แม่ย่านาง

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
แม่ย่านาง
ผู้รักษาเรือ
Dancing on the racing boats.jpg
แม่ย่านางบนหัวเรือในเทศกาลบุญอมตูก.
เป็นที่บูชาในศาสนาผี
ส่วนเกี่ยวข้องเทพพื้นเมือง
เป็นที่นับถือในประเทศไทย
ประเทศกัมพูชา
ประเทศลาว

แม่ย่านาง(ลาว: ພະແມ່ແມ່ຍ່ານາງ , ແມ່ຍ່ານາງ , อังกฤษ: Goddess guardian of boat , เขมร: ព្រះម៉ែជំនាងទូក ) เป็นผีที่ประจำรักษาเรือและพาหนะต่าง ๆ ในคติศาสนาผีและวิญญาณนิยมของประเทศไทย ประเทศกัมพูชา ประเทศลาว มีลักษณะแต่งชุดไทย หรือชุดพื้นเมืองของเขมรและลาว คติการนับถือแม่ย่านางมาจากการนับถือเพศหญิงเป็นใหญ่ เช่นคติการนับถือพระแม่โพสพและนางกวัก[1] บ้างว่ามาจากม่าจ้อโป๋ในศาสนาชาวบ้านจีน[2] ,

ที่มา[แก้]

ในสมัยก่อนใช้ไม้ซุงขนาดใหญ่มากมาใช้ประโยชน์แปรรูปเป็นเรือและพาหนะต่าง ๆ โดยมากนิยมเฉพาะไม้ตะเคียนที่มีเนื้อเหนียวและผุยาก และในต้นไม้พิเศษนี้ตามศาสนาผีและวิญญาณนิยมมีรุกขเทวดาสถิตอยู่ เมื่อนำมาขุดเป็นเรือก็ต้องเชิญนางตะเคียนนั้นมาคุ้มครองเรือและเจ้าของเรือ โดยสถิตอยู่ที่หัวเรือห้ามไม่ให้ผู้ใดเหยียบ และมีเครื่องบูชาเป็นพวงมาลัยหรือผ้าแดงผูกหัวเรือและมีพิธีเซ่นไหว้ตามคติศาสนาผี[3][4][5]

ต่อมามีผู้เชื่อว่าแม่ย่านางเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ช่วยคุ้มครองยานพาหนะอื่นด้วย เช่น รถยนต์ เครื่องบิน เป็นต้น โดยสมมติว่าคอนโซลรถยนต์เป็นที่สถิตของแม่ย่านางรถ วิธีบูชามักนำผ้าสามสีและพวงมาลัยมาผูกและแขวนไว้[6]

การบูชา[แก้]

แม้แม่ย่านางจะมีพื้นฐานมาจากศาสนาผีซึ่งเป็นศาสนาพื้นเมืองดั้งเดิมของไทย แต่ก็ได้รับการเคารพนับถือยิ่งโดยเฉพาะในหมู่ชาวประมง ชาวประมงไทย และส่วนใหญ่แต่โบราณเชื่อว่า เรือประมงทุกลำมีแม่ย่านางเรือประทับอยู่ และเมื่อชาวประมงจะออกเรือเพื่อจับปลาทุกครั้งจะต้องเซ่นไหว้แม่ย่านาง เพื่อให้มีสวัสดิมงคลต่อการประกอบอาชีพ และเพื่อให้แม่ย่านางเรือปกป้องคุ้มครองมิให้เกิดอันตราย (การนับน้ำจะเริ่มนับตั้งแต่ แรม ๓ ค่ำ-ขึ้น ๑๑ ค่ำ เรียกว่า ๑ น้ำ)

ที่สมุทรสาคร อุปกรณ์ที่ใช้ประกอบพิธีไหว้แม่ย่านางเรือ ได้แก่ ขนมจันอับ เป็ด ปลาหมึกแห้ง เนื้อหมูสามชั้น ข้าว ผลไม้ ๓ อย่าง ผ้าสามสี กระดาษเงิน กระดาษทอง ธูป ๑ กำ ดอกไม้ ๑ กำ น้ำ ๑ ขัน กิ่งทับทิม ๑ กำ[7]

