ข้ามไปเนื้อหา

ฟอสฟอรัส

แก้ไขลิงก์
จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
(เปลี่ยนทางจาก Phosphorus)
ฟอสฟอรัส, 15P
รูปแบบต่าง ๆ ของฟอสฟอรัส
สีขาวลักษณะคล้ายขี้ผึ้ง
สีแดง
สีแดงและสีม่วง
สีดำ
ฟอสฟอรัส
การออกเสียง/ˈfɒsfərəs/ ⓘ ​(FOS-fər-əs)
อัญรูปwhite, red, violet, black and others (see Allotropes of phosphorus)
ลักษณะปรากฏฟอสฟอรัสขาว, แดง และม่วงมีลักษณะคล้ายขี้ผึ้ง ส่วนฟอสฟอรัสขาวมีลักษณะวาวแบบโลหะ
น้ำหนักอะตอมมาตรฐาน Ar°(P)
ความอุดมสมบูรณ์
ในเปลือกโลก5.2 (ซิลิคอน = 100)
ฟอสฟอรัสในตารางธาตุ
Hydrogen Helium
Lithium Beryllium Boron Carbon Nitrogen Oxygen Fluorine Neon
Sodium Magnesium Aluminium Silicon Phosphorus Sulfur Chlorine Argon
Potassium Calcium Scandium Titanium Vanadium Chromium Manganese Iron Cobalt Nickel Copper Zinc Gallium Germanium Arsenic Selenium Bromine Krypton
Rubidium Strontium Yttrium Zirconium Niobium Molybdenum Technetium Ruthenium Rhodium Palladium Silver Cadmium Indium Tin Antimony Tellurium Iodine Xenon
Caesium Barium Lanthanum Cerium Praseodymium Neodymium Promethium Samarium Europium Gadolinium Terbium Dysprosium Holmium Erbium Thulium Ytterbium Lutetium Hafnium Tantalum Tungsten Rhenium Osmium Iridium Platinum Gold Mercury (element) Thallium Lead Bismuth Polonium Astatine Radon
Francium Radium Actinium Thorium Protactinium Uranium Neptunium Plutonium Americium Curium Berkelium Californium Einsteinium Fermium Mendelevium Nobelium Lawrencium Rutherfordium Dubnium Seaborgium Bohrium Hassium Meitnerium Darmstadtium Roentgenium Copernicium Nihonium Flerovium Moscovium Livermorium Tennessine Oganesson
N
↑
P
↓
As
ซิลิคอน ← ฟอสฟอรัส → กำมะถัน
เลขอะตอม (Z)15
หมู่15
คาบคาบที่ 3
บล็อก  บล็อก-p
การจัดเรียงอิเล็กตรอน[Ne] 3s2 3p3
อิเล็กตรอนต่อระดับพลังงาน2, 8, 5
สมบัติทางกายภาพ
สถานะ ที่ STPของแข็ง
จุดหลอมเหลวสีขาว: 317.3 K ​(44.15 °C, ​111.5 °F)
สีแดง: ∼860 K (∼590 °C, ∼1090 °F)[3]
จุดเดือดสีขาว: 553.7 K ​(280.5 °C, ​536.9 °F)
จุดระเหิดสีแดง: ≈689.2–863 K ​(≈416–590 °C, ​≈780.8–1094 °F)
สีม่วง: 893 K (620 °C, 1148 °F)
ความหนาแน่น (ใกล้ ร.ท.)สีขาว: 1.823 g/cm3
สีแดง: ≈2.2–2.34 g/cm3
สีม่วง: 2.36 g/cm3
สีดำ: 2.69 g/cm3
ความร้อนของการหลอมเหลวสีขาว: 0.66 kJ/mol
ความร้อนของการกลายเป็นไอสีขาว: 51.9 kJ/mol
ความจุความร้อนจำเพาะเชิงโมล23.824 J/(mol·K) (สีขาว)
ความดันไอ (สีขาว)
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
at T (K) 279 307 342 388 453 549
ความดันไอ (สีแดง)
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
at T (K) 455 489 529 576 635 704
สมบัติของอะตอม
สถานะออกซิเดชันทั่วไป: −3, +3, +5
−2,[4] −1,[4] 0,[5] +1,[4][6] +2,[4] +4[4]
อิเล็กโทรเนกาติวิตีสเกลเพาลิง: 2.19
พลังงานไอออไนเซชัน
  • ลำดับที่ 1: 1011.8 kJ/mol
  • ลำดับที่ 2: 1907 kJ/mol
  • ลำดับที่ 3: 2914.1 kJ/mol
  • (เพิ่มเติม)
รัศมีโควาเลนต์107±3 pm
รัศมีแวนเดอร์วาลส์180 pm
Color lines in a spectral range
เส้นสเปกตรัมของฟอสฟอรัส
สมบัติอื่น ๆ
โครงสร้างผลึกα-สีขาว: ​body-centered cubic (bcc) (cI232)
ค่าคงที่แลตทิซ
Body-centred cubic โครงสร้างผลึกสำหรับα-สีขาว: ฟอสฟอรัส
a = 1.869 nm (ที่ 20 °C)[7]
โครงสร้างผลึกแบบที่ 2สีดำ: ​orthorhombic (oS8)
ค่าคงที่แลตทิซแบบที่ 2
Orthorhombic โครงสร้างผลึกสำหรับสีดำ: ฟอสฟอรัส
a = 0.33137 nm
