ราชวงศ์จักรี

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ราชวงศ์จักรี
ตราประจำราชวงศ์จักรี
พระราชอิสริยยศ พระมหากษัตริย์กรุงรัตนโกสินทร์
(พ.ศ. 2325-2399)
พระมหากษัตริย์สยาม
(พ.ศ. 2399-2492)
พระมหากษัตริย์ไทย
(พ.ศ. 2492-ปัจจุบัน)
ปกครอง ราชอาณาจักรไทย
เชื้อชาติ

ดั้งเดิม ไทย, จีน และ มอญ

ภายหลังเพิ่ม เปอร์เซีย
สาขา 84 ราชสกุล
42 บวรราชสกุล
จำนวนพระมหากษัตริย์ 9 พระองค์
ประมุขพระองค์แรก พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช
ประมุขพระองค์ปัจจุบัน พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช
ช่วงระยะเวลา 2325 - ปัจจุบัน
สถาปนา พ.ศ. 2325
ราชวงศ์ก่อนหน้า ราชวงศ์ธนบุรี
(กรุงธนบุรี)
    

ราชวงศ์จักรี เป็นราชวงศ์ที่ปกครองราชอาณาจักรสยามต่อจากสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชจนถึงปัจจุบัน โดยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (พระนามเดิม ทองด้วง ทรงสืบเชื้อสายมาจากตระกูลขุนนางในสมัยกรุงศรีอยุธยา) ทรงสถาปนาราชวงศ์โดยการปราบดาภิเษกเมื่อ พ.ศ. 2325 ยุคของราชวงศ์นี้ เรียกว่า "ยุครัตนโกสินทร์"

ที่มาของชื่อและสัญลักษณ์ประจำราชวงศ์

ชื่อของราชวงศ์จักรีมีที่มาจากบรรดาศักดิ์ "เจ้าพระยาจักรีศรีองครักษ์" ตำแหน่งสมุหนายก ซึ่งเป็นตำแหน่งทางราชการที่พระองค์เคยทรงดำรงตำแหน่งมาก่อนในสมัยกรุงธนบุรี คำว่า "จักรี" นี้พ้องเสียงกับคำว่า "จักร" และ "ตรี" ซึ่งเป็นเทพอาวุธของพระนารายณ์ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชจึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระแสงจักรและพระแสงตรีไว้ 1 สำรับ และกำหนดให้ใช้เป็นสัญลักษณ์ประจำราชวงศ์จักรีสืบมาจนถึงปัจจุบัน

พระปฐมบรมมหาชนกแห่งราชวงศ์จักรี

สมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก "จะกล่าวถึงเจ้านายจำพวกซึ่งเป็นปฐมเป็นต้นแซ่ต้นสกุลเจ้าฟ้าแลพระองค์เจ้า หม่อมเจ้า หม่อมราชวงศ์แลเจ้าราชินิกุลที่เรียกนามว่า คุณ ว่า หม่อม มีบรรดาศักดิ์เนื่องในพระบรมราชวงศ์นี้ ซึ่งบัดนี้เป็นจำพวกต่างๆอยู่ จะให้รู้แจ้งว่าเนื่องมาแต่ท่านผู้ใด พระองค์ใด เป็นเดิมแต่แรกตั้งกรุงเทพมหานคร อมรรัตนโกสินทร์ มหินทรายุธยานี้มา พึงรู้โดยสังเขปว่าบุรุษนารีมีบรรดาศักดิ์ ซึ่งเรียกว่าเป็นจำพวกเจ้า คือเจ้าฟ้าแลพระองค์เจ้า หม่อมเจ้า หม่อมราชวงศ์ทั้งปวงนั้น ล้วนปฏิพัทธ์พัวพันสืบต่อลงมาแต่องค์สมเด็จพระมหาไปยกาธิบดี คือ องค์สมเด็จพระบรมชนกนาถ พระเจ้าหลวงของพระบาทสมเด็จพระปรโมรุถชามหาจักรีบรมนาถ ซึ่งปรากฏพระนามในบัดนี้ว่า พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก ซึ่งเป็นปฐมบรมอัครมหาราชาธิราชในพระบรมมหาราชวัง"

