทรศัพท์มือถือ เป็นต้น แล้วยังใช้เป็นแม่เหล็กในตุ้มหูอีกด้วย
การใช้ประโยชน์
[แก้]- การใช้งานที่สำคัญที่สุดสำหรับนีโอดิเมียมอยู่ในโลหะผสมที่มีธาตุเหล็กและโบรอนที่จะทำให้แม่เหล็กถาวรที่แข็งแกร่งมาก การค้นพบนี้ในปี 1983 ทำให้มันเป็นไปได้ที่จะ ใช้มาทำอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์จำนวนมากรวมทั้งโทรศัพท์มือถือ, ไมโครโฟน, ลำโพงและเครื่องดนตรีอิเล็กทรอนิกส์ แม่เหล็กเหล่านี้ยังใช้ในการปัดน้ำฝนกระจกหน้ารถและกังหันลม
- นีโอดีเมียมที่เป็นแก้วใช้ในการทำเลเซอร์ จะถูกนำมาใช้เป็นตัวชี้เลเซอร์เช่นเดียวกับในการผ่าตัดตาศัลยกรรมความงามและในการรักษามะเร็งผิวหนัง
- เลเซอร์ที่ใช้นีโอดิเมียมและคริสตัล (YAG) อิตเทรียมอะลูมิเนียมโกเมน ที่ใช้ในโปรแกรมประยุกต์ทางการแพทย์ ศัลยกรรมและงานอื่น ๆ ที่ต้องการความแม่นยำสูงต่าง ๆ ทั่วไป มันเป็นเลเซอร์ต่ำ mediumpower
กระจกสี
[แก้]นีโอดิเมียมบริสุทธิ์มีสีเงิน เมื่อถูกออกซิไดซ์จะได้นีโอดิเมียมออกไซด์ สีฟ้า แต่เมื่อผสมกับกระจกจะได้สีแดงม่วง จึงนิยมใช้ทำกระจกสี และยังใช้นีโอดิเมียมเป็นส่วนผสมใน YAG เลเซอร์อีกด้วย
การใช้ในทางเซรามิก
[แก้]CeO2 ที่เป็นออกไซด์ผสมที่มี CeO2 มากกว่าร้อยละ 40 ขึ้นไปปใช้เป็นส่วนผสมในผงขัดแก้วที่มีประสิทธิภาพดี Nd2O2 และ Pr2O3 ใช้ในการผสมทำแก้วสี และทำแผ่นกรองแสง La2O3 ใช้ในการทำแก้วเชิงแสง (optical glass) ที่มีสมบัติพิเศษ คือ กระแสงได้น้อยแต่หักแหแสงได้ดีมาก CeO2 ผสมในแก้วช่วยเพิ่มเสถียรภาพและช่วยลดความบกพร่องของสีในแก้วเมื่อถูกรังสีแกมมาหรือลำอิเล็กตรอน CeO2 และ Nd2O3 ใช้แก้วสีเขียวในเนื้อแก้วอันเนื่องมาจาก Fe2+ ในแก้วของผสม Pr2O3 ร้อยละ3 กับ ZrO2 ใช้ทำน้ำยาเคลือบสีเหลืองสำหรับเซรามิก และ CeO2 สำหรับน้ำยาเคลือบแบบทึบแสง สารประกอบของแลนทาไนด์กับออกไซด์(oxides) ซัลไฟด์(sulfides) บอไรด์(borides) คาร์ไบด์(carbides) และไนไตรด์(nitrides) ส่วนใหญ่จะมีจุดหลอมเหลวสูงมักใช้เป็นสารทนความร้อน(แต่อาจมีบางชนิดที่ไม่เหมาะในการใช้งานเนื่องจากเกิดปฏิกิริยาได้ง่ายที่อุณหภูมิสูง)[10]
คุณสมบัติทางเคมี
[แก้]โลหะนีโอดีเมียมจะหมองช้าในอากาศและมีการเผาไหม้ได้อย่างง่ายดายที่อุณหภูมิประมาณ 150 ° C จะได้เป็น นีโอดิเมียม (III) ออกไซด์ :
- 4 Nd + 3 O2 → 2 Nd2O3
โลหะนีโอดีเมียมทำปฏิกิริยากับทุกธาตุที่เป็น แฮโลเจน :
- 2 Nd (s) + 3 F2 (g) → 2 NdF3 (s) [สารสีม่วง]
- 2 Nd (s) + 3 Cl2 (g) → 2 NdCl3 (s) [สารสีม่วง]
- 2 Nd (s) + 3 Br2 (g) → 2 NdBr3 (s) [สารสีม่วง]
- 2 Nd (s) + 3 I2 (g) → 2 NdI3 (s) [สารสีเขียว]
นีโอดีเมียมจะละลายเจิอจางได้ง่ายในกรดกำมะถันในที่มีม่วง Nd (III)ไอออน จะได้เป็น [Nd(OH2)9]3+ :[11]
- 2 Nd (s) + 3 H2SO4 (aq) → 2 Nd3+ (aq) + 3 SO2−
4 (aq) + 3 H2 (g)
นีโอดีเมียม มีประจุไฟฟ้าบวกมากและมันตอบสนองช้าด้วยน้ำเย็น แต่ค่อนข้างตอบสนองได้อย่างรวดเร็วด้วยน้ำร้อน จได้เป็น นีโอดิเมียม (III) ไฮดรอกไซ :
- 2 Nd (s) + 6 H2O (l) → 2 Nd(OH)3 (aq) + 3 H2 (g)[12]
ข้อควรระวัง
[แก้]นีโอดีเมียมเมื่อเกิดการเผาไหม้หรือระเบิดจะมีความเป็นพิษต่ำถึงปานกลาง ฝุ่นหรือพิษของมันก็ยังไม่ได้รับการตรวจอย่างละเอียด ฝุ่นนีโอดีเมียมเมื่อเข้าตาจะเกิดการระคายเคืองต่อตามาก เมื่อโดนผิวหนังจะระคายเคืองไม่มาก เมื่อสูดดมหายใจเข้าไปในปอดสะสมมากๆ จะเกิดการอุดตันของหลอดเลือดทำให้เกิดความเสียหายต่อตับ นีโอดีเมียมยังทำหน้าที่เป็นสารกันเลือดแข็งโดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อได้รับทางเส้นเลือด แม่เหล็กนีโอดีเมียมมีความดึงดูดหากันที่สูงแรงมาก ระวังอย่าเอานิ้วมือไปอยู่ระหว่างแม่เหล็กมันอาจจะทำให้แม่เหล็กหนีบนิ้วมือได้รับการบาดเจ็บได้หรือถึงกับกระดูกแตก[13]
