ข้ามไปเนื้อหา

นีโอดิเมียม

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
(เปลี่ยนทางจาก Neodymium)
นีโอดิเมียม, 60Nd
ชิ้นส่วนโลหะสีเงินในหลอดแก้ว
โลหะนีโอดิเมียมในขวดแก้ว
นีโอดิเมียม
การออกเสียงในภาษาอังกฤษ/ˌniːoʊˈdɪmiəm/ ⓘ
ลักษณะปรากฏสีขาวเงิน
น้ำหนักอะตอมมาตรฐาน Ar°(Nd)
นีโอดิเมียมในตารางธาตุ
Hydrogen Helium
Lithium Beryllium Boron Carbon Nitrogen Oxygen Fluorine Neon
Sodium Magnesium Aluminium Silicon Phosphorus Sulfur Chlorine Argon
Potassium Calcium Scandium Titanium Vanadium Chromium Manganese Iron Cobalt Nickel Copper Zinc Gallium Germanium Arsenic Selenium Bromine Krypton
Rubidium Strontium Yttrium Zirconium Niobium Molybdenum Technetium Ruthenium Rhodium Palladium Silver Cadmium Indium Tin Antimony Tellurium Iodine Xenon
Caesium Barium Lanthanum Cerium Praseodymium Neodymium Promethium Samarium Europium Gadolinium Terbium Dysprosium Holmium Erbium Thulium Ytterbium Lutetium Hafnium Tantalum Tungsten Rhenium Osmium Iridium Platinum Gold Mercury (element) Thallium Lead Bismuth Polonium Astatine Radon
Francium Radium Actinium Thorium Protactinium Uranium Neptunium Plutonium Americium Curium Berkelium Californium Einsteinium Fermium Mendelevium Nobelium Lawrencium Rutherfordium Dubnium Seaborgium Bohrium Hassium Meitnerium Darmstadtium Roentgenium Copernicium Nihonium Flerovium Moscovium Livermorium Tennessine Oganesson
–
↑
Nd
↓
U
เลขอะตอม (Z)60
หมู่หมู่บล็อก-f
คาบคาบที่ 6
บล็อก บล็อก-f
การจัดเรียงอิเล็กตรอน[Xe] 4f4 6s2
อิเล็กตรอนต่อระดับพลังงาน2, 8, 18, 22, 8, 2
สมบัติทางกายภาพ
สถานะ ที่ STPของแข็ง
จุดหลอมเหลว1295 K ​(1022 °C, ​1872 °F)[3]
จุดเดือด3347 K ​(3074 °C, ​5565 °F)
ความหนาแน่น (ที่ 20° C)7.007 g/cm3 [3]
ขณะเป็นของเหลว (ที่จุดหลอมเหลว)6.89 g/cm3
ความร้อนของการหลอมเหลว7.14 kJ/mol
ความร้อนของการกลายเป็นไอ289 kJ/mol
ความจุความร้อนโมลาร์27.45 J/(mol·K)
ความดันไอ
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
at T (K) 1595 1774 1998 (2296) (2715) (3336)
สมบัติของอะตอม
สถานะออกซิเดชันทั่วไป: +3
0,[4] +2,[5] +4[5]
สภาพไฟฟ้าลบสเกลเพาลิง: 1.14
พลังงานไอออไนเซชัน
  • ลำดับที่ 1: 533.1 kJ/mol
  • ลำดับที่ 2: 1040 kJ/mol
  • ลำดับที่ 3: 2130 kJ/mol
รัศมีอะตอมจากการทดลอง: 181 pm
รัศมีโคเวเลนต์201±6 pm
Color lines in a spectral range
เส้นสเปกตรัมของนีโอดิเมียม
สมบัติอื่น ๆ
โครงสร้างผลึก ​double hexagonal close-packed (dhcp) (hP4)
ค่าคงที่แลตทิซ
Double hexagonal close packed โครงสร้างผลึกสำหรับนีโอดิเมียม
a = 0.36583 nm
c = 1.17968 nm (at 20 °C)[3]
การขยายตัวจากความร้อน6.7×10−6/K (at 20 °C)[3][a]
การนำความร้อน16.5 W/(m⋅K)
สภาพต้านทานไฟฟ้าpoly: 643 nΩ⋅m
สมบัติแม่เหล็กพาราแมกเนติก, แอนติเฟร์โรแมกเนติก ตำ่กว่า 20 K[6]
สภาพรับไว้ได้ทางแม่เหล็กเชิงโมล+5628.0×10−6 cm3/mol (287.7 K)[7]
มอดุลัสของยัง41.4 GPa
มอดุลัสเฉือน16.3 GPa
มอดุลัสเชิงปริมาตร31.8 GPa
ความเร็วเสียง แท่งโลหะบาง2330 m/s (ที่ 20 °C)
อัตราส่วนปัวซง0.281
ความแข็งวิกเกอร์ส345–745 MPa
ความแข็งบริเนล265–700 MPa
เลขทะเบียน CAS7440-00-8
ประวัติ
การตั้งชื่อจากกรีก νέος, "ใหม่", และ δίδυμος, "แฝด" (ของแลนทานัม)
การค้นพบCarl Gustaf Mosander (1841)
การแยกธาตุครั้งแรกCarl Auer von Welsbach (1885)
ตั้งชื่อโดยCarl Auer von Welsbach (1885)
ไอโซโทปของนีโอดิเมียม
ไอโซโทปหลัก[8] การสลายตัว
ไอโซโทป ความอุดมสมบูรณ์ ครึ่งชีวิต (t1/2) รูปแบบ ผลิตภัณฑ์
140Nd synth 3.37 d β+ 140Pr
142Nd 27.2% stable
143Nd 12.2% stable
144Nd 23.8% 2.29×1015 y α 140Ce
145Nd 8.3% stable
146Nd 17.2% stable
147Nd synth 10.98 d β− 147Pm
148Nd 5.80% stable
150Nd 5.60% 9.3×1018 y β−β− 150Sm
หมวดหมู่ หมวดหมู่: นีโอดิเมียม
| แหล่งอ้างอิง