จึงนับได้ว่า สมเด็จพระมหาไปยกาธิบดี หรือ สมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก เป็นพระมหาชนกพระองค์แรกแห่งราชวงศ์จักรี และเป็นเจ้านายแห่งราชวงศ์จักรีพระองค์แรกอย่างแท้จริง โดย พระมหาสังข์เดิม ซึ่งเป็นพระมหาสังข์ที่ใช้บรรจุพระบรมอัฐของสมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก เมื่อครั้งสมัยรัชกาลที่ 1 ซึ่งปัจจุบันใช้รดน้ำในพระราชพิธีมงคลให้แก่พระบรมวงศานุวงศ์เท่านั้น

พระบรมวงศานุวงศ์

พระบรมวงศานุวงศ์ในรัชกาลปัจจุบัน ภายในงานฉลองสิริราชสมบัติครบ 60 ปี

พระบรมวงศานุวงศ์ไทยในปัจจุบันสืบเชื้อสายมาจากสมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก ต้นราชสกุลมหิดล[1] กับสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี (สังวาลย์ ตะละภัฏ) โดยสมเด็จพระบรมราชชนกนั้นเป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 กับสมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า (สมเด็จพระนางเจ้าสว่างวัฒนา พระบรมราชเทวี) ถือเป็นพระอนุชาต่างพระมารดาในพระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัว และพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว

หลังการสวรรคตของพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าภูมิพลอดุลยเดช ผู้เป็นพระอนุชาจึงได้เสด็จขึ้นครองราชสมบัติสืบราชสันตติวงศ์ในวันเดียวกันนั้น และภายหลังได้อภิเษกสมรสกับหม่อมราชวงศ์สิริกิติ์ กิติยากร พระธิดาในพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้านักขัตรมงคล กรมหมื่นจันทบุรีสุรนาถ (หม่อมเจ้านักขัตรมงคล กิติยากร) กับหม่อมหลวงบัว กิติยากร (สนิทวงศ์)

รายพระนามพระบรมวงศานุวงศ์

เครือญาติและผู้เกี่ยวกับพระบรมวงศานุวงศ์

รายพระนาม

พระมหากษัตริย์ไทย

ลำดับ พระนาม ขึ้นครองราชย์ สิ้นสุดการครองราชย์
รัชกาลที่ 1 Buddha Yodfa Chulaloke portrait.jpg พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก 6 เมษายน พ.ศ. 2325 7 กันยายน พ.ศ. 2352
รัชกาลที่ 2 Buddha Loetla Nabhalai portrait.jpg พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย 7 กันยายน พ.ศ. 2352 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2367
รัชกาลที่ 3 Nangklao portrait.jpg พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2367 2 เมษายน พ.ศ. 2394
รัชกาลที่ 4 Rama4 portrait (cropped).jpg พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว 6 เมษายน พ.ศ. 2394 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411
รัชกาลที่ 5 King Chulalongkorn.jpg พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453
รัชกาลที่ 6 King Vajiravudh.jpg พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468
รัชกาลที่ 7 Prajadhipok portrait.jpg พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468 2 มีนาคม พ.ศ. 2477 (2478)
(สละราชสมบัติ)
รัชกาลที่ 8 Ananda Mahidol portrait.jpg พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล 2 มีนาคม พ.ศ. 2477 (2478) 9 มิถุนายน พ.ศ. 2489
รัชกาลที่ 9 Bhumibol Adulyadej portrait.jpg พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช 9 มิถุนายน พ.ศ. 2489 ยังอยู่ในราชสมบัติ