b = 1.0477 nm
c = 0.43755 nm (ที่ 20 °C)[7]
การนำความร้อนสีขาว: 0.236 W/(m⋅K)
สีดำ: 12.1 W/(m⋅K)
สมบัติแม่เหล็กขาว, แดง, ม่วง, ดำ: ไดอะแมกเนติก[8]
สภาพรับไว้ได้ทางแม่เหล็กเชิงโมล−20.8×10−6 cm3/mol (293 K)[9]
มอดุลัสเชิงปริมาตรสีขาว: 5 GPa
สีแดง: 11 GPa
เลขทะเบียน CAS7723-14-0 (สีแดง)
12185-10-3 (สีขาว)
ประวัติ
การตั้งชื่อมาจากภาษากรีก Φωσφόρος หมายถึง 'ผู้นำแสง' (light-bearer)
การค้นพบเฮนนิก บรันต์ (1669)
ได้รับการยอมรับว่าเป็นธาตุโดยอ็องตวน ลาวัวซีเย[10] (1777)
ไอโซโทปของฟอสฟอรัส
ไอโซโทปหลัก[11] การสลายตัว
ไอโซโทป ความอุดมสมบูรณ์ ครึ่งชีวิต (t1/2) รูปแบบ ผลิตภัณฑ์
31P 100% stable
32P trace 14.269 d β− 32S
33P trace 25.35 d β− 33S
หมวดหมู่ หมวดหมู่: ฟอสฟอรัส
| แหล่งอ้างอิง

ฟอสฟอรัส (อังกฤษ: phosphorus) เป็นธาตุเคมีที่มีสัญลักษณ์ P และเลขอะตอม 15 ธาตุฟอสฟอรัสในทุกรูปแบบมีความไวต่อปฏิกิริยาสูงมาก ดังนั้นจึงไม่พบในรูปอิสระในธรรมชาติ ฟอสฟอรัสในรูปธาตุสามารถเตรียมขึ้นได้จากการสังเคราะห์ โดยมีอัญรูปที่พบบ่อยที่สุดสองชนิดคือ ฟอสฟอรัสขาว และ ฟอสฟอรัสแดง ด้วยการมี 31P เป็นไอโซโทปที่เสถียรเพียงชนิดเดียว ฟอสฟอรัสจึงมีความอุดมสมบูรณ์ในเปลือกโลกประมาณ 0.1% โดยทั่วไปจะพบในรูปของหินฟอสเฟต ฟอสฟอรัสเป็นสมาชิกในกลุ่มนิกโทเจน ซึ่งสามารถก่อตัวเป็นสารประกอบอินทรีย์และสารประกอบอนินทรีย์ที่หลากหลาย โดยมีสถานะออกซิเดชันหลักคือ +5, +3 และ −3

การแยกฟอสฟอรัสขาวได้ใน ค.ศ. 1669 โดย เฮนนิก บรันต์ ถือเป็นการค้นพบธาตุครั้งแรกของชุมชนวิทยาศาสตร์นับตั้งแต่ยุคโบราณ ชื่อฟอสฟอรัสอ้างอิงถึงเทพแห่งดาวประกายพรึกในเทพปกรณัมกรีก ซึ่งได้รับแรงบันดาลใจจากแสงเรืองรองจาง ๆ ของฟอสฟอรัสขาวเมื่อสัมผัสกับออกซิเจน สมบัตินี้ยังเป็นที่มาของคำว่า การเรืองแสงค้าง (phosphorescence) ซึ่งหมายถึงการเรืองแสงหลังจากได้รับแสงสว่าง แม้ว่าตัวฟอสฟอรัสขาวเองจะไม่ได้แสดงสมบัติการเรืองแสงค้าง แต่แสดงสมบัติการเรืองแสงทางเคมีที่เกิดจากการออกซิเดชันของตัวมันเอง ด้วยความเป็นพิษที่สูงทำให้การสัมผัสฟอสฟอรัสขาวนั้นอันตรายมาก ขณะที่สมบัติการติดไฟและความสามารถในการลุกไหม้ได้เองสามารถนำไปใช้เป็นอาวุธในรูปแบบของระเบิดเพลิงได้ ส่วนฟอสฟอรัสแดงนั้นมีอันตรายน้อยกว่าและใช้ในการผลิตไม้ขีดไฟและสารหน่วงไฟ

การผลิตฟอสฟอรัสในภาคอุตสาหกรรมส่วนใหญ่มุ่งเน้นไปที่การทำเหมืองและการเปลี่ยนหินฟอสเฟตให้เป็นกรดฟอสฟอริกสำหรับทำปุ๋ยฟอสเฟต ฟอสฟอรัสเป็นสารอาหารจำกัดที่จำเป็นสำหรับพืช แม้ว่าระดับตามธรรมชาติจะถูกรักษาไว้ตามกาลเวลาผ่านวัฏจักรฟอสฟอรัส แต่มันก็ช้าเกินไปสำหรับการฟื้นฟูหน้าดินที่ผ่านการเพาะปลูกอย่างเข้มข้น ด้วยเหตุนี้ ปุ๋ยเหล่านี้จึงมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อเกษตรกรรมสมัยใหม่ ผู้ผลิตแร่ฟอสเฟตรายใหญ่ใน ค.ศ. 2024 ได้แก่ จีน โมร็อกโก สหรัฐอเมริกา และรัสเซีย โดยโมร็อกโกเพียงประเทศเดียวมีปริมาณสำรองฟอสเฟตที่คาดว่าสามารถขุดเจาะได้ถึงสองในสามของโลก การใช้งานอื่น ๆ ของสารประกอบฟอสฟอรัสรวมถึงยาฆ่าแมลง, วัตถุเจือปนอาหาร และสารซักฟอก

ฟอสฟอรัสเป็นสิ่งจำเป็นต่อชีวิตทุกรูปแบบที่เรารู้จัก โดยส่วนใหญ่อยู่ในรูปของออร์กาโนฟอสเฟต ซึ่งเป็นสารประกอบอินทรีย์ที่มีไอออนฟอสเฟต PO3−4 เป็นหมู่ฟังก์ชัน สิ่งเหล่านี้รวมถึง DNA, RNA, ATP และฟอสโฟลิพิด ซึ่งเป็นสารประกอบเชิงซ้อนที่เป็นพื้นฐานของการทำงานของเซลล์ทั้งหมด ส่วนประกอบหลักของกระดูกและฟัน หรือแร่กระดูก คือรูปแบบหนึ่งของไฮดรอกซีอะพาไทต์ที่ถูกดัดแปลง ซึ่งตัวมันเองก็เป็นแร่ฟอสฟอรัสชนิดหนึ่ง

ดูเพิ่ม

[แก้]

อ้างอิง

[แก้]
  1. ↑ "Standard Atomic Weights: ฟอสฟอรัส". CIAAW. 2013.
