แม่น้ำลพบุรี

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
Jump to navigation Jump to search
ลพบุรี
แม่น้ำ
Lopburi River.jpg
คลองสะพานหนึ่ง (ซ้าย) ไหลไปบรรจบกับคลองสะพานสองและแม่น้ำลพบุรี (ขวา) บริเวณวัดมณีชลขัณฑ์ อำเภอเมืองและจังหวัดลพบุรี
ประเทศ ประเทศไทย
จังหวัด สิงห์บุรี, ลพบุรี, พระนครศรีอยุธยา
แม่น้ำสาขา
 - ขวา แม่น้ำบางขาม, แม่น้ำโพธิ์สามต้น
เมือง เมืองสิงห์บุรี, พรหมบุรี, ท่าวุ้ง, เมืองลพบุรี, บ้านแพรก, มหาราช, บางปะหัน, นครหลวง, พระนครศรีอยุธยา
ต้นกำเนิด แม่น้ำเจ้าพระยา
 - ตำแหน่ง ตำบลม่วงหมู่, อำเภอเมืองสิงห์บุรี, จังหวัดสิงห์บุรี
ปากแม่น้ำ แม่น้ำป่าสัก
 - ตำแหน่ง ตำบลหัวรอ, อำเภอพระนครศรีอยุธยา, จังหวัดพระนครศรีอยุธยา
 - ระดับ
ความยาว 85 km (53 mi)

แม่น้ำลพบุรี เป็นลำน้ำสาขาที่แยกออกจากแม่น้ำเจ้าพระยา ก่อนไหลไปรวมเข้ากับแม่น้ำป่าสัก มีความยาวทั้งหมด 85 กิโลเมตร[1][2] บางแห่งว่ามีความยาว 95 กิโลเมตร[3] บางแห่งว่า 305 กิโลเมตร[4]

ประวัติ[แก้]

ต้นน้ำของแม่น้ำลพบุรี อยู่ที่แม่น้ำเจ้าพระยาบริเวณตำบลม่วงหมู่ อำเภอเมืองสิงห์บุรี จังหวัดสิงห์บุรี[2] ไหลมาทางตะวันออกผ่านอำเภอพรหมบุรี จังหวัดสิงห์บุรี, อำเภอท่าวุ้ง และอำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี ก่อนไหลลงไปทางใต้เข้าเขตอำเภอบ้านแพรก, อำเภอมหาราช, อำเภอบางปะหัน, อำเภอนครหลวง[5] และไหลมาบรรจบกับแม่น้ำป่าสักหน้าตำบลหัวรอ อำเภอพระนครศรีอยุธยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ถึงจะมาบรรจบกับแม่น้ำเจ้าพระยาบริเวณหน้าวัดพนัญเชิง ตำบลหอรัตนไชย อำเภอและจังหวัดพระนครศรีอยุธยา รวมความยาวที่ไหลผ่านจังหวัดพระนครศรีอยุธยาประมาณ 63 กิโลเมตร[6]

แต่เดิมแม่น้ำลพบุรีสายเก่าไหลไปรวมกับแม่น้ำเจ้าพระยาบริเวณวัดขุนยวนโดยมีลักษณะไหลโอบบริเวณเกาะเมืองด้านเหนือไปทางตะวันตก[7] ครั้นได้มีการขุดลอกคลองเชื่อมระหว่างแม่น้ำลพบุรีกับแม่น้ำป่าสักที่อยู่ทางทิศตะวันออกบริเวณวัดตองปุ เรียกว่า "คูขื่อหน้า" ทำให้กรุงศรีอยุธยามีสัณฐานเป็นเกาะ[8] กลายเป็นคูเมืองทางเหนือของกรุงศรีอยุธยา[9] อีกทั้งแม่น้ำลพบุรีไหลลงแม่น้ำป่าสักมากขึ้นเพราะระยะทางใกล้กว่า ส่วนแม่น้ำลพบุรีสายเดิมที่ไหลลงสู่แม่น้ำเจ้าพระยาก็ตื้นเขินและแคบลงเรียกกันว่า "คลองเมือง"[10]

