โตเกียว

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

บทความนี้เกี่ยวกับเมืองหลวงของประเทศญี่ปุ่น สำหรับความหมายอื่น ดูที่ โตเกียว (แก้ความกำกวม)

โตเกียว
(東京都 (とうきょうと))

ข้อมูลพื้นฐาน

ชื่อภาษาไทย	โตเกียว
ชื่อภาษาญี่ปุ่น	東京都 (とうきょうと)
เมืองหลวงจังหวัด	n/a
ภูมิภาค	คันโต
เกาะ	ฮนชู
กุง	1
ชิโจซง	62
ผู้ว่าราชการ	ชินทาโระ อิชิฮาระ
ISO 3166-2	JP-13
สัญลักษณ์ประจำจังหวัด
ดอกไม้	ซากุระ
ต้นไม้	แปะก๊วย
นก	Black-headed Gull (Larus ridibundus)
ข้อมูลสถิติ
พื้นที่	2,187.08 ตร.กม. (อันดับ 45)
ร้อยละพื้นน้ำ	1.0
ประชากร	35,676,000 คน คน (1 มีนาคม พ.ศ. 2553) (อันดับ 1)
ความหนาแน่น	5,847^[1] คน/ตร.กม.
เว็บไซต์	โตเกียว
แผนที่

โตเกียว (ญี่ปุ่น: 東京都 Tōkyō-to ^?) (ช่วยเหลือ • ข้อมูล) หรือ กรุงโตเกียว เป็นเมืองหลวงของประเทศญี่ปุ่น มีระบบการปกครองแบบพิเศษซึ่งรวมการปกครองในรูปแบบจังหวัดและเมืองไว้ด้วยกัน และเป็นเขตเมืองที่ใหญ่ที่สุดในโลก (โดยรวมเขตปริมณฑทลแล้วมีประชากรอาศัยอยู่มากกว่า 35 ล้านคน 35,237,000 คน ^[2]) โดยเฉพาะในตัวโตเกียวใน 23 เขตปกครองพิเศษในโตเกียว มีประชากรในเขตเมืองประมาณ 12 ล้านคน ^[3] ซึ่งเป็นเมืองที่มีประชากรมากที่สุดในโลกเมืองหนึ่ง จำนวนประชากรทั้งหมดของโตเกียว มีทั้งหมดกว่า 35 ล้านคน โตเกียวตั้งอยู่บริเวณภาคคันโตของญี่ปุ่น คำว่า "โตเกียว" หมายถึง "นครหลวงตะวันออก" ในพื้นที่โตเกียวยังเป็นที่ตั้งของพระราชวังอิมพีเรียล

[แก้] ชื่อจังหวัด

โตเกียวเคยถูกเรียกว่าเอะโดะ ซึ่งแปลว่าปากแม่น้ำ^[4] เมื่อกลายเป็นเมืองหลวงของญี่ปุ่นในปี 1868 ก็ถูกเปลี่ยนชื่อเป็นโตเกียว ซึ่งแปลว่าเมืองหลวงทางตะวันออก (โต (東:ตะวันออก) เกียว (京:เมืองหลวง)) ^[4] ในตอนต้นยุคเมจิ โตเกียวบางครั้งถูกเรียกว่า โตเก ซึ่งเป็นวิธีอ่านอีกแบบของตัวคันจิในคำว่าโตเกียว แต่ปัจจุบันเลิกใช้แล้ว^[5]

