แม่น้ำลพบุรี

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ลพบุรี
แม่น้ำ
Lopburi River.jpg
คลองสะพานหนึ่ง (ซ้าย) ไหลไปบรรจบกับคลองสะพานสองและแม่น้ำลพบุรี (ขวา) บริเวณวัดมณีชลขัณฑ์ อำเภอเมืองและจังหวัดลพบุรี
ประเทศ ประเทศไทย
จังหวัด สิงห์บุรี, ลพบุรี, พระนครศรีอยุธยา
แม่น้ำสาขา
 - ขวา แม่น้ำบางขาม, แม่น้ำโพธิ์สามต้น
เมือง เมืองสิงห์บุรี, พรหมบุรี, ท่าวุ้ง, เมืองลพบุรี, บ้านแพรก, มหาราช, บางปะหัน, นครหลวง, พระนครศรีอยุธยา
ต้นกำเนิด แม่น้ำเจ้าพระยา
 - ตำแหน่ง ตำบลม่วงหมู่, อำเภอเมืองสิงห์บุรี, จังหวัดสิงห์บุรี
ปากแม่น้ำ แม่น้ำป่าสัก
 - ตำแหน่ง ตำบลหัวรอ, อำเภอพระนครศรีอยุธยา, จังหวัดพระนครศรีอยุธยา
 - ระดับ
ความยาว 85 km (53 mi)

แม่น้ำลพบุรี เป็นลำน้ำสาขาที่แยกออกจากแม่น้ำเจ้าพระยา ก่อนไหลไปรวมเข้ากับแม่น้ำป่าสัก มีความยาวทั้งหมด 85 กิโลเมตร[1][2] บางแห่งว่ามีความยาว 95 กิโลเมตร[3] บางแห่งว่า 305 กิโลเมตร[4]

ประวัติ[แก้]

ต้นน้ำของแม่น้ำลพบุรี อยู่ที่แม่น้ำเจ้าพระยาบริเวณตำบลม่วงหมู่ อำเภอเมืองสิงห์บุรี จังหวัดสิงห์บุรี[2] ไหลมาทางตะวันออกผ่านอำเภอพรหมบุรี จังหวัดสิงห์บุรี, อำเภอท่าวุ้ง และอำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี ก่อนไหลลงไปทางใต้เข้าเขตอำเภอบ้านแพรก, อำเภอมหาราช, อำเภอบางปะหัน, อำเภอนครหลวง[5] และไหลมาบรรจบกับแม่น้ำป่าสักหน้าตำบลหัวรอ อำเภอพระนครศรีอยุธยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ถึงจะมาบรรจบกับแม่น้ำเจ้าพระยาบริเวณหน้าวัดพนัญเชิง ตำบลหอรัตนไชย อำเภอและจังหวัดพระนครศรีอยุธยา รวมความยาวที่ไหลผ่านจังหวัดพระนครศรีอยุธยาประมาณ 63 กิโลเมตร[6]

แต่เดิมแม่น้ำลพบุรีสายเก่าไหลไปรวมกับแม่น้ำเจ้าพระยาบริเวณวัดขุนยวนโดยมีลักษณะไหลโอบบริเวณเกาะเมืองด้านเหนือไปทางตะวันตก[7] ครั้นได้มีการขุดลอกคลองเชื่อมระหว่างแม่น้ำลพบุรีกับแม่น้ำป่าสักที่อยู่ทางทิศตะวันออกบริเวณวัดตองปุ เรียกว่า "คูขื่อหน้า" ทำให้กรุงศรีอยุธยามีสัณฐานเป็นเกาะ[8] กลายเป็นคูเมืองทางเหนือของกรุงศรีอยุธยา[9] อีกทั้งแม่น้ำลพบุรีไหลลงแม่น้ำป่าสักมากขึ้นเพราะระยะทางใกล้กว่า ส่วนแม่น้ำลพบุรีสายเดิมที่ไหลลงสู่แม่น้ำเจ้าพระยาก็ตื้นเขินและแคบลงเรียกกันว่า "คลองเมือง"[10]

มนุษย์ใช้ประโยชน์จากแม่น้ำลพบุรีมาไม่น้อยกว่า 3,000 ปีแล้ว จนเป็นแหล่งชุมชนที่พัฒนาเป็นบ้านเมืองแล้วเป็นรัฐ อาทิ รัฐทวารวดี, รัฐละโว้-อโยธยา ก่อนพัฒนาเป็นกรุงศรีอยุธยาในกาลต่อมา[2] ในยุคทวารวดี สายน้ำนี้เป็นเส้นทางเชื่อมต่อกับคลองและสายน้ำไปยังเมืองบางไผ่ (อำเภอบ้านหมี่ จังหวัดลพบุรี), เมืองจันเสน (อำเภอตาคลี จังหวัดนครสวรรค์), เมืองอู่ตะเภา (อำเภอมโนรมย์ จังหวัดชัยนาท) ดังจะพบวัดเก่าสมัยอยุธยาเรียงรายตามลำน้ำอยู่เป็นจำนวนมาก ทั้งนี้พระยาโบราณราชธานินทร์ (พร เดชะคุปต์) ได้สันนิษฐานไว้ในหนังสือ "ระยะทางเสด็จพระราชดำเนินประพาสตั้งแต่พระราชวังจันทรเกษมถึงจังหวัดลพบุรี" ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวว่า "เส้นทางสายนี้คงเป็นแม่น้ำลพบุรีสายเดิม และพระนางจามเทวีเดินทางจากละโว้ ขึ้นไปครองเมืองหริภุญไชย ผ่านตามเส้นทางน้ำที่ไหลไปบรรจบกับแม่น้ำเจ้าพระยาแถบหลังอำเภอพยุหะคีรี"[11]

