สมเด็จพระราชปิตุลาบรมพงศาภิมุข เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช
จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
| สมเด็จพระราชปิตุลาบรมพงศาภิมุข เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช | |||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 |
|||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||
จอมพล สมเด็จพระราชปิตุลาบรมพงศาภิมุข เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช หรือพระนามเดิมว่า สมเด็จเจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ ทรงเป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระเทพศิรินทราบรมราชชนนี ประสูติเมื่อวันที่ ๑๑ มกราคม พ.ศ. ๒๔๐๒ทรงเป็นพระราชโอรสองค์สุดในพระราชชนนี เมื่อพระราชชนนีสวรรคต สมเด็จเจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ พระชันษาเพียง ๒ ขวบ จึงทรงเป็นพระราชอนุชาร่วมพระครรโภทรในสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ ทรงพระเมตตาสนิทเสน่หายิ่งนัก
สมเด็จพระราชปิตุลาฯ พระองค์นี้ ชาวบ้านชาววังมักออกพระนามว่า "สมเด็จวังบูรพา" เพราะทรงมีวังชื่อว่า "วังบูรพาภิรมย์" ซึ่งก็คือตำแหน่งที่เป็นย่านวังบูรพาทุกวันนี้ ทรงเป็น "ตา" ของพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าภาณุพันธ์ยุคล ตามพระประวัตินั้น ทรงเป็นจอมพลในรัชกาลที่ ๗ ที่ทหารรักมาก เล่ากันมาว่าพวกทหารมักจะแบกพระองค์ท่านขึ้นบนบ่าแห่แหนในวาระที่มีการฉลองต่างๆ เช่น ฉลองคล้ายวันประสูติ เป็นต้น
ทรงเป็นผู้ให้กำเนิดกิจการไปรษณีย์ไทย ทรงเสด็จทิวงคต เมื่อวันที่ ๑๓ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๗๑ ทรงเป็นต้นราชสกุลภาณุพันธุ์
เนื้อหา |
[แก้] หนังสือค๊อตข่าวราชการ
สมเด็จเจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ ทรงประทับอยู่ ณ ตำหนักหอนิเพทพิทยาคม ริมประตูศรีสุนทร ในพระบรมมหาราชวัง ซึ่งเป็นสถานที่ที่ทรงศึกษาภาษาอังกฤษร่วมกับเจ้านายที่เป็นพระเจ้าน้องยาเธอพระองค์อื่นๆ เมื่อยังทรงพระเยาว์ ต่อมาแม้การสอนภาษาอังกฤษที่นั่นจะยกเลิกไป แต่เจ้านายก็ยังเสด็จไปชุมนุมกันที่ตำหนักหอนิเพทพิทยาคม
สมเด็จเจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ ได้ทรงชักชวนพระเจ้าน้องยาเธอบางพระองค์ ช่วยกันจดข่าวในพระราชสำนักแต่ละวันมาพิมพ์เผยแพร่เป็นหนังสือพิมพ์ข่าวรายวัน เจ้านายที่ทรงร่วมจดข่าวในครั้งเริ่มแรกมี ๖ พระองค์ คือ พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้ากฤษฎาภินิหาร พระองค์เจ้าเกษมสันต์โสภาคย์ พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์ พระองค์เจ้าเทวัญอุไทยวงศ์ พระองค์เจ้ามนุษยนาคมานพ พระองค์เจ้าสวัสดิประวัติ หนังสือข่าวเล่มแรกพิมพ์ออกเผยแพร่เมื่อวันอาทิตย์ ที่ ๒๖ กันยายน พ.ศ. ๒๔๑๘ ใช้ชื่อภาษาอังกฤษว่า "COURT" ซึ่งแปลว่า พระราชสำนัก ต่อมาใน พ.ศ. ๒๔๑๙ จึงใช้ชื่อภาษาไทยว่า ข่าวราชการ ในเวลาต่อมาจึงเรียกว่า หนังสือค๊อตข่าวราชการ