ชินจุกุ,โตเกียวทาวเวอร์,สะพานสายรุ้ง,ชิบุยะ

[แก้] ประวัติศาสตร์

ปราสาทเอะโดะ หรือพระราชวังอิมพีเรียลในปัจจุบัน

โตเกียวแต่เดิมเป็นหมู่บ้านประมงเล็ก ๆ ที่ชื่อเอะโดะ ในปี ค.ศ. 1457 โอตะ โดกัง สร้างปราสาทเอะโดะขึ้น ในปี ค.ศ. 1590 โทกุงะวะ อิเอะยะสึสถาปนาเอะโดะเป็นค่ายทหารบะกุฟุ านกำลังของเขา และเมื่ออิเอะยะสึได้เป็นโชกุนในปี ค.ศ. 1603 เมืองเอะโดะจึงได้กลายเป็นศูนย์กลางของรัฐบาลทหารของเขาซึ่งมีอำนาจปกครองทั้งประเทศ ในช่วงเวลาต่อมาในยุคเอะโดะ เมืองเอะโดะก็ขยายตัวขึ้นจนกลายเป็นเมืองที่ใหญ่ที่สุดเมืองหนึ่งในโลก โดยมีประชากรมากกว่าหนึ่งล้านคนในคริสต์ศตวรรษที่ 18^[6] และเป็นที่ยอมรับว่าเป็นเมืองหลวงของญี่ปุ่น^[7] แม้ว่าองค์จักรพรรดิทรงประทับอยู่ในเกียวโต

หลังจากนั้นประมาณ 263 ปี ระบอบปกครองภายใต้โชกุนถูกล้มล้างโดยการปฏิรูปเมจิ อำนาจการปกครองจึงกลับคืนมาสู่จักรพรรดิอีกครั้ง ในปี 1869 จักรพรรดิเมจิทรงย้ายเมืองหลวงมาที่เอะโดะและเปลี่ยนชื่อเมืองเป็นโตเกียว โตเกียวจึงกลายเป็นศูนย์กลางทางการปกครองและวัฒนธรรมของประเทศ^[8] และการที่จักรพรรดิทรงย้ายมาประทับจึงทำให้โตเกียวกลายเป็นเมืองหลวงอย่างเต็มตัว ปราสาทเอะโดะถูกเปลี่ยนเป็นพระราชวัง

ในยุคเมจิ โตเกียวมีการพัฒนาโดยได้รับอิทธิพลจากตะวันตก เช่นการเปิดบริการโทรเลขระหว่างโตเกียวกับโยะโกะฮะมะในปี 1869 และการเปิดบริการรถไฟสายแรกระหว่างชิมบะชิและโยะโกะฮะมะในปี 1872^[8]

[แก้] ภูมิศาสตร์

หมู่เกาะโองาซาวาระซึ่งมีจุดที่ใต้สุดและตะวันออกสุดของญี่ปุ่น

กรุงโตเกียวตั้งอยู่ในที่ราบคันโตติดกับอ่าวโตเกียว มีขนาดประมาณ 90 กิโลเมตรจากตะวันออกถึงตะวันตก และ 25 กิโลเมตรจากเหนือถึงใต้ ทิศตะวันออกติดกับจังหวัดชิบะ ทิศตะวันตกติดกับจังหวัดยามานาชิ ทิศใต้ติดกับจังหวัดคานางาวะ และทิศเหนือติดกับจังหวัดไซตามะ เขตการปกครองของโตเกียวนั้นรวมไปถึงหมู่เกาะอิสุและหมู่เกาะโองาซาวาระด้วย จึงทำให้โตเกียวมีจุดที่อยู่ใต้สุด (โอะกิโนะโทะริชิมะ) และตะวันออกสุด (มินะมิโทะริชิมะ) ของญี่ปุ่นอยู่ในพื้นที่ด้วย

ทางตะวันออกของโตเกียวเป็นที่ราบตะกอนน้ำพา เช่นบริเวณปากแม่น้ำสุมิดะ แม่น้ำเอะโดะ พื้นดินค่อนข้างอ่อนจึงทำให้เกิดการทรุดตัวของพื้นดิน^[9] อ่าวโตเกียวถูกถมที่เพื่อสร้างพื้นที่ใช้สอยตั้งแต่ยุคเอะโดะ^[10] และเริ่มมีการถมที่เพื่อสร้างสถานที่กำจัดขยะตั้งแต่ปี 1927^[11] ปัจจุบันพื้นที่ประมาณร้อยละ 20 ของอ่าวโตเกียวกลายเป็นพื้นที่ถูกถม^[12] ในเขตนิชิทะมะทางตะวันตกเป็นที่สูง โดยมีเขาคุโมะโทะริ ซึ่งมีความสูง 2,017 เมตร เป็นจุดที่สูงที่สุดในโตเกียว โตเกียวตั้งอยู่บนรอยเลื่อนที่มีพลังซึ่งอยู่ใกล้ผิวโลกมาก จึงมีการคาดการณ์ว่าอาจจะเกิดแผ่นดินไหวรุนแรงขึ้น^[13]