ในการประกอบพิธีเจ้าของเรือจะนำขนมอันจับ เป็ด ปลาหมึกแห้ง เนื้อหมูสามชั้น ข้าว ผลไม้ ผ้าสามสี กระดาษเงิน กระดาษทอง ดอกไม้ น้ำ กิ่งทับทิม ใส่ในถาด นำถาดไปวางที่โขนเรือ แล้วจุดธูป เพื่อกล่าวคำอัญเชิญแม่ย่านางเรือมารับเครื่องเซ่นไหว้ รวมไปถึงขอพรให้คุ้มครองปกปักรักษาจากอันตรายและให้ประสบความเป็นสวัสดิมงคงในการประกอบอาชีพ จากนั้นจึงนำผ้าสามสี ดอกไม้ ธูป ไปผูกที่โขนเรือ เผากระดาษเงิน กระดาษทอง จุดประทัด ประพรมน้ำจากขันด้วยกิ่งทับทิมจนทั่วลำเรือ ต่อจากนั้นจึงเริ่มออกเรือ

ชาวประมงเชื่อว่าโขนเรือเป็นที่ประทับของแม่ย่านางเรือ ดังนั้น โขนเรือจึงนับว่าเป็นส่วนที่สำคัญที่สุดของเรือ และเป็นเสาเอกของเรือ จึงให้ความเคารพกราบไหว้และห้ามมิให้ผู้ใดเตะ เหยียบ นั่ง ยืน ข้าม หรือกระทำการใด ๆ อันเป็นที่ลบหลู่ต่อโขนเรือ ด้วยความเชื่อที่ว่าหากมีผู้ลบหลู่โขนเรือแล้วจะนำความเดือดร้อนและความอับโชคมาสู่เจ้าของเรือและลูกเรือ

วัฒนธรรมร่วมสมัย[แก้]

อ้างอิง[แก้]

  1. ทิพยประติมา, หน้า 209
  2. https://chobrod.com/tips-car-care/%E0%B8%95%E0%B8%B3%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B9%81%E0%B8%A1%E0%B9%88%E0%B8%A2%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%87-12086
  3. https://www.sarakadee.com/2018/02/19/%e0%b9%81%e0%b8%a1%e0%b9%88%e0%b8%a2%e0%b9%88%e0%b8%b2%e0%b8%99%e0%b8%b2%e0%b8%87/
  4. https://www.kohkham.com/index.php/tourist-guide/knowledge/knowledge-about-navy/50-%E0%B8%9E%E0%B8%B4%E0%B8%98%E0%B8%B5%E0%B8%9A%E0%B8%B9%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B9%81%E0%B8%A1%E0%B9%88%E0%B8%A2%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B8%AD.html
  5. http://legacy.orst.go.th/?knowledges=%E0%B9%81%E0%B8%A1%E0%B9%88%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%9A-%E0%B9%81%E0%B8%A1%E0%B9%88%E0%B8%A2%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%87-%E0%B9%92%E0%B9%94-%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%A9%E0%B8%B2
  6. "ตำนานเทพเจ้าจีน "มาจู่" สู่ "แม่ย่านาง" พื้นที่ศักดิ์สิทธิ์จากหัวเรือถึงคอนโซลรถยนต์". ศิลปวัฒนธรรม. 8 January 2021. สืบค้นเมื่อ 10 April 2021.
  7. สารานุกรมวัฒนธรรมไทย ภาคกลาง เล่ม ๑๕ ปี พ.ศ. ๒๕๔๒ หน้า ๗๒๗๗
  8. https://kroobannok.com/blog/18854
  9. https://www.anyapedia.com/2014/08/blog-post.html
  10. http://www.broadcastthai.com/web/index.php?view=story&id=50

แหล่งข้อมูลอื่น[แก้]