มนุษย์ใช้ประโยชน์จากแม่น้ำลพบุรีมาไม่น้อยกว่า 3,000 ปีแล้ว จนเป็นแหล่งชุมชนที่พัฒนาเป็นบ้านเมืองแล้วเป็นรัฐ อาทิ รัฐทวารวดี, รัฐละโว้-อโยธยา ก่อนพัฒนาเป็นกรุงศรีอยุธยาในกาลต่อมา[2] ในยุคทวารวดี สายน้ำนี้เป็นเส้นทางเชื่อมต่อกับคลองและสายน้ำไปยังเมืองบางไผ่ (อำเภอบ้านหมี่ จังหวัดลพบุรี), เมืองจันเสน (อำเภอตาคลี จังหวัดนครสวรรค์), เมืองอู่ตะเภา (อำเภอมโนรมย์ จังหวัดชัยนาท) ดังจะพบวัดเก่าสมัยอยุธยาเรียงรายตามลำน้ำอยู่เป็นจำนวนมาก ทั้งนี้พระยาโบราณราชธานินทร์ (พร เดชะคุปต์) ได้สันนิษฐานไว้ในหนังสือ "ระยะทางเสด็จพระราชดำเนินประพาสตั้งแต่พระราชวังจันทรเกษมถึงจังหวัดลพบุรี" ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวว่า "เส้นทางสายนี้คงเป็นแม่น้ำลพบุรีสายเดิม และพระนางจามเทวีเดินทางจากละโว้ ขึ้นไปครองเมืองหริภุญไชย ผ่านตามเส้นทางน้ำที่ไหลไปบรรจบกับแม่น้ำเจ้าพระยาแถบหลังอำเภอพยุหะคีรี"[11]

ในอดีตแม่น้ำลพบุรีมีความสำคัญในด้านการคมนาคมทางน้ำ ที่จังหวัดลพบุรีมีการใช้ลำน้ำนี้เพื่อติดต่อค้าขายกับกรุงเทพมหานคร โดยมีท่าเรือสำหรับเดินทางไปยังกรุงเทพฯ ที่ท่าน้ำตรงข้ามวัดพรหมาสตร์ นอกจากนี้ชาวบ้านยังใช้เดินทางไปต่างเมือง อาทิ สิงห์บุรี และบ้านแพรก แต่ปัจจุบันผู้คนนิยมเดินทางด้วยรถยนต์ การสัญจรทางน้ำในแม่น้ำลพบุรีจึงหายไป[1]

สภาพน้ำ[แก้]

จากการสำรวจสภาพน้ำของแม่น้ำลพบุรีในปี พ.ศ. 2546 พบว่าอยู่ในเกณฑ์พอใช้[12] และจากการสำรวจในปี พ.ศ. 2554 พบว่าแม่น้ำลพบุรีมีคุณภาพน้ำที่ดีขึ้นกว่าปีที่แล้ว อยู่ในเกณฑ์เสื่อมโทรมมากร้อยละ 25 และอยู่ในเกณฑ์ดีร้อยละ 25[4] อย่างไรก็ตามในปัจจุบันแม่น้ำลพบุรีมีปัญหาโคลนตมและวัชพืชสะสมจนตื้นเขิน[1]

แม่น้ำลพบุรียังมีความสมบูรณ์อยู่มาก โดยกรมประมงได้มีการปล่อยปลา และกุ้งจำนวนมาก เนื่องในโอกาสพิธีสำคัญต่าง ๆ[13]

เขตชุมชนในลุ่มน้ำ[แก้]

ป้อมเพชร จุดบรรจบของลำน้ำป่าสักกับแม่น้ำเจ้าพระยา

อ้างอิง[แก้]

