แพลทินัม
| แพลทินัม | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| การอ่านออกเสียง | /ˈplætənəm/ | |||||
| รูปลักษณ์ | สีขาวเงิน แวววาว | |||||
| Standard atomic weight Ar° (Pt) | ||||||
| แพลทินัมในตารางธาตุ | ||||||
| ||||||
| หมู่ | 10 | |||||
| คาบ | คาบที่ 6 | |||||
| บล็อก | บล็อก-d | |||||
| การจัดเรียงอิเล็กตรอน | [Xe] 4f14 5d9 6s1 | |||||
| สมบัติทางกายภาพ | ||||||
| วัฏภาค ณ STP | ของแข็ง | |||||
| สมบัติเชิงอะตอม | ||||||
| เลขออกซิเดชัน | −3, −2, −1, 0, +1, +2, +3, +4, +5, +6 (ออกไซด์เป็นเบสเล็กน้อย) | |||||
| อิเล็กโตรเนกาทิวิตี | Pauling scale: 2.28 (สเกลของพอลลิง) | |||||
 | ||||||
| ไอโซโทปของแพลทินัม | ||||||
| ไม่มีหน้า แม่แบบ:กล่องข้อมูลไอโซโทปของแพลทินัม | ||||||
แพลทินัม (อังกฤษ: Platinum) เป็นธาตุเคมีที่มีสัญลักษณ์ Pt และมีเลขอะตอม 78 เป็นโลหะทรานซิชันที่มีความหนาแน่นสูง สามารถตีเป็นแผ่นได้ (Malleable) มีความเหนียว (Ductile) ไม่ว่องไวต่อปฏิกิริยาเคมีอย่างยิ่ง และจัดเป็นโลหะมีค่าที่มีสีขาวเงิน ชื่อของมันมีที่มาจากภาษาสเปนว่า platina ซึ่งแปลว่า "เงินน้อย" (มาจากคำว่า plata ที่แปลว่าเงิน)[2]
แพลทินัมเป็นสมาชิกในกลุ่มแพลทินัมและอยู่ในหมู่ 10 ของตารางธาตุ มีไอโซโทปที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ 6 ชนิด จัดว่าเป็นหนึ่งในธาตุที่หายากที่สุดในเปลือกโลก โดยมีความอุดมเฉลี่ยเพียงประมาณ 5 ไมโครกรัมต่อกิโลกรัม[3] มักพบในแร่นิกเกิลและทองแดง รวมถึงในแหล่งสะสมตามธรรมชาติ (Native deposits) แหล่งแร่สำคัญส่วนใหญ่อยู่ในเทือกเขาอูรัลของประเทศรัสเซีย, ประเทศโคลอมเบีย, ลุ่มน้ำซัดเบอรีในประเทศแคนาดา และแหล่งสำรองขนาดใหญ่ในประเทศแอฟริกาใต้ ซึ่งเป็นแหล่งที่ผลิตแพลทินัมรายใหญ่ของโลก[3] เนื่องจากความหายาก จึงมีการผลิตแพลทินัมเพียงไม่กี่ร้อยตันต่อปี ทำให้มันเป็นสินค้าโลหะมีค่าที่มีราคาสูงมาก
คุณสมบัติและการใช้งาน
[แก้]แพลทินัมไม่เกิดการกัดกร่อนแม้ในอุณหภูมิสูง จึงถูกจัดให้เป็นโลหะเฉื่อย (Noble metal) ด้วยเหตุนี้จึงมักพบแพลทินัมในสภาพบริสุทธิ์ตามธรรมชาติในเม็ดทรายตามลุ่มน้ำ ซึ่งชาวพื้นเมืองในอเมริกาใต้สมัยยุคก่อนโคลัมบัสได้นำมาใช้ทำสิ่งประดิษฐ์ต่างๆ แม้จะมีการอ้างถึงในงานเขียนของยุโรปตั้งแต่ศตวรรษที่ 16 แต่การศึกษาวิจัยทางวิทยาศาสตร์อย่างจริงจังเริ่มต้นขึ้นหลังจาก อันโตนิโอ เด อุลโยอา ตีพิมพ์รายงานเกี่ยวกับโลหะชนิดใหม่จากโคลอมเบียในปี ค.ศ. 1748
ประโยชน์
[แก้]- อุตสาหกรรมรถยนต์: ใช้เป็นตัวเร่งปฏิกิริยาในเครื่องฟอกไอเสียเชิงเร่งปฏิกิริยา (Catalytic converter) เพื่อลดมลพิษจากไอเสีย
- ห้องปฏิบัติการและอุตสาหกรรม: ใช้ทำอุปกรณ์ห้องแล็บ หน้าสัมผัสทางไฟฟ้า และอิเล็กโทรด เนื่องจากทนความร้อนและเคมีได้ดี
- การแพทย์: ใช้ในอุปกรณ์ทันตกรรม และเป็นส่วนประกอบสำคัญในยารักษามะเร็ง (เช่น ซิสพลาติน, ออกซาลิพลาติน และคาร์โบพลาติน) สำหรับใช้ในเคมีบำบัด[4]
- อัญมณี: นิยมนำมาทำเครื่องประดับเนื่องจากมีความสวยงามและไม่หมองง่าย
อ้างอิง
[แก้]- ↑ "Standard Atomic Weights: Platinum". CIAAW. 2005.
- ↑ "platinum (Pt)". Encyclopædia Britannica. 2012.
- 1 2 Sicius, Hermann (2024). Handbook of the Chemical Elements. Springer Berlin Heidelberg. ISBN 978-3-662-68920-2.
- ↑ Wheate, N. J. (2010). "The status of platinum anticancer drugs in the clinic and in clinical trials". Dalton Transactions. PMID 20593091.
แหล่งข้อมูลอื่น
[แก้]
- Platinum at The Periodic Table of Videos (University of Nottingham)
- NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards – Platinum Centers for Disease Control and Prevention
- "The PGM Database". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 1 July 2019. สืบค้นเมื่อ 5 November 2011.
- "A balanced historical account of the sequence of discoveries of platinum; illustrated".
- "Platinum-Group Metals Statistics and Information". United States Geological Survey, National Minerals Information Center.
- "International Platinum Group Metals Association".
 | บทความเคมีนี้ยังเป็นโครง คุณสามารถช่วยวิกิพีเดียได้โดยการเพิ่มเติมข้อมูล |