ทั้งหมู่เกาะอิสุและหมู่เกาะโองาซาวาระเป็นหมู่เกาะภูเขาไฟ หมู่เกาะอิสุมีภูเขาไฟที่ยังมีพลังอยู่จำนวนมาก เช่นในภูเขาไฟโอะยะมะบนเกาะมิยะเกะที่ระเบิดในปี 2000^[14] ส่วนหมู่เกาะโองาซาวาระนั้นอยู่ห่างจากแผ่นดินใหญ่มากและมีสัตว์ท้องถิ่นหลายชนิด จนบางครั้งถูกเรียกว่าหมู่เกาะกาลาปาโกสแห่งตะวันออก^[15]

ตามการแบ่งเขตภูมิอากาศแบบเคิปเปน โตเกียวอยู่ในเขตภูมิอากาศชุ่มชื้นกึ่งเขตร้อน (Cfa) ^[16] และตามการแบ่งเขตภูมิอากาศในประเทศญี่ปุ่น โตเกียวอยู่ในเขตภูมิอากาศชายฝั่งมหาสมุทรแปซิฟิก ซึ่งมีลักษณะเด่นคือมีความแตกต่างระหว่างฤดูชัดเจน อากาศเปลี่ยนแปลงง่ายในแต่ละวัน ฤดูร้อนมีอุณหภูมิสูงและฝนตกมาก ฤดูหนาวมีวันที่แดดออกและอากาศแห้ง

โตเกียวเป็นตัวอย่างของปรากฏการณ์เกาะความร้อน ซึ่งเป็นผลจากการปล่อยความร้อนโดยวิธีต่าง ๆ เช่นไอร้อนจากเครื่องปรับอากาศหรือรถยนต์ และการพัฒนาตัวเมืองทำให้มีพื้นที่สีเขียวน้อยลง^[17]

[แก้] เขตการปกครอง

ภาพแสดงเขตการปกครองในโตเกียว

สำหรับการแบ่งเขตการปกครองในโตเกียวนั้นประกอบด้วยเขตการปกครอง 4 ระดับ ได้แก่

23 เขตการปกครองพิเศษ (特別区 -ku)
26 เมือง (市 -shi)
5 เมืองเล็ก (町 -chō หรือ machi)
8 หมู่บ้าน (村 -son หรือ -mura)

เขตการปกครองพิเศษในโตเกียว	อะดะจิ · อะระคะวะ · บุงเคียว · ชิโยะดะ · จูโอ · เอะโดะงะวะ · อิตะบะชิ · คัตสึชิกะ · คิตะ · โคโต · เมะงุโระ · มินะโตะ · นะกะโนะ · เนะริมะ · โอตะ · เซะตะงะยะ · ชิบุยะ · ชินะงะวะ · ชินจุกุ · ซุงินะมิ · ซุมิดะ · โทะชิมะ · ไทโต
เขตทะมะ	ส่วน เมือง	อะกิชิมะ · อะกิรุโนะ · อินะงิ · โอเมะ · คิโยะเซะ · คุนิทะขิ · โคะงะเนะอิ · โคะกุบุนจิ · โคะไดอิระ · โคะมะเอะ · ทะชิกะวะ · ทะมะ · โชฟุ · นิชิโตเกียว · ฮะชิโอจิ · ฮะมุระ · ฮิงะชิคุรุเมะ · ฮิงะชิมุระยะมะ · ฮิงะชิยะมะโตะ · ฮิโนะ · ฟุชู · ฟุสซะ · มะชิดะ · มิตะกะ · มุซะชิโนะ · ุมุซะชิมุระยะมะ
เขตทะมะ	ส่วน นิชิทะมะกุน	โอะกุทะมะ · ฮิโนะเดะ · มิซุโฮะ · ฮิโนะฮะระ
ส่วน โทโชะ (เกาะ)	Ōshima Subprefecture	โอชิมะ · โทะชิมะ · นิอิจิมะ · โคสึชิมะ
	Miyake Subprefecture	มิยะเกะ · มิคุระจิมะ
	Hachijō Subprefecture	ฮิชิโจ · อะโอะงะชิมะ
	Ogasawara Subprefecture	โอะงะซะวะระ