นีโอดิเมียม (อังกฤษ: Neodymium) เป็นธาตุโลหะลักษณะเงินมันวาวหายาก เมื่อสัมผัสอากาศสีจะหมองเพราะเกิดสนิมสารประกอบออกไซด์ หมายเลขอะตอมคือ 60 สัญลักษณ์ Nd จัดอยู่ในกลุ่มแลนทาไนด์ มีปริมาณบนพื้นโลกมากเป็นอันดับ2 ในกลุ่มเดียวกันรองจากซีเรียม นีโอดีเมียมเป็นธาตุที่ไม่ได้พบในรูปแบบโลหะหรือบริสุทธิ์เหมือนกับธาตุอื่นๆในกลุ่มแลนทาไนด์ และนีโอดีเมียมยังใช้การกลั่นปกติสำหรับการใช้งานทั่วไป แม้ว่านีโอดิเมียมถูกจัดว่าเป็น "ธาตุที่หายาก" มีการกระจายกันอย่างแพร่หลายในโลกอยู่ในชั้นเปลือกโลก ส่วนใหญ่นีโอดิเมียมในโลกจะขุดได้ที่ในประเทศจีน[9]

นีโอดิเมียมเป็นธาตุที่อยู่ในบล็อกF จำนวนอิเล็กตรอนในแต่ละชั้นนีโอดีเมียม คือ 2, 8, 18, 22, 8, 2 และการกำหนดค่าอิเล็กตรอนของมันคือ [Xe]4f46s2 นีโอไดเมียเป็นที่อุดมสมบูรณ์ที่สุดของธาตุหายากหลังจากซีเรียมและแลนทานัม

ประวัติ

[แก้]

นีโอดีเมียมถูกค้นพบโดย Carl Auer von Welsbach เป็นนักเคมีชาวออสเตรียในเมืองVienna ในปี 1885 เขาแยกนีโอดิเมียมเช่นเดียวกับองค์ประกอบธาตุเพรซีโอดิเมียม

สารประกอบ

[แก้]

สารประกอบนีโอดิเมียม มีดังนี้:

  • Fluorides
  • Chlorides
  • Bromides
  • Iodides
  • Oxides
  • Sulfides
  • Selenides
  • Tellurides
  • Nitrides
  • sulfate : นีโอดิเมียม (III) ซัลเฟต (Nd2(SO4)3)
  • ชนิดของสารประกอบนีโอดิเมียมบางสารที่มีสีแต่งต่างกันไปขึ้นอยู่กับชนิดของแสงที่ได้รับ

แม่เหล็กถาวร

[แก้]