สมเด็จเจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ ทรงดำริให้มีคนเดินส่งหนังสือแก่ผู้รับหนังสือทุกๆ คน ทุกๆ เช้า โดยคิดเงินค่าสมาชิก และเมื่อคนส่งหนังสือไปส่งหนังสือที่บ้านสมาชิกผู้ใดแล้ว ผู้นั้นจะฝากจดหมายส่งถึงสมาชิกผู้หนึ่งผู้ใดก็ได้ โดยจะต้องซื้อแสตมป์ปิดจดหมายของตนที่จะฝากไปส่งและลงชื่อของตนเองทับแสตมป์แทนตราเพื่อให้เป็นแสตมป์ที่จะนำไปใช้อีกไม่ได้ แสตมป์นั้นทำเป็นพระรูปเหมือนอย่างที่พิมพ์ไว้ข้างหน้าหนังสือ COURT ขายดวงละอัฐและให้ซื้อได้จากโรงพิมพ์หนังสือข่าวราชการ ราคาค่าจ้างส่งจดหมายมีอัตราต่างกัน ถ้าอยู่ในคูพระนครชั้นใน ติดแสตมป์หนึ่งอัฐ ถ้านอกคูพระนครออกไป ผู้ส่งต้องติดแสตมป์ ๒ อัฐ
[แก้] กิจการไปรษณีย์
การจัดส่ง หนังสือ COURT และ หนังสือข่าวราชการ ของคนส่งหนังสือที่ทำหน้าที่รับส่งจดหมายระหว่างสมาชิกด้วย นับเป็นจุดเริ่มของการมี บุรุษไปรษณีย์ และการใช้แสตมป์ติดบนจดหมายที่สมาชิกของหนังสือ COURT และหนังสือข่าวราชการส่งถึงกัน จึงเป็นจุดเริ่มของการไปรษณีย์ขึ้นในประเทศไทย เมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระราชประสงค์ให้มีการไปรษณีย์และโทรเลขขึ้นในประเทศไทย ทรงเห็นว่าสมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช มีพระทัยใส่ในเรื่องการไปรษณีย์ จึงมีพระราชดำรัสสั่งให้สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช ตั้งกรมไปรษณีย์ และกรมโทรเลข ขึ้นเมื่อวันที่ ๔ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๒๖ ทรงได้รับตำแหน่งอธิบดีกรมไปรษณีย์ และกรมโทรเลข เป็นพระองค์แรกของประเทศไทย ต่อมาในปี พ.ศ. ๒๔๔๑ ทั้ง ๒ กรมนี้ได้รวมเป็นกรมเดียวกัน มีชื่อใหม่ว่า กรมไปรษณีย์โทรเลข
[แก้] พระโอรส พระธิดา
เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ ทรงมีหม่อมห้ามคนแรก คือ หม่อมเลี่ยม ต่อมาทรงมีหม่อมห้ามสะใภ้หลวง คือ หม่อมแม้น บุนนาค ทรงมีพระโอรส-ธิดา กับหม่อมแม้น 3 พระองค์ เมื่อหม่อมแม้นเสียชีวิตลงตั้งแต่ยังสาว ทรงโทมนัสและไม่ทรงมีหม่อมห้ามนานหลายปี ต่อมาทรงมีหม่อมห้ามอีกหลายคน โดยหม่อมคนสุดท้าย คือ หม่อมเล็ก ยงใจยุทธ ทรงมีพระโอรส-พระธิดากับหม่อมเล็ก 7 พระองค์ พระองค์สุดท้องสิ้นชีพิตักษัยในครรภ์ พร้อมกับหม่อมเล็กในวันประสูติ เมื่อวันที่ 24 กันยายน พ.ศ. 2461 [1]
[แก้] หม่อมเลี่ยม
- พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าทิพยสัมพันธ์ (พ.ศ. ๒๔๒๘-๒๔๕๑) เษกสมรสกับ กรมหลวงชุมพรเขตรอุดมศักดิ์
[แก้] หม่อมแม้น บุนนาค [2]
- พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้านิพันธุ์ภาณุพงศ์ กรมหมื่นภาณุพงศ์พิรพยเดช (พ.ศ. 2428-2477) เษกสมรสกับหม่อมแผ่ว และหม่อมเจ้าหญิงวิไลกัญญา เทวกุล
- พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศิริวงศ์วัฒนเดช (พ.ศ. 2432-2451)
- พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเฉลิมเขตรมงคล (พ.ศ. 2435-2500) เษกสมรสกับ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ายุคลฑิฆัมพร กรมหลวงลพบุรีราเมศร์
[แก้] หม่อมสุ่น
- พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุริยนเยี่ยมพยับ (พ.ศ. 2437-2455)
[แก้] หม่อมลับ
- พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าพัลลัภดนัย ในหม่อมลับ (พ.ศ. 2442-2444)