ในอดีตแม่น้ำลพบุรีมีความสำคัญในด้านการคมนาคมทางน้ำ ที่จังหวัดลพบุรีมีการใช้ลำน้ำนี้เพื่อติดต่อค้าขายกับกรุงเทพมหานคร โดยมีท่าเรือสำหรับเดินทางไปยังกรุงเทพฯ ที่ท่าน้ำตรงข้ามวัดพรหมาสตร์ นอกจากนี้ชาวบ้านยังใช้เดินทางไปต่างเมือง อาทิ สิงห์บุรี และบ้านแพรก แต่ปัจจุบันผู้คนนิยมเดินทางด้วยรถยนต์ การสัญจรทางน้ำในแม่น้ำลพบุรีจึงหายไป[1]

สภาพน้ำ[แก้]

จากการสำรวจสภาพน้ำของแม่น้ำลพบุรีในปี พ.ศ. 2546 พบว่าอยู่ในเกณฑ์พอใช้[12] และจากการสำรวจในปี พ.ศ. 2554 พบว่าแม่น้ำลพบุรีมีคุณภาพน้ำที่ดีขึ้นกว่าปีที่แล้ว อยู่ในเกณฑ์เสื่อมโทรมมากร้อยละ 25 และอยู่ในเกณฑ์ดีร้อยละ 25[4] อย่างไรก็ตามในปัจจุบันแม่น้ำลพบุรีมีปัญหาโคลนตมและวัชพืชสะสมจนตื้นเขิน[1]

แม่น้ำลพบุรียังมีความสมบูรณ์อยู่มาก โดยกรมประมงได้มีการปล่อยปลา และกุ้งจำนวนมาก เนื่องในโอกาสพิธีสำคัญต่าง ๆ[13]

เขตชุมชนในลุ่มน้ำ[แก้]

ป้อมเพชร จุดบรรจบของลำน้ำป่าสักกับแม่น้ำเจ้าพระยา

อ้างอิง[แก้]

  1. 1.0 1.1 1.2 ทะรี. "ย้อนวันวาน...แม่น้ำลพบุรี การสัญจรบนสายน้ำที่จางหาย...". Lopburiguide.com. สืบค้นเมื่อ 19 ธันวาคม 2557. 
  2. 2.0 2.1 2.2 สุจิตต์ วงษ์เทศ. "แม่น้ำลพบุรี". Sujitwongthes.com. สืบค้นเมื่อ 19 ธันวาคม 2557. 
  3. "สภาพทางภูมิศาสตร์". หอมรดกไทย. สืบค้นเมื่อ 18 ธันวาคม 2557. 
  4. 4.0 4.1 "แม่น้ำลพบุรี". ฐานข้อมูลสิ่งแวดล้อม สำนักงานสิ่งแวดล้อมภาคที่ 6. สืบค้นเมื่อ 18 ธันวาคม 2557. 
  5. "ขนส่งทางน้ำฯ ส่งเครื่องจักรกลหนักเปิดทางน้ำในแม่น้ำลพบุรี เขต จ.อยุธยาฯ หลังผักตบชวากั้นทางน้ำเกือบ". สนุกดอตคอม. 10 ตุลาคม 2552. สืบค้นเมื่อ 18 ธันวาคม 2557. 
  6. "จังหวัดพระนครศรีอยุธยา". หอมรดกไทย. สืบค้นเมื่อ 18 ธันวาคม 2557. 
  7. ศรีศักร วัลลิโภดม (2555). "กรุงเทพทวารวดีศรีอยุธยา". เมืองโบราณ. สืบค้นเมื่อ 18 ธันวาคม 2557. 
  8. "ประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา". หอจดหมายเหตุอัครสังฆมณฑลกรุงเทพฯ. สืบค้นเมื่อ 19 ธันวาคม 2557. 
  9. สุจิตต์ วงษ์เทศ (17 ธันวาคม 2557). "ทำลายอโยธยา เลยไม่รู้อยุธยามาจากไหน?". .sujitwongthes.com. สืบค้นเมื่อ 19 ธันวาคม 2557. 
  10. "คลองขุดในประเทศไทย". สารานุกรมไทยฉบับเยาวชน โดยพระราชประสงค์ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว. สืบค้นเมื่อ 18 ธันวาคม 2557. 
  11. วลัยลักษณ์ ทรงศิริ (2540). "ข้อสังเกตเรื่อง "ยุคเหล็กลุ่มลพบุรี-ป่าสัก"". มูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์. สืบค้นเมื่อ 22 ธันวาคม 2557. 
  12. "สภาพปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรที่เกี่ยวข้อง". สถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำและการเกษตร. สืบค้นเมื่อ 18 ธันวาคม 2557. 
  13. "แห่ดูปลาบึกยักษ์จับได้ในแม่น้ำลพบุรี". โพสต์ทูเดย์. 21 กุมภาพันธ์ 2556. สืบค้นเมื่อ 18 ธันวาคม 2557. 

แหล่งข้อมูลอื่น[แก้]