หมายเหตุ
[แก้]- ↑ The thermal expansion is anisotropic: the parameters (at 20 °C) for each crystal axis are αa = 4.8×10−6/K, αc = 10.5×10−6/K, and αaverage = αV/3 = 6.7×10−6/K.[3]
อ้างอิง
[แก้]- ↑ "Standard Atomic Weights: นีโอดิเมียม". CIAAW. 2005.
- ↑ Prohaska, Thomas; Irrgeher, Johanna; Benefield, Jacqueline; Böhlke, John K.; Chesson, Lesley A.; Coplen, Tyler B.; Ding, Tiping; Dunn, Philip J. H.; Gröning, Manfred; Holden, Norman E.; Meijer, Harro A. J. (2022-05-04). "Standard atomic weights of the elements 2021 (IUPAC Technical Report)". Pure and Applied Chemistry (ภาษาอังกฤษ). doi:10.1515/pac-2019-0603. ISSN 1365-3075.
- 1 2 3 4 5 Arblaster, John W. (2018). Selected Values of the Crystallographic Properties of Elements. Materials Park, Ohio: ASM International. ISBN 978-1-62708-155-9.
- ↑ Yttrium and all lanthanides except Ce, Pm, Tm, and Yb have been observed in the oxidation state 0 in bis(1,3,5-tri-t-butylbenzene) complexes, see Cloke, F. Geoffrey N. (1993). "Zero Oxidation State Compounds of Scandium, Yttrium, and the Lanthanides". Chem. Soc. Rev. 22: 17–24. doi:10.1039/CS9932200017. and Arnold, Polly L.; Petrukhina, Marina A.; Bochenkov, Vladimir E.; Shabatina, Tatyana I.; Zagorskii, Vyacheslav V.; Cloke (2003-12-15). "Arene complexation of Sm, Eu, Tm and Yb atoms: a variable temperature spectroscopic investigation". Journal of Organometallic Chemistry. 688 (1–2): 49–55. doi:10.1016/j.jorganchem.2003.08.028.
- 1 2 Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (พิมพ์ครั้งที่ 2nd). Butterworth-Heinemann. น. 28. ISBN 978-0-08-037941-8.
- ↑ Gschneidner, K. A.; Eyring, L. (1978). Handbook on the Physics and Chemistry of Rare Earths. Amsterdam: North Holland. ISBN 0444850228.
- ↑ Weast, Robert (1984). CRC, Handbook of Chemistry and Physics. Boca Raton, Florida: Chemical Rubber Company Publishing. น. E110. ISBN 0-8493-0464-4.
- ↑ Kondev, F. G.; Wang, M.; Huang, W. J.; Naimi, S.; Audi, G. (2021). "The NUBASE2020 evaluation of nuclear properties" (PDF). Chinese Physics C. 45 (3): 030001. doi:10.1088/1674-1137/abddae.
- ↑ Abundances of the elements (data page) : https://en.wikipedia.org/wiki/Abundances_of_the_elements_(data_page)
- ↑
- รักไทย ชูศรี. (2554). การแยกนีโอดิเมียม ออกจากธาตุหายากผสมโดยวิธีตกตะกอนร่วมกับการสกัดผ่านเยื่อแผ่นเหลวที่พยุงด้วยเส้นใยกลวง, http://www.thapra.lib.su.ac.th/objects/thesis/fulltext/snamcn/Rakthai_Chusee/fulltext.pdf
- ↑ "Chemical reactions of Neodymium". Webelements. ข้อมูลเก่าจากต้นฉบับ เมื่อ 2022-11-12. สืบค้นเมื่อ 2012-08-16.
- ↑ สาระดีจากเรื่องสมบัติของธาตุแทรนซิชั่น[ออนไลน์] [อ้างถึงวันที่ 13-11-2557]. เข้าถึงได้จากอินเทอร์เน็ต http://www.kme10.com/mo4y2552/mo403/noname3.htm เก็บถาวร 2015-10-08 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
- ↑ Swain, Frank (มีนาคม 6, 2009). "How to remove a finger with two super magnets". Seed Media Group LLC. สืบค้นเมื่อ 2013-03-31.
{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