[แก้] หม่อมเล็ก ยงใจยุทธ
หม่อมเล็ก ยงใจยุทธ (ธิดานายทองดำ ยงใจยุทธ ข้าหลวงในรัชกาลที่ 5) เป็นพี่สาวของร้อยเอกชั้น ยงใจยุทธ บิดาของพลเอก ชวลิต ยงใจยุทธ
- พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้า (ไข่มุก) (พ.ศ. 2446-2450)
- พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้ารำไพประภา (พ.ศ. 2450-2522) เษกสมรสกับ หม่อมเจ้าธานีเสิกสงัด ชุมพล
- พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้า (เล็ก) (พ.ศ. 2451)
- พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาภัสสรวงศ์ (พ.ศ. 2452-2525) เษกสมรสกับหม่อมมณี บุนนาค และหม่อมอำไพ แสงสุข
- พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าพีรพงศ์ภาณุเดช (พ.ศ. 2457-2528) เษกสมรสกับหม่อมซีริล เฮคอค หม่อมชลิตา หม่อมสาลิกา หม่อมอรุณี และหม่อมชวนชม
- พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้านรเศรษฐสุริยลักษณ์ (พ.ศ. 2458-2497)
- พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจิรศักดิ์สุประภาต (พ.ศ. 2460-2485) เษกสมรสกับ หม่อมมณี บุนนาค
- พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าแดง (พ.ศ. 2461 เสียชีวิตพร้อมกับหม่อมเล็ก ขณะคลอด)
[แก้] ราชตระกูล
| สมเด็จพระราชปิตุลาบรมพงศาภิมุข เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช |
พระชนก: พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว |
พระอัยกาฝ่ายพระชนก: พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย |
พระปัยกาฝ่ายพระชนก: พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก |
| พระปัยยิกาฝ่ายพระชนก: สมเด็จพระอมรินทราบรมราชินี |
|||
| พระอัยยิกาฝ่ายพระชนก: สมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินี |
พระปัยกาฝ่ายพระชนก: เจ้าขรัวเงิน |
||
| พระปัยยิกาฝ่ายพระชนก: สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้า กรมพระศรีสุดารักษ์ |
|||
| พระชนนี: สมเด็จพระเทพศิรินทราบรมราชินี |
พระอัยกาฝ่ายพระชนนี: สมเด็จพระบรมราชมาตามหัยกาเธอ พระองค์เจ้าศิริวงศ์ กรมหมื่นมาตยาพิทักษ์ |
พระปัยกาฝ่ายพระชนนี: พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว |
|
| พระปัยยิกาฝ่ายพระชนนี: เจ้าจอมมารดาทรัพย์ |
|||
| พระอัยยิกาฝ่ายพระชนนี: พระชนนีน้อย |
พระปัยกาฝ่ายพระชนนี: ไม่ทราบ |
||
| พระปัยยิกาฝ่ายพระชนนี: คุณม่วง |
[แก้] อ้างอิง
- ^ หม่อมราชวงศ์มาลินี จักรพันธุ์. ต้นกำเนิดที่เกิดเหตุ... เจ้าชายดาราทอง -- กรุงเทพฯ : มติชน, 2546. (ISBN 974-322-980-9)
- ^ ชมรมสายสกุลบุนนาค
[แก้] หนังสือ
- Jeffy Finestone, สมุดพระรูปพระราชโอรส พระราชธิดาและพระราชนัดดาในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) (แปลโดยชาคริต ชุ่มวัฒนะ), โลมาโฮลดิ้ง, พ.ศ. 2543
- จุดหมายเหตุพระราชกิจรายวันในพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว เล่ม 1, พ.ศ. 2536
[แก้] แหล่งข้อมูลอื่น
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||
|
|||||
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||
|
|||||||||||||