  1. 1.0 1.1 1.2 ทะรี. "ย้อนวันวาน...แม่น้ำลพบุรี การสัญจรบนสายน้ำที่จางหาย...". Lopburiguide.com. http://www.lopburiguide.com/lopburi_pedia/lost_boat/p1.html. เรียกข้อมูลเมื่อ 19 ธันวาคม 2557. 
  2. 2.0 2.1 2.2 สุจิตต์ วงษ์เทศ. "แม่น้ำลพบุรี". Sujitwongthes.com. http://www.sujitwongthes.com/wp-content/uploads/2010/02/4lopburi_river.pdf. เรียกข้อมูลเมื่อ 19 ธันวาคม 2557. 
  3. "สภาพทางภูมิศาสตร์". หอมรดกไทย. http://heritage.mod.go.th/nation/oldcity/lopburi1.htm. เรียกข้อมูลเมื่อ 18 ธันวาคม 2557. 
  4. 4.0 4.1 "แม่น้ำลพบุรี". ฐานข้อมูลสิ่งแวดล้อม สำนักงานสิ่งแวดล้อมภาคที่ 6. http://reo06.mnre.go.th/EnviBase/index.php/2011-09-18-04-01-28/2011-09-18-11-03-51/2011-09-18-11-23-36/2011-09-18-12-36-13. เรียกข้อมูลเมื่อ 18 ธันวาคม 2557. 
  5. "ขนส่งทางน้ำฯ ส่งเครื่องจักรกลหนักเปิดทางน้ำในแม่น้ำลพบุรี เขต จ.อยุธยาฯ หลังผักตบชวากั้นทางน้ำเกือบ". สนุกดอตคอม. 10 ตุลาคม 2552. http://news.sanook.com/833718/. เรียกข้อมูลเมื่อ 18 ธันวาคม 2557. 
  6. "จังหวัดพระนครศรีอยุธยา". หอมรดกไทย. http://heritage.mod.go.th/nation/oldcity/ayuthaya1.htm. เรียกข้อมูลเมื่อ 18 ธันวาคม 2557. 
  7. ศรีศักร วัลลิโภดม (2555). "กรุงเทพทวารวดีศรีอยุธยา". เมืองโบราณ. http://www.muangboranjournal.com/modules.php?name=Sections&op=printpage&artid=395. เรียกข้อมูลเมื่อ 18 ธันวาคม 2557. 
  8. "ประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา". หอจดหมายเหตุอัครสังฆมณฑลกรุงเทพฯ. http://haab.catholic.or.th/history/history04/ayutaya1/ayutaya1.html. เรียกข้อมูลเมื่อ 19 ธันวาคม 2557. 
  9. สุจิตต์ วงษ์เทศ (17 ธันวาคม 2557). "ทำลายอโยธยา เลยไม่รู้อยุธยามาจากไหน?". .sujitwongthes.com. http://www.sujitwongthes.com/2014/12/siam17122557/#more-23806. เรียกข้อมูลเมื่อ 19 ธันวาคม 2557. 
  10. "คลองขุดในประเทศไทย". สารานุกรมไทยฉบับเยาวชน โดยพระราชประสงค์ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว. http://kanchanapisek.or.th/kp6/sub/book/book.php?book=33&chap=3&page=t33-3-infodetail03.html. เรียกข้อมูลเมื่อ 18 ธันวาคม 2557. 
  11. วลัยลักษณ์ ทรงศิริ (2540). "ข้อสังเกตเรื่อง "ยุคเหล็กลุ่มลพบุรี-ป่าสัก"". มูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์. http://www.lek-prapai.org/watch.php?id=806. เรียกข้อมูลเมื่อ 22 ธันวาคม 2557. 
  12. "สภาพปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรที่เกี่ยวข้อง". สถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำและการเกษตร. http://www.haii.or.th/wiki/index.php/สภาพปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรที่เกี่ยวข้องลุ่มน้ำเจ้าพระยา. เรียกข้อมูลเมื่อ 18 ธันวาคม 2557. 
  13. "แห่ดูปลาบึกยักษ์จับได้ในแม่น้ำลพบุรี". โพสต์ทูเดย์. 21 กุมภาพันธ์ 2556. http://www.posttoday.com/กทม.-ภูมิภาค/ภาคกลาง/206204. เรียกข้อมูลเมื่อ 18 ธันวาคม 2557. 

แหล่งข้อมูลอื่น[แก้]