  2. ↑ Prohaska, Thomas; Irrgeher, Johanna; Benefield, Jacqueline; Böhlke, John K.; Chesson, Lesley A.; Coplen, Tyler B.; Ding, Tiping; Dunn, Philip J. H.; Gröning, Manfred; Holden, Norman E.; Meijer, Harro A. J. (2022-05-04). "Standard atomic weights of the elements 2021 (IUPAC Technical Report)". Pure and Applied Chemistry (ภาษาอังกฤษ). doi:10.1515/pac-2019-0603. ISSN 1365-3075.
  3. ↑ Phosphorus ที่สารานุกรมบริตานิกา
  4. 1 2 3 4 5 Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd ed.). Butterworth-Heinemann. p. 28. ISBN 978-0-08-037941-8.
  5. ↑ Wang, Yuzhong; Xie, Yaoming; Wei, Pingrong; King, R. Bruce; Schaefer, Iii; Schleyer, Paul v. R.; Robinson, Gregory H. (2008). "Carbene-Stabilized Diphosphorus". Journal of the American Chemical Society. 130 (45): 14970–1. Bibcode:2008JAChS.13014970W. doi:10.1021/ja807828t. PMID 18937460.
  6. ↑ Ellis, Bobby D.; MacDonald, Charles L. B. (2006). "Phosphorus(I) Iodide: A Versatile Metathesis Reagent for the Synthesis of Low Oxidation State Phosphorus Compounds". Inorganic Chemistry. 45 (17): 6864–74. doi:10.1021/ic060186o. PMID 16903744.
  7. 1 2 Arblaster, John W. (2018). Selected Values of the Crystallographic Properties of Elements. Materials Park, Ohio: ASM International. ISBN 978-1-62708-155-9.
  8. ↑ Lide, D. R., บ.ก. (2005). "Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds". CRC Handbook of Chemistry and Physics (PDF) (86th ed.). Boca Raton (FL): CRC Press. ISBN 0-8493-0486-5.
  9. ↑ Weast, Robert (1984). CRC, Handbook of Chemistry and Physics. Boca Raton, Florida: Chemical Rubber Company Publishing. pp. E110. ISBN 0-8493-0464-4.
  10. ↑ cf. "Memoir on Combustion in General" Mémoires de l'Académie Royale des Sciences 1777, 592–600. from Henry Marshall Leicester and Herbert S. Klickstein, A Source Book in Chemistry 1400–1900 (New York: McGraw Hill, 1952)
  11. ↑ Kondev, F. G.; Wang, M.; Huang, W. J.; Naimi, S.; Audi, G. (2021). "The NUBASE2020 evaluation of nuclear properties" (PDF). Chinese Physics C. 45 (3): 030001. doi:10.1088/1674-1137/abddae.
  12. American Geophysical Union, Fall Meeting 2007, abstract #V33A-1161. Mass and Composition of the Continental Crust
  13. Ahokas, K. (2015). "Finland's phosphorus resources are more important than ever (Geological Survey of Finland)". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2019-05-06. สืบค้นเมื่อ 2017-04-01.
  14. Amundson, R.; Berhe, A. A.; Hopmans, J. W.; Olson, C.; Sztein, A. E.; Sparks, D. L. (2015). "Soil and human security in the 21st century". Science. 348 (6235). Bibcode:2015Sci...34861071A. doi:10.1126/science.1261071. ISSN 0036-8075. PMID 25954014. S2CID 206562728. {{cite journal}}: ไม่รู้จักพารามิเตอร์ |article-number= ถูกละเว้น (help)
  15. Anderson, John J. B. (1996). "Calcium, Phosphorus and Human Bone Development". Journal of Nutrition. 126 (4 Suppl): 1153S–1158S. doi:10.1093/jn/126.suppl_4.1153S. PMID 8642449.