พระบรมราชินี

ลำดับ พระนาม เสกสมรส ดำรงตำแหน่ง พ้นจากตำแหน่ง
รัชกาลที่ 1 HM Queen Amarindra.jpg สมเด็จพระอมรินทราบรมราชินี ประมาณปี พ.ศ. 2303 6 เมษายน พ.ศ. 2325 7 กันยายน พ.ศ. 2352
(พระสวามีสวรรคต)
รัชกาลที่ 2 Queen Sri Suriyendra.jpg สมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินี ประมาณปี พ.ศ. 2344 7 กันยายน พ.ศ. 2352 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2367
(พระสวามีสวรรคต)
รัชกาลที่ 4 Queen Debsirindra.jpg สมเด็จพระเทพศิรินทราบรมราชินี 1 เมษายน พ.ศ. 2394 ประมาณ พ.ศ. 2396 9 กันยายน พ.ศ. 2404
(เสด็จสวรรคต)
รัชกาลที่ 5 Queen Saovabha Phongsri.jpg สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ
(สมเด็จพระบรมราชินีนาถ)
พ.ศ. 2421 พ.ศ. 2440 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453
(พระสวามีสวรรคต)
รัชกาลที่ 6 Princess Indrasakdi Sachi.jpg สมเด็จพระนางเจ้าอินทรศักดิศจี พระบรมราชินี พ.ศ. 2464 พ.ศ. 2465 15 กันยายน พ.ศ. 2468
(ลดพระอิสริยยศเป็นพระวรราชชายา)[3]
รัชกาลที่ 7 Queen Rambhai Barni of Siam.jpg สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี สิงหาคม พ.ศ. 2461 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468 2 มีนาคม พ.ศ. 2478
(พระสวามีสละราชสมบัติ)
รัชกาลที่ 9 Anefo 911-6994 Aankomst Koning.jpg สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ
(สมเด็จพระบรมราชินีนาถ)
28 เมษายน พ.ศ. 2493 5 พฤษภาคม พ.ศ. 2493 ยังอยู่ในตำแหน่ง

กรมพระราชวังบวรสถานมงคล

พระนามเมื่อสถาปนา โปรดเกล้าฯ สถาปนา สิ้นสุดการดำรงตำแหน่ง หมายเหตุ
Maha Sura Singhanat.jpg สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท
พ.ศ. 2325
3 พฤศจิกายน พ.ศ. 2346
สวรรคตก่อนได้รับราชสมบัติ
King Buddha Loetla Nabhalai.jpg สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าฉิม
กรมหลวงอิศรสุนทร

พ.ศ. 2349
7 กันยายน พ.ศ. 2352
สืบราชสมบัติพระนามว่า
พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
Emblem of the House of Chakri.svg สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาเสนานุรักษ์
พ.ศ. 2352
16 กรกฎาคม พ.ศ. 2360
สวรรคตก่อนได้รับราชสมบัติ
Emblem of the House of Chakri.svg สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาศักดิพลเสพ
พ.ศ. 2367
1 พฤษภาคม พ.ศ. 2375
สวรรคตก่อนได้รับราชสมบัติ
King Pinklao.jpg พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว
25 พฤษภาคม พ.ศ. 2394
7 มกราคม พ.ศ. 2408
สวรรคตก่อนได้รับราชสมบัติ
Wichaichan.jpg กรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ
พ.ศ. 2411
28 สิงหาคม พ.ศ. 2428
ทิวงคตก่อนได้รับราชสมบัติ

กรมพระราชวังบวรสถานพิมุข

พระนามเมื่อสถาปนา โปรดเกล้าฯ สถาปนา สิ้นสุดการดำรงตำแหน่ง หมายเหตุ
Anurak Devesh.jpg สมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระอนุรักษ์เทเวศร์
กรมพระราชวังบวรสถานภิมุข