แม่เหล็กนีโอดีเมียม (ที่จริงเป็นส่วนผสม, Nd2Fe14B)) เป็นแม่เหล็กถาวรที่แข็งแกร่ง แม่เหล็ก ที่รู้จักกัน แม่เหล็กนีโอดีเมียมแค่ไม่กี่กรัมสามารถยกน้ำหนักพันเท่าน้ำหนักของมันเองได้ แม่เหล็กนีโอดีเมียมมีราคาถูกกว่า เบาและแข็งแรงกว่า แม่เหล็กซาแมเรียมโคบอลต์ แต่แม่เหล็กนีโอดีเมียมไม่ได้เหนือกว่าในทุกด้าน แม่เหล็กนีโอดีเมียมก็มีการสูญเสียอำนาจแม่เหล็กของพวกมันเองได้ที่อุณหภูมิสูงและอาจที่จะเกิดสนิม ในขณะที่แม่เหล็กซาแมเรียมโคบอลต์ไม่สามารถเกิดได้

  • การใช้ประโยชน์นีโอดิเมียมหนีไม่พ้นเรื่องแม่เหล็กถาวร ปัจจุบันถือได้ว่า แม่เหล็กนีโอดิเมียมมีคุณสมบัติโดดเด่นที่สุดและแพร่หลายที่สุด แม่เหล็กนี้พัฒนาขึ้นเมื่อ ค.ศ.1984 โดยทีมงานของมะซะโตะ ซะกะวะ(Masato Sagawa) แห่งบริษัทซุมิโตโมเปเชียลเมทัลส์ (Sumitomo Special Metals ปัจจุบันคือ บริษัท ฮิตาชิเมทัลส์ (Hitachi Metals)) แม่เหล็กนี้เป็นส่วนผสมของนีโอดิเมียม เหล็กFe และ โบรอนB
  • เมื่อเปรียบเทียบแม่เหล็กนีโอดิเมียมกับแม่เหล็กอื่น พบว่ามีพลังสูงกว่าแม่เหล็กเฟอร์ไรต์ (ferrite magnet) ถึง10เท่า และสูงกว่าแม่เหล็กซาแมเรียมโคบอลต์(samarium-cobalt magnet) 1.7เท่า ยิ่งไปกว่านั้น นีโอดิเมียมยังเป็นแลนทาไนด์ที่หามายาก เมื่อนำมาผสมกับเหล็กซึ่งมีราคาถูก จึงมีจุดเด่นในเรื่องต้นทุนต่ำ
  • อย่างไรก็ตาม แม่เหล็กนีโอดิเมียมยังมีข้อด้อยคือ ขึ้นสนิมได้ง่าย และอ่อนไหวง่ายต่ออุณหภูมิที่สูงขึ้น ซึ่งกำลังพัฒนาเพื่อปรับปรุงจุดนี้ นิยมใช้แม่เหล็กนีโอดิเมียมกับลำโพง เฮดโฟน มอเตอร์เล็กๆในโทรศัพท์มือถือ เป็นต้น แล้วยังใช้เป็นแม่เหล็กในตุ้มหูอีกด้วย

การใช้ประโยชน์

[แก้]
  • การใช้งานที่สำคัญที่สุดสำหรับนีโอดิเมียมอยู่ในโลหะผสมที่มีธาตุเหล็กและโบรอนที่จะทำให้แม่เหล็กถาวรที่แข็งแกร่งมาก การค้นพบนี้ในปี 1983 ทำให้มันเป็นไปได้ที่จะ ใช้มาทำอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์จำนวนมากรวมทั้งโทรศัพท์มือถือ, ไมโครโฟน, ลำโพงและเครื่องดนตรีอิเล็กทรอนิกส์ แม่เหล็กเหล่านี้ยังใช้ในการปัดน้ำฝนกระจกหน้ารถและกังหันลม
  • นีโอดีเมียมที่เป็นแก้วใช้ในการทำเลเซอร์ จะถูกนำมาใช้เป็นตัวชี้เลเซอร์เช่นเดียวกับในการผ่าตัดตาศัลยกรรมความงามและในการรักษามะเร็งผิวหนัง
  • เลเซอร์ที่ใช้นีโอดิเมียมและคริสตัล (YAG) อิตเทรียมอะลูมิเนียมโกเมน ที่ใช้ในโปรแกรมประยุกต์ทางการแพทย์ ศัลยกรรมและงานอื่น ๆ ที่ต้องการความแม่นยำสูงต่าง ๆ ทั่วไป มันเป็นเลเซอร์ต่ำ mediumpower

กระจกสี

[แก้]

นีโอดิเมียมบริสุทธิ์มีสีเงิน เมื่อถูกออกซิไดซ์จะได้นีโอดิเมียมออกไซด์ สีฟ้า แต่เมื่อผสมกับกระจกจะได้สีแดงม่วง จึงนิยมใช้ทำกระจกสี และยังใช้นีโอดิเมียมเป็นส่วนผสมใน YAG เลเซอร์อีกด้วย