  16. Simon, Arndt; Borrmann, Horst; Horakh, Jörg (1997). "On the Polymorphism of White Phosphorus". Chemische Berichte. 130 (9): 1235–1240. doi:10.1002/cber.19971300911.
  17. David A. Atwood, บ.ก. (2013-02-19). Radionuclides in the Environment. John Wiley & Sons, 2013. ISBN 978-1-118-63269-7.
  18. Marie-Thérèse Averbuch-Pouchot; A. Durif (1996). Topics in Phosphate Chemistry. World Scientific, 1996. p. 3. ISBN 981-02-2634-9.
  19. Baccini, Peter; Paul H. Brunner (2012-02-10). Metabolism of the Anthroposphere. MIT Press, 2012. p. 288. ISBN 978-0-262-30054-4.
  20. Baliga, B. Jayant (1987-03-10). Modern Power Devices. Wiley-Interscience. p. 32. ISBN 0-471-81986-7.
  21. Beatty, Richard (2000). Phosphorus. Marshall Cavendish. ISBN 0-7614-0946-7.
  22. Berger, L. I. (1996). Semiconductor materials. CRC Press. p. 84. ISBN 0-8493-8912-7.
  23. Bernhardt, Nancy E.; Kasko, Artur M. (2008). Nutrition for the Middle Aged and Elderly. Nova Publishers. p. 171. ISBN 978-1-60456-146-3.
  24. A. Brown; S. Runquist (1965). "Refinement of the crystal structure of black phosphorus". Acta Crystallogr. 19 (4): 684–685. Bibcode:1965AcCry..19..684B. doi:10.1107/S0365110X65004140.
  25. Carpenter, Stephen R. (2005). "Eutrophication of aquatic ecosystems: Bistability and soil phosphorus". Proceedings of the National Academy of Sciences. 102 (29): 10002–10005. Bibcode:2005PNAS..10210002C. doi:10.1073/pnas.0503959102. ISSN 0027-8424. PMC 1177388. PMID 15972805.
  26. Cartz, L.; Srinivasa, S.R.; Riedner, R.J.; Jorgensen, J.D.; Worlton, T.G. (1979). "Effect of pressure on bonding in black phosphorus". Journal of Chemical Physics. 71 (4): 1718–1721. Bibcode:1979JChPh..71.1718C. doi:10.1063/1.438523.
  27. "CDC - NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards - Phosphorus (yellow)". www.cdc.gov. สืบค้นเมื่อ 2015-11-21.
  28. "66 FR 52670—52675". 17 October 2001. สืบค้นเมื่อ 2009-05-05.
  29. "21 cfr 1309". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2009-05-03. สืบค้นเมื่อ 2009-05-05.
  30. Charnovitz, Steve (1987). "The Influence of International Labour Standards on the World Trading Regime. A Historical Overview". International Labour Review. 126 (5): 565, 571.
  31. CIM DEFINITION STANDARDS - For Mineral Resources and Mineral Reserves (PDF). CIM Standing Committee on Reserve Definitions. 2010. pp. 4–6. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 14 February 2019. สืบค้นเมื่อ 5 April 2024.
  32. "Why is phosphoric acid used in some Coca‑Cola drinks?| Frequently Asked Questions | Coca-Cola GB". www.coca-cola.co.uk (ภาษาอังกฤษแบบบริติช). เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2 August 2021. สืบค้นเมื่อ 2021-08-31.
  33. Conley, Daniel J.; Paerl, Hans W.; Howarth, Robert W.; และคณะ (2009). "Controlling Eutrophication: Nitrogen and Phosphorus". Science. 323 (5917): 1014–1015. doi:10.1126/science.1167755. ISSN 0036-8075. PMID 19229022.
  34. Corbridge, D.E.C. (1995) "Phosphorus: An Outline of its Chemistry, Biochemistry, and Technology" 5th Edition Elsevier: Amsterdam. ISBN 0-444-89307-5
  35. Cordell, Dana; Drangert, Jan-Olof; White, Stuart (2009). "The story of phosphorus: Global food security and food for thought". Global Environmental Change. 19 (2): 292–305. Bibcode:2009GEC....19..292C. doi:10.1016/j.gloenvcha.2008.10.009. ISSN 0959-3780. S2CID 1450932.
  36. Cossairt, Brandi M.; Cummins, Christopher C.; Head, Ashley R.; Lichtenberger, Dennis L.; Berger, Raphael J. F.; Hayes, Stuart A.; Mitzel, Norbert W.; Wu, Gang (2010-06-01). "On the Molecular and Electronic Structures of AsP3 and P4". Journal of the American Chemical Society. 132 (24): 8459–8465. Bibcode:2010JAChS.132.8459C. doi:10.1021/ja102580d. ISSN 0002-7863. PMID 20515032.
  37. Crass, M. F. Jr. (1941). "A history of the match industry. Part 9" (PDF). Journal of Chemical Education. 18 (9): 428–431. Bibcode:1941JChEd..18..428C. doi:10.1021/ed018p428. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2020-04-16. สืบค้นเมื่อ 2016-04-28.
  38. "21 USC, Chapter 13 (Controlled Substances Act)". สืบค้นเมื่อ 2009-05-05.