พ.ศ. 2328
20 ธันวาคม พ.ศ. 2349
ทิวงคตก่อนได้รับราชสมบัติ

สยามมกุฎราชกุมาร

ลำดับ| พระนามเมื่อสถาปนา โปรดเกล้าฯ สถาปนา สิ้นสุดการดำรงตำแหน่ง หมายเหตุ
Maha Vajirunhis.jpg สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมาร
14 มกราคม พ.ศ. 2429
4 มกราคม พ.ศ. 2437
สวรรคตก่อนได้รับราชสมบัติ
King Vajiravudh portrait photograph.jpg สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราวุธ สยามมกุฎราชกุมาร
พ.ศ. 2437
23 ตุลาคม พ.ศ. 2453
สืบราชสมบัติพระนามว่า
พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
HRH Vajiralongkorn (Cropped).jpg สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราลงกรณ สยามมกุฎราชกุมาร
28 ธันวาคม พ.ศ. 2515
ปัจจุบัน

สยามบรมราชกุมารี

ลำดับ| พระนามเมื่อสถาปนา โปรดเกล้าฯ สถาปนา สิ้นสุดการดำรงตำแหน่ง หมายเหตุ
Princess Maha Chakri Sirindhorn 2010-12-7.jpg สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา เจ้าฟ้ามหาจักรีสิรินธร รัฐสีมาคุณากรปิยชาติ สยามบรมราชกุมารี
5 ธันวาคม พ.ศ. 2520
ปัจจุบัน

แผนผัง

 
 
 
สมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก
(ทองดี)
 
 
 
สมเด็จพระราชชนนีดาวเรือง
(หยก)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
สมเด็จพระอมรินทราบรมราชินี
 
Monarch(1)
พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก
(2279-2325-2352)
 
กรมพระศรีสุดารักษ์
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
สมเด็จพระศรีสุราลัย
 
Monarch(2)
พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
(2310-2352-2367)
 
สมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินี
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Monarch(3)
พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว
(2330-2367-2394)
Monarch(4)
พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
(2347-2394-2411)
พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว
(2351-2394-2408)
 
 
 
 
 
 
 
 
กรมหมื่นมาตยาพิทักษ์
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
สมเด็จพระเทพศิรินทราบรมราชินี
 
 
 
 
 
 
 
สมเด็จพระปิยมาวดี ศรีพัชรินทรมาตา
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Monarch(5)
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
(2396-2411-2453)
สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี
พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า
สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ
พระบรมราชชนนีพันปีหลวง
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม
พระบรมราชชนก
Monarch(6)
พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
(2424-2453-2468)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี
 
 
Monarch(7)
พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว
(2436-2468-2478-2484)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Monarch(8)
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล
(2468-2478-2489)
Monarch(9)
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช
(2470-2489-ปัจจุบัน)

อ้างอิง

  1. ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ พระราชทานนามสกุลสำหรับเชื้อพระวงศ์พระบรมราชวงศ์ชั้น ๕, เล่ม ๔๖, ตอน ๐ ก, ๙ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๗๒, หน้า ๒๑
  2. ราชกิจจานุเบกษา,พระบรมราชโองการ ประกาศ ลาออกจากฐานันดรศักดิ์, เล่ม ๘๙, ตอน ๑๑๒ ก ฉบับพิเศษ, ๒๕ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๑๕, หน้า ๑
  3. ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ ว่าด้วยการที่จะออกพระนามสมเด็จพระนางเจ้าอินทรศักดิ์ศจี, เล่ม ๔๒, ตอน ๐ ก, ๒๐ กันยายน พ.ศ. ๒๔๖๘, หน้า ๑๕๙

ดูเพิ่ม

แหล่งข้อมูลอื่น

ก่อนหน้า ราชวงศ์จักรี ถัดไป
ราชวงศ์ธนบุรี
(ปกครองกรุงธนบุรี)
2leftarrow.png Garuda Emblem of Thailand.svg
ราชวงศ์ที่ปกครองประเทศไทย
(พ.ศ. 2325 - ปัจจุบัน)
2rightarrow.png