การใช้ในทางเซรามิก

[แก้]

CeO2 ที่เป็นออกไซด์ผสมที่มี CeO2 มากกว่าร้อยละ 40 ขึ้นไปปใช้เป็นส่วนผสมในผงขัดแก้วที่มีประสิทธิภาพดี Nd2O2 และ Pr2O3 ใช้ในการผสมทำแก้วสี และทำแผ่นกรองแสง La2O3 ใช้ในการทำแก้วเชิงแสง (optical glass) ที่มีสมบัติพิเศษ คือ กระแสงได้น้อยแต่หักแหแสงได้ดีมาก CeO2 ผสมในแก้วช่วยเพิ่มเสถียรภาพและช่วยลดความบกพร่องของสีในแก้วเมื่อถูกรังสีแกมมาหรือลำอิเล็กตรอน CeO2 และ Nd2O3 ใช้แก้วสีเขียวในเนื้อแก้วอันเนื่องมาจาก Fe2+ ในแก้วของผสม Pr2O3 ร้อยละ3 กับ ZrO2 ใช้ทำน้ำยาเคลือบสีเหลืองสำหรับเซรามิก และ CeO2 สำหรับน้ำยาเคลือบแบบทึบแสง สารประกอบของแลนทาไนด์กับออกไซด์(oxides) ซัลไฟด์(sulfides) บอไรด์(borides) คาร์ไบด์(carbides) และไนไตรด์(nitrides) ส่วนใหญ่จะมีจุดหลอมเหลวสูงมักใช้เป็นสารทนความร้อน(แต่อาจมีบางชนิดที่ไม่เหมาะในการใช้งานเนื่องจากเกิดปฏิกิริยาได้ง่ายที่อุณหภูมิสูง)[10]

คุณสมบัติทางเคมี

[แก้]

โลหะนีโอดีเมียมจะหมองช้าในอากาศและมีการเผาไหม้ได้อย่างง่ายดายที่อุณหภูมิประมาณ 150 ° C จะได้เป็น นีโอดิเมียม (III) ออกไซด์ :

4 Nd + 3 O2 → 2 Nd2O3

โลหะนีโอดีเมียมทำปฏิกิริยากับทุกธาตุที่เป็น แฮโลเจน :

2 Nd (s) + 3 F2 (g) → 2 NdF3 (s) [สารสีม่วง]
2 Nd (s) + 3 Cl2 (g) → 2 NdCl3 (s) [สารสีม่วง]
2 Nd (s) + 3 Br2 (g) → 2 NdBr3 (s) [สารสีม่วง]
2 Nd (s) + 3 I2 (g) → 2 NdI3 (s) [สารสีเขียว]

นีโอดีเมียมจะละลายเจิอจางได้ง่ายในกรดกำมะถันในที่มีม่วง Nd (III)ไอออน จะได้เป็น [Nd(OH2)9]3+ :[11]

2 Nd (s) + 3 H2SO4 (aq) → 2 Nd3+ (aq) + 3 SO2−
4
(aq) + 3 H2 (g)

นีโอดีเมียม มีประจุไฟฟ้าบวกมากและมันตอบสนองช้าด้วยน้ำเย็น แต่ค่อนข้างตอบสนองได้อย่างรวดเร็วด้วยน้ำร้อน จได้เป็น นีโอดิเมียม (III) ไฮดรอกไซ :

2 Nd (s) + 6 H2O (l) → 2 Nd(OH)3 (aq) + 3 H2 (g)[12]

ข้อควรระวัง

[แก้]

นีโอดีเมียมเมื่อเกิดการเผาไหม้หรือระเบิดจะมีความเป็นพิษต่ำถึงปานกลาง ฝุ่นหรือพิษของมันก็ยังไม่ได้รับการตรวจอย่างละเอียด ฝุ่นนีโอดีเมียมเมื่อเข้าตาจะเกิดการระคายเคืองต่อตามาก เมื่อโดนผิวหนังจะระคายเคืองไม่มาก เมื่อสูดดมหายใจเข้าไปในปอดสะสมมากๆ จะเกิดการอุดตันของหลอดเลือดทำให้เกิดความเสียหายต่อตับ นีโอดีเมียมยังทำหน้าที่เป็นสารกันเลือดแข็งโดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อได้รับทางเส้นเลือด แม่เหล็กนีโอดีเมียมมีความดึงดูดหากันที่สูงแรงมาก ระวังอย่าเอานิ้วมือไปอยู่ระหว่างแม่เหล็กมันอาจจะทำให้แม่เหล็กหนีบนิ้วมือได้รับการบาดเจ็บได้หรือถึงกับกระดูกแตก[13]