[แก้] เศรษฐกิจ

ธนาคารแห่งประเทศญี่ปุ่น

ตลาดหลักทรัพย์โตเกียว

โตเกียวเป็นหนึ่งในสามศูนย์กลางทางการเงินของโลกร่วมกับนครนิวยอร์กและลอนดอน โตเกียวเป็นเขตเมืองที่มีเศรษฐกิจที่ใหญ่ที่สุดในโลก จากการสำรวจพบว่าในเขตโตเกียวซึ่งมีประชากรประมาณ 35.2 ล้านคน มีจีดีพีรวม 1.191 ล้านดอลลาร์สหรัฐในปี 2005 (เทียบด้วยความเท่าเทียมกันของอำนาจซื้อ) ทำให้โตเกียวเป็นเขตเมืองที่มีจีดีพีสูงที่สุดในโลก^[18] ในปี 2008 มีบริษัท 47 แห่งในรายชื่อ Fortune Global 500 ที่มีฐานอยู่ในโตเกียว ซึ่งมากเป็นเกือบสองเท่าของเมืองอันดับสอง ^[19]

โตเกียวเป็นหนึ่งในศูนย์กลางหลักทางการเงินระหว่างประเทศ^[20] และมีสำนักงานใหญ่ของวาณิชธนกิจและบริษัทประกันภัยที่ใหญ่ที่สุดในโลกหลายแห่ง ในระหว่างการพัฒนาทางเศรษฐกิจของญี่ปุ่นหลังสงครามโลกครั้งที่สองซึ่งเป็นการพัฒนาภายใต้การควบคุมจากทางการ บริษัทใหญ่ ๆ หลายแห่งย้ายสำนักงานใหญ่จากเมืองต่าง ๆ เช่นโอซะกะ (ซึ่งเป็นเมืองหลวงทางการค้าในอดีต) มายังโตเกียว โดยหวังว่าจะได้ประโยชน์จากการที่ติดต่อรัฐบาลได้สะดวกขึ้น แต่แนวโน้มนี้ก็ชะลอตัวลงเมื่อประชากรเพิ่มขึ้นและทำให้ค่าครองชีพสูงตามขึ้นไปด้วย

[แก้] การคมนาคม

โตเกียวซึ่งเป็นศูนย์กลางของภูมิภาคคันโตตอนใต้ เป็นศูนย์กลางการคมนาคมภายในประเทศและระหว่างประเทศที่ใหญ่ที่สุดของญี่ปุ่น ทั้งทางรถไฟ รถยนต์ และทางอากาศ การขนส่งมวลชนภายในโตเกียวที่สำคัญคือรถไฟและรถใต้ดินที่มีเครือข่ายกว้างใหญ่และมีระบบการขนส่งที่มีประสิทธิภาพ

ภายในโตเกียวมีสนามบินนานาชาติฮาเนดะ ซึ่งให้บริการเที่ยวบินในประเทศเป็นส่วนใหญ่และเป็นสนามบินที่มีจำนวนผู้ใช้บริการมากที่สุดในเอเชีย^[21] สนามบินนานาชาติหลักคือสนามบินนาริตะซึ่งอยู่ในจังหวัดจิบะ เกาะต่าง ๆ ในหมู่เกาะอิสุก็มีสนามบินของตนเอง เช่นท่าอากาศยานฮาชิโจจิมะ ท่าอากาศยานมิยะเกะจิมะ ท่าอากาศยานโอชิมะ และมีเที่ยวบินมายังสนามบินฮาเนดะ แต่หมู่เกาะโองาซาวาระยังไม่มีสนามบิน เพราะมีข้อโต้แย้งว่าไม่ควรสร้างสนามบินเพราะจะเป็นอันตรายต่อธรรมชาติของเกาะ^[22]