  39. Joseph R. Davisz, บ.ก. (January 2001). Copper and Copper Alloys. ASM International. p. 181. ISBN 0-87170-726-8.
  40. Diskowski, Herbert; Hofmann, Thomas, "Phosphorus", Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, Weinheim: Wiley-VCH, doi:10.1002/14356007.a19_505
  41. Dockery, Kevin (1997). Special Warfare Special Weapons. Chicago: Emperor's Press. ISBN 1-883476-00-3.
  42. Edixhoven, J. D.; Gupta, J.; Savenije, H. H. G. (2014). "Recent revisions of phosphate rock reserves and resources: a critique" (PDF). Earth System Dynamics. 5 (2): 491–507. Bibcode:2014ESD.....5..491E. doi:10.5194/esd-5-491-2014. ISSN 2190-4987.
  43. "Tolerable Upper Intake Levels For Vitamins And Minerals" (PDF). European Food Safety Authority. 2006. สืบค้นเมื่อ 2025-03-22.
  44. "Overview on Dietary Reference Values for the EU population as derived by the EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies" (PDF). 2017.
  45. "Dietary reference values". European Food Safety Authority. 7 August 2024. สืบค้นเมื่อ 24 September 2024.
  46. Robert Engel (2003-12-18). Synthesis of Carbon-Phosphorus Bonds (2 ed.). CRC Press, 2003. p. 11. ISBN 0-203-99824-3.
  47. "ERCO and Long Harbour". Memorial University of Newfoundland and the C.R.B. Foundation. สืบค้นเมื่อ 2009-06-06.
  48. Etesami, H. (2019). Nutrient Dynamics for Sustainable Crop Production. Springer. p. 217. ISBN 978-981-13-8660-2.
  49. "Current EU approved additives and their E Numbers". Foods Standards Agency. 14 March 2012. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 21 August 2013. สืบค้นเมื่อ 22 July 2012.
  50. Geeson, Michael B.; Cummins, Christopher C. (2020). "Let's Make White Phosphorus Obsolete". ACS Central Science. 6 (6): 848–860. doi:10.1021/acscentsci.0c00332. PMC 7318074. PMID 32607432.
  51. Gilbert, Natasha (8 October 2009). "The disappearing nutrient". Nature. 461 (7265): 716–718. doi:10.1038/461716a. PMID 19812648. S2CID 4419892.
  52. Lewis R. Goldfrank; Neal Flomenbaum; Mary Ann Howland; Robert S. Hoffman; Neal A. Lewin; Lewis S. Nelson (2006). Goldfrank's toxicologic emergencies. McGraw-Hill Professional. pp. 1486–1489. ISBN 0-07-143763-0.
  53. Greenwood, N. N.; & Earnshaw, A. (1997). Chemistry of the Elements (2nd Edn.), Oxford:Butterworth-Heinemann. ISBN 0-7506-3365-4.
  54. Hammond, C. R. (2000). "The Elements". Handbook of Chemistry and Physics (81st ed.). CRC press. ISBN 0-8493-0481-4.
  55. Alexander P. Hardt (2001). "Matches". Pyrotechnics. Post Falls Idaho US: Pyrotechnica Publications. pp. 74–84. ISBN 0-929388-06-2.
  56. Harper, Gavin D. J. (11 July 2023). "Huge phosphate discovery in Norway could fully charge the electric vehicle industry". The Conversation. สืบค้นเมื่อ 23 March 2026.
  57. Heal, H. G. "The Inorganic Heterocyclic Chemistry of Sulfur, Nitrogen, and Phosphorus" Academic Press: London; 1980. ISBN 0-12-335680-6.
  58. A. Holleman; N. Wiberg (1985). "XV 2.1.3". Lehrbuch der Anorganischen Chemie (33rd ed.). de Gruyter. ISBN 3-11-012641-9.
  59. Hughes, J. P. W; Baron, R.; Buckland, D. H.; และคณะ (1962). "Phosphorus Necrosis of the Jaw: A Present-day Study: With Clinical and Biochemical Studies". Br. J. Ind. Med. 19 (2): 83–99. doi:10.1136/oem.19.2.83. PMC 1038164. PMID 14449812.
  60. "IFDC Report Indicates Adequate Phosphorus Resources Available to Meet Global Food Demands". 22 September 2010.
  61. Institute of Medicine (1997). "Phosphorus". Dietary Reference Intakes for Calcium, Phosphorus, Magnesium, Vitamin D, and Fluoride. Washington, DC: The National Academies Press. pp. 146–189. Bibcode:1997nap..book.5776I. doi:10.17226/5776. ISBN 978-0-309-06403-3. PMID 23115811. S2CID 8768378.
  62. Jessica Elzea Kogel, บ.ก. (2006). Industrial Minerals & Rocks: Commodities, Markets, and Uses. SME, 2006. p. 964. ISBN 0-87335-233-5.
  63. Koo, B.-C.; Lee, Y.-H.; Moon, D.-S.; Yoon, S.-C.; Raymond, J. C. (2013). "Phosphorus in the Young Supernova Remnant Cassiopeia A". Science. 342 (6164): 1346–8. arXiv:1312.3807. Bibcode:2013Sci...342.1346K. doi:10.1126/science.1243823. PMID 24337291. S2CID 35593706.
  64. Lange, Stefan; Schmidt, Peer & Nilges, Tom (2007). "Au3SnP7@Black Phosphorus: An Easy Access to Black Phosphorus". Inorg. Chem. 46 (10): 4028–35. Bibcode:2007InCh...46.4028L. doi:10.1021/ic062192q. PMID 17439206.