หมายเหตุ

[แก้]
  1. ↑ The thermal expansion is anisotropic: the parameters (at 20 °C) for each crystal axis are αa = 4.8×10−6/K, αc = 10.5×10−6/K, and αaverage = αV/3 = 6.7×10−6/K.[3]

อ้างอิง

[แก้]
  1. ↑ "Standard Atomic Weights: นีโอดิเมียม". CIAAW. 2005.
  2. ↑ Prohaska, Thomas; Irrgeher, Johanna; Benefield, Jacqueline; Böhlke, John K.; Chesson, Lesley A.; Coplen, Tyler B.; Ding, Tiping; Dunn, Philip J. H.; Gröning, Manfred; Holden, Norman E.; Meijer, Harro A. J. (2022-05-04). "Standard atomic weights of the elements 2021 (IUPAC Technical Report)". Pure and Applied Chemistry (ภาษาอังกฤษ). doi:10.1515/pac-2019-0603. ISSN 1365-3075.
  3. 1 2 3 4 5 Arblaster, John W. (2018). Selected Values of the Crystallographic Properties of Elements. Materials Park, Ohio: ASM International. ISBN 978-1-62708-155-9.
  4. ↑ Yttrium and all lanthanides except Ce, Pm, Tm, and Yb have been observed in the oxidation state 0 in bis(1,3,5-tri-t-butylbenzene) complexes, see Cloke, F. Geoffrey N. (1993). "Zero Oxidation State Compounds of Scandium, Yttrium, and the Lanthanides". Chem. Soc. Rev. 22: 17–24. doi:10.1039/CS9932200017. and Arnold, Polly L.; Petrukhina, Marina A.; Bochenkov, Vladimir E.; Shabatina, Tatyana I.; Zagorskii, Vyacheslav V.; Cloke (2003-12-15). "Arene complexation of Sm, Eu, Tm and Yb atoms: a variable temperature spectroscopic investigation". Journal of Organometallic Chemistry. 688 (1–2): 49–55. doi:10.1016/j.jorganchem.2003.08.028.
  5. 1 2 Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (พิมพ์ครั้งที่ 2nd). Butterworth-Heinemann. น. 28. ISBN 978-0-08-037941-8.
  6. ↑ Gschneidner, K. A.; Eyring, L. (1978). Handbook on the Physics and Chemistry of Rare Earths. Amsterdam: North Holland. ISBN 0444850228.
  7. ↑ Weast, Robert (1984). CRC, Handbook of Chemistry and Physics. Boca Raton, Florida: Chemical Rubber Company Publishing. น. E110. ISBN 0-8493-0464-4.
  8. ↑ Kondev, F. G.; Wang, M.; Huang, W. J.; Naimi, S.; Audi, G. (2021). "The NUBASE2020 evaluation of nuclear properties" (PDF). Chinese Physics C. 45 (3): 030001. doi:10.1088/1674-1137/abddae.
  9. ↑ Abundances of the elements (data page) : https://en.wikipedia.org/wiki/Abundances_of_the_elements_(data_page)
  10. ↑
    รักไทย ชูศรี. (2554). การแยกนีโอดิเมียม ออกจากธาตุหายากผสมโดยวิธีตกตะกอนร่วมกับการสกัดผ่านเยื่อแผ่นเหลวที่พยุงด้วยเส้นใยกลวง, http://www.thapra.lib.su.ac.th/objects/thesis/fulltext/snamcn/Rakthai_Chusee/fulltext.pdf
  11. ↑ "Chemical reactions of Neodymium". Webelements. ข้อมูลเก่าจากต้นฉบับ เมื่อ 2022-11-12. สืบค้นเมื่อ 2012-08-16.
  12. ↑ สาระดีจากเรื่องสมบัติของธาตุแทรนซิชั่น[ออนไลน์] [อ้างถึงวันที่ 13-11-2557]. เข้าถึงได้จากอินเทอร์เน็ต http://www.kme10.com/mo4y2552/mo403/noname3.htm เก็บถาวร 2015-10-08 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
  13. ↑ Swain, Frank (มีนาคม 6, 2009). "How to remove a finger with two super magnets". Seed Media Group LLC. สืบค้นเมื่อ 2013-03-31.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)