รถไฟเป็นการคมนาคมหลักในโตเกียว ซึ่งมีเครือข่ายทางรถไฟในเมืองกว้างใหญ่มากที่สุดในโลก บริษัท รถไฟญี่ปุ่นตะวันออก จำกัดเป็นผู้ให้บริการรถไฟที่ใหญ่ที่สุด ซึ่งรวมถึงรถไฟสายยะมะโนะเทะซึ่งวิ่งเป็นวงผ่านสถานีที่สำคัญของโตเกียวเช่นสถานีโตเกียว และ ชินจูกุ รถใต้ดินให้บริการโดยบริษัท รถไฟใต้ดินโตเกียว จำกัด (มหาชน) และสำนักงานการขนส่งและจราจรโตเกียว

[แก้] ประชากร

+ จำนวนประชากร^[1]^[23]
ตามเขต ¹	จังหวัดโตเกียว 23 เขตปกครองพิเศษ เขตทะมะ เกาะ	12.79 ล้านคน 8.65 ล้านคน 4.11 ล้านคน 28,000
ตามอายุ²	เยาวชน (age 0-14) วัยทำงาน (age 15-64) วัยชรา (age 65+)	1.461 ล้านคน (11.8%) 8.546 ล้านคน (69.3%) 2.332 ล้านคน (18.9%)
ตามช่วงเวลา³	ช่วงกลางวัน ช่วงกลางคืน	14.978 ล้านคน 12.416 ล้านคน
โดยสัญชาติ	ชาวต่างชาติ	364,653 คน⁴
ข้อมูลเมื่อ ¹ 1 ตุลาคม 2007 ² 1 มกราคม 2007 ³ 2005 ⁴ 1 ตุลาคม 2005

โตเกียวมีประชากรทั้งหมดประมาณ 12.79 ล้านคนในเดือนตุลาคม 2007 ซึ่งในจำนวนนั้น 8.65 ล้านคนอาศัยอยู่บริเวณ 23 เขตปกครองพิเศษในโตเกียว ในเวลากลางวันมีประชากรเพิ่มขึ้นอีกประมาณ 2.5 ล้านคนเนื่องจากมีประชากรจากเมืองใกล้เคียงเดินทางเข้ามาเพื่อทำงานหรือศึกษาเล่าเรียน^[1] ปรากฏการณ์นี้จะเป็นได้ชัดในเขตจิโยะดะ เขตจูโอ และเขตมินะโตะ ซึ่งมีประชากรมากกว่า 2 ล้านคนในเวลากลางวัน แต่น้อยกว่า 3 แสนคนในเวลากลางคืน

ในปี 2005 ชาวต่างชาติที่อาศัยอยู่ในโตเกียวมากที่สุด 5 เชื้อชาติได้แก่ จีน (123,611 คน) เกาหลี (106,697 คน) ฟิลิปปินส์ (31,077 คน) อเมริกัน (18,848 คน) และ อังกฤษ (7,696 คน) ^[23]

[แก้] การศึกษา

หอประชุมของมหาวิทยาลัยโตเกียว

ในแต่ละเขตมีโรงเรียนประถม และโรงเรียนมัธยมต้น ซึ่งเป็นการศึกษาภาคบังคับ โรงเรียนมัธยมปลายของรัฐบริหารโดยคณะกรรมการการศึกษาของจังหวัดโตเกียว นอกจากนี้ยังมีโรงเรียนเอกชนที่เปิดสอนตั้งแต่อนุบาลจนถึงมัธยมปลายหลายแห่ง^[26]