  65. Leigh, G. J. (2004). The World's Greatest Fix: A History of Nitrogen and Agriculture. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-516582-1.
  66. Mark, J. E.; Allcock, H. R.; West, R. "Inorganic Polymers" Prentice Hall, Englewood, NJ: 1992. ISBN 0-13-465881-7.
  67. reference=Phosphorus in diet: MedlinePlus Medical Encyclopedia. Nlm.nih.gov (2011-11-07). Retrieved on 2011-11-19.
  68. Mehanna H. M.; Moledina J.; Travis J. (June 2008). "Refeeding syndrome: what it is, and how to prevent and treat it". BMJ. 336 (7659): 1495–8. doi:10.1136/bmj.a301. PMC 2440847. PMID 18583681.
  69. Parkes, G. D.; Mellor, J. W. (1939). Mellor's Modern Inorganic Chemistry. Longman's Green and Co. pp. 717–722.
  70. Moynihan, P. J. (23 November 2002). "Dietary advice in dental practice". British Dental Journal. 193 (10): 563–568. doi:10.1038/sj.bdj.4801628. PMID 12481178.
  71. "Neutron Transmutation Doping of Silicon | MIT Nuclear Reactor Laboratory".
  72. Naiker, Vidhukrishnan E.; Mestry, Siddhesh; Nirgude, Tejal; Gadgeel, Arjit; Mhaske, S. T. (2023-01-01). "Recent developments in phosphorous-containing bio-based flame-retardant (FR) materials for coatings: an attentive review". Journal of Coatings Technology and Research (ภาษาอังกฤษ). 20 (1): 113–139. doi:10.1007/s11998-022-00685-z. ISSN 1935-3804. S2CID 253349703.
  73. Nelson, D. L.; Cox, M. M. "Lehninger, Principles of Biochemistry" 3rd Ed. Worth Publishing: New York, 2000. ISBN 1-57259-153-6.
  74. Neset, Tina-Simone S.; Cordell, Dana (2011). "Global phosphorus scarcity: identifying synergies for a sustainable future". Journal of the Science of Food and Agriculture. 92 (1): 2–6. doi:10.1002/jsfa.4650. PMID 21969145.
  75. "Nobel Prize in Chemistry 1956 – Presentation Speech by Professor A. Ölander (committee member)". สืบค้นเมื่อ 2009-05-05.
  76. Oliver, Thomas (1906). "Industrial disease due to certain poisonous fumes or gases". Archives of the Public Health Laboratory. Manchester University Press. 1: 1–21.
  77. "Phosphorus-32" (PDF). University of Michigan Department of Occupational Safety & Environmental Health. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2016-05-28. สืบค้นเมื่อ 2010-11-18.
  78. US patent 417943
  79. Philpott, Tom (March–April 2013). "You Need Phosphorus to Live—and We're Running Out". Mother Jones.
  80. Piro, N. A.; Figueroa, J. S.; McKellar, J. T.; Cummins, C. C. (2006). "Triple-Bond Reactivity of Diphosphorus Molecules". Science. 313 (5791): 1276–9. Bibcode:2006Sci...313.1276P. doi:10.1126/science.1129630. PMID 16946068. S2CID 27740669.
  81. "Managing Phosphorus for Crop Production". Penn State Extension. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2020-10-20. สืบค้นเมื่อ 2020-08-17.
  82. "Public Health England" (PDF). Public Health England. January 2016. สืบค้นเมื่อ 2 March 2025.
  83. Qaseem, A; Dallas, P; Forciea, MA; Starkey, M; และคณะ (4 November 2014). "Dietary and pharmacologic management to prevent recurrent nephrolithiasis in adults: A clinical practice guideline from the American College of Physicians". Annals of Internal Medicine. 161 (9): 659–67. doi:10.7326/M13-2908. PMID 25364887.
  84. Rivilla, V. M.; Drozdovskaya, M. N.; Altwegg, K.; Caselli, P.; Beltrán, M. T.; Fontani, F.; van der Tak, F. F. S.; Cesaroni, R.; Vasyunin, A.; Rubin, M.; Lique, F.; Marinakis, S.; Testi, L. (2019). "ALMA and ROSINA detections of phosphorus-bearing molecules: the interstellar thread between star-forming regions and comets". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 492: 1180–1198. arXiv:1911.11647. doi:10.1093/mnras/stz3336. S2CID 208290964.
  85. Welford C. Roberts; William R. Hartley (1992-06-16). Drinking Water Health Advisory: Munitions (illustrated ed.). CRC Press, 1992. p. 399. ISBN 0-87371-754-6.
  86. Ruttenberg, K. C. Phosphorus Cycle – Terrestrial Phosphorus Cycle, Transport of Phosphorus, from Continents to the Ocean, The Marine Phosphorus Cycle. "Phosphorus Cycle - Terrestrial Phosphorus Cycle, Transport of Phosphorus from Continents to the Ocean, the Marine Phosphorus Cycle". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2011-10-03. สืบค้นเมื่อ December 3, 2010.{{cite web}}: CS1 maint: bot: original URL status unknown (ลิงก์)
  87. Sartorius, C., von Horn, J., Tettenborn, F. (2011). Phosphorus recovery from wastewater – state-of-the-art and future potential. Conference presentation at Nutrient Recovery and Management Conference organised by International Water Association (IWA) and Water Environment Federation (WEF) in Florida, USA
  88. Schmidt, P. E.; Vedde, J. (1998). High Resistivity NTD Production and Applications. Electrochemical Society Proceedings. Vol. 98. ISBN 978-1-56677-207-5.
