ข้ามไปเนื้อหา

ปี

แก้ไขลิงก์
จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

ปี (อังกฤษ: year) หมายถึง คาบการโคจรของวัตถุดาวเคราะห์ เช่น การโคจรของโลกรอบดวงอาทิตย์[1] ซึ่งดาวเคราะห์แต่ละดวงจะมีระยะเวลาของปีไม่เท่ากัน ขึ้นอยู่กับความเร็วในการโคจรของดาวเคราะห์และความยาววงโคจรของดาวเคราะห์

เนื่องจากความลาดเอียงของแกนโลกเป็นเหตุทำให้เห็นฤดูกาลหมุนเวียนผ่านไป สังเกตได้จากการเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศ ระยะเวลาของกลางวัน ในเขตอบอุ่นและกึ่งขั้วโลกรอบโลกโดยทั่วไปแล้วจะปรากฏสี่ฤดูกาลใน 1 ปี คือ ฤดูใบไม้ผลิ ฤดูร้อน ฤดูใบไม้ร่วง และฤดูหนาว ส่วนในเขตร้อนและกึ่งเขตร้อน ภาคภูมิศาสตร์หลายแห่งไม่มีฤดูกาลที่กำหนดแน่นอน แต่ในเขตร้อนชื้นตามฤดูกาลจะรับรู้และติดตามได้เพียงแค่ฤดูฝนและฤดูแล้งในแต่ละปี

ปีปฏิทินเป็นค่าประมาณของจำนวนวันของคาบการโคจรของโลก ปฏิทินเกรกอเรียนหรือปฏิทินสมัยใหม่กำหนดให้ปีปฏิทินมี 365 วันในปีสามัญ หรือมี 366 วันในปีอธิกสุรทินเช่นเดียวกับปฏิทินจูเลียน สำหรับปฏิทินเกรกอเรียน ความยาวเฉลี่ยของปีปฏิทิน (ปีเฉลี่ย) ตลอดวงจรอธิกสุรทินที่ครบ 400 ปีคือ 365.2425 วัน (97 จาก 400 ปีเป็นปีอธิกสุรทิน)[2]

ในภาษาอังกฤษ หน่วยเวลาสำหรับปีมักย่อว่า "y" หรือ "yr" สัญลักษณ์ "a" นั้นพบได้ทั่วไปในวรรณกรรมวิทยาศาสตร์แม้ว่าระยะเวลาที่แน่นอนอาจไม่สอดคล้องกันก็ตาม ในทางดาราศาสตร์ ปีจูเลียนเป็นหน่วยของเวลาที่กำหนดเป็น 365