  89. Schmundt, Hilmar (21 April 2010), "Experts Warn of Impending Phosphorus Crisis", Der Spiegel
  90. Roland W. Scholz; Amit H. Roy; Fridolin S. Brand; Deborah Hellums; Andrea E. Ulrich, บ.ก. (2014-03-12). Sustainable Phosphorus Management: A Global Transdisciplinary Roadmap. Springer Science & Business Media. p. 175. ISBN 978-94-007-7250-2.
  91. Mel Schwartz (2016-07-06). Encyclopedia and Handbook of Materials, Parts and Finishes. CRC Press. ISBN 978-1-138-03206-4.
  92. Shriver, Atkins. Inorganic Chemistry, Fifth Edition. W. H. Freeman and Company, New York; 2010; p. 379.
  93. Schrödter, Klaus; Bettermann, Gerhard; Staffel, Thomas; Wahl, Friedrich; Klein, Thomas; Hofmann, Thomas, "Phosphoric Acid and Phosphates", Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, Weinheim: Wiley-VCH, doi:10.1002/14356007.a19_465.pub3
  94. Almasi, Lucreţia (1971). "The Sulfur–Phosphorus Bond". ใน Senning, Alexander (บ.ก.). Sulfur in Organic and Inorganic Chemistry. Vol. 1. New York: Marcel Dekker. pp. 49–55. ISBN 0-8247-1615-9. LCCN 70-154612.
  95. Shen, Z; Yu, JC (2016). "Nanostructured elemental photocatalysts: Development and challenges". ใน Yamashita, H; Li, H (บ.ก.). Nanostructured Photocatalysts: Advanced Functional Materials. Switzerland: Springer. pp. 295–312 (301). ISBN 978-3-319-26077-8.
  96. Skaggs, Jimmy M. (May 1995). The Great Guano Rush: Entrepreneurs and American Overseas Expansion. St. Martin's Press. ISBN 978-0-312-12339-0.
  97. Skinner, H.F. (1990). "Methamphetamine synthesis via hydriodic acid/red phosphorus reduction of ephedrine". Forensic Science International. 48 (2): 123–134. doi:10.1016/0379-0738(90)90104-7.
  98. Sommers, Michael A. (2007-08-15). Phosphorus. Rosen Group. ISBN 978-1-4042-1960-1.
  99. Stillman, J. M. (2003) [1960]. The Story of Alchemy and Early Chemistry. New York: Dover. pp. 418–419. ISBN 0-7661-3230-7.
  100. Sutton, M.A.; Bleeker, A.; Howard, C.M.; และคณะ (2013). Our Nutrient World: The challenge to produce more food and energy with less pollution (PDF). Centre for Ecology and Hydrology, Edinburgh on behalf of the Global Partnership on Nutrient Management and the International Nitrogen Initiative. ISBN 978-1-906698-40-9. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2016-11-04. สืบค้นเมื่อ 2015-05-12.
  101. Tayibi, Hanan; Choura, Mohamed; López, Félix A.; Alguacil, Francisco J.; López-Delgado, Aurora (2009). "Environmental Impact and Management of Phosphogypsum". Journal of Environmental Management. 90 (8): 2377–2386. Bibcode:2009JEnvM..90.2377T. doi:10.1016/j.jenvman.2009.03.007. hdl:10261/45241. PMID 19406560.
  102. Thomson, Robert Dundas (1870). Dictionary of chemistry with its applications to mineralogy, physiology and the arts. Rich. Griffin and Company. p. 416.
  103. Tian, Haijiang; Wang, Jiahong; Lai, Gengchang; Dou, Yanpeng; Gao, Jie; Duan, Zunbin; Feng, Xiaoxiao; Wu, Qi; He, Xingchen; Yao, Linlin; Zeng, Li; Liu, Yanna; Yang, Xiaoxi; Zhao, Jing; Zhuang, Shulin; Shi, Jianbo; Qu, Guangbo; Yu, Xue-Feng; Chu, Paul K.; Jiang, Guibin (2023). "Renaissance of elemental phosphorus materials: properties, synthesis, and applications in sustainable energy and environment". Chemical Society Reviews. 52 (16): 5388–5484. Bibcode:2023CSRev..52.5388T. doi:10.1039/D2CS01018F. hdl:2031/611a8449-401a-4ae8-9442-1d676d9b9b12. ISSN 0306-0012. PMID 37455613. สืบค้นเมื่อ 2025-02-25.
  104. Toy, Arthur D. F. (1975). The Chemistry of Phosphorus. Texts in Inorganic Chemistry. Vol. 3. Pergamon. ISBN 978-1-4831-4741-3. สืบค้นเมื่อ 2013-10-22.
  105. Threlfall, Richard E. (1951). The Story of 100 years of Phosphorus Making: 1851–1951. Oldbury: Albright & Wilson Ltd.
  106. Tweed, Katherine (2009-11-01). "Sewage Industry Fights Phosphorus Pollution". Scientific American (ภาษาอังกฤษ). สืบค้นเมื่อ 2024-06-21.
  107. Udawatta, Ranjith P.; Henderson, Gray S.; Jones, John R.; Hammer, David (2011). "Phosphorus and nitrogen losses in relation to forest, pasture and row-crop land use and precipitation distribution in the midwest usa". Journal of Water Science. 24 (3): 269–281. doi:10.7202/1006477ar.
  108. "Soil Phosphorous" (PDF). United States Department of Agriculture. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2020-10-28. สืบค้นเมื่อ 2020-08-17.
  109. US Geological Survey, Phosphate Rock, 2021.
  110. "Phosphate Rock Statistics and Information U.S. Geological Survey". www.usgs.gov. สืบค้นเมื่อ 2023-04-09.
  111. "Phosphate rock, U.S. Geological Survey, Mineral Commodity Summaries, January 2025" (PDF). สืบค้นเมื่อ 2025-03-05.
  112. "US Navy's Treatment of Chemical Agent Casualties and Conventional Military Chemical Injuries: FM8-285: Part 2 Conventional Military Chemical Injuries". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ November 22, 2005. สืบค้นเมื่อ 2009-05-05.
  113. Van Kauwenbergh, Steven J. (2010). World Phosphate Rock Reserves and Resources. Muscle Shoals, AL, USA: International Fertilizer Development Center (IFDC). p. 60. ISBN 978-0-88090-167-3. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 19 August 2018. สืบค้นเมื่อ 7 April 2016.
  114. Van Vuuren, D.P.; Bouwman, A.F.; Beusen, A.H.W. (2010). "Phosphorus demand for the 1970–2100 period: A scenario analysis of resource depletion". Global Environmental Change. 20 (3): 428–439. Bibcode:2010GEC....20..428V. doi:10.1016/j.gloenvcha.2010.04.004. ISSN 0959-3780.
  115. Vanzee, Richard J.; Khan, Ahsan U. (1976). "The phosphorescence of phosphorus". The Journal of Physical Chemistry. 80 (20): 2240–2242. Bibcode:1976JPhCh..80.2240V. doi:10.1021/j100561a021.
  116. Von Wagner, Rudolf (1897). Manual of chemical technology. New York: D. Appleton & Co. p. 411.
  117. Walan, P.; Davidsson, S.; Johansson, S.; Höök, M. (2014). "Phosphate rock production and depletion: Regional disaggregated modeling and global implications". Resources, Conservation and Recycling. 93 (12): 178–187. Bibcode:2014RCR....93..178W. doi:10.1016/j.resconrec.2014.10.011. สืบค้นเมื่อ 9 October 2017.
  118. Weeks, Mary Elvira (1932). "The discovery of the elements. II. Elements known to the alchemists". Journal of Chemical Education. 9 (1): 11. Bibcode:1932JChEd...9...11W. doi:10.1021/ed009p11.
  119. Egon Wiberg; Nils Wiberg; Arnold Frederick Holleman (2001). Inorganic chemistry. Academic Press. pp. 683–684, 689. ISBN 978-0-12-352651-9. สืบค้นเมื่อ 2011-11-19.
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "AGU2007" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Ahokas2015" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Amundson2015" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Anderson1996" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Arndt1997" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Atwood2013" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Averbuch-Pouchot1996" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Baccini2012" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Baliga1987" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Beatty2000" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Berger1996" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Bernhardt2008" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Brown1965" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Carpenter2005" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Cartz1979" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "CDC" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "CFR1" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "CFR2" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Charnovitz1987" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "CIM2010" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Coca-ColaGB" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Conley2009" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Corbridge1995" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Cordell2009" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Cossairt2010" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Crass1941" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "CSA" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Davisz2001" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Diskowski2000" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Dockery1997" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Edixhoven2014" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "EFSA2006" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "EFSA2017" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "EFSA2024" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Engel2003" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "ERCO" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Etesami2019" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "FGOVUK" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Geeson2020" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Gilbert2009" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Goldfrank2006" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Greenwood1997" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Hammond2000" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Hardt2001" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Harper2023" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Heal1980" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Holleman1985" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Hughes1962" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "IDFC2010" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "IOM1997" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Kogel2006" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Koo2013" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Lange2007" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Leigh2004" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Mark1992" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Medline" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Mehanna2008" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Mellor1939" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Moynihan2002" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "MIT" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Naiker2023" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Nelson2000" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Neset2011" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Ölander1956" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Oliver1996" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "OSEH" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Patent" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Philpott2013" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Piro2006" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "PSE" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "PublicHealthEngland" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Qaseem2014" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Rivilla2019" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Roberts1992" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Ruttenberg2011" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Sartorius2011" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Schmidt1998" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Schmundt2010" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Scholz2014" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Schwartz2016" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Shriver2010" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Schrödter2008" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Senning1971" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Shen2016" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Skaggs1995" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Skinner1990" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Sommers2007" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Stillman1960" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Sutton2013" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Tayibi2009" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Thomson1870" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Tian2023" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Toy1975" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Threlfall1951" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Tweed2009" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Udawatta2011" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "USDA2020" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "USGS2021" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "USGS2023" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "USGS2025" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "USNavy" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "VanKauwenbergh2010" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "VanVuuren2010" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Vanzee1976" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Wagner1897" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Walan2014" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Weeks1932" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า
อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ชื่อ "Wiberg2001" ซึ่งนิยามใน <references> ไม่ถูกใช้ในข้อความก่อนหน้า

แหล่งข้อมูลทั่วไป

[แก้]
เข้าถึงจาก "https://th.wikipedia.org/w/index.php?title=ฟอสฟอรัส&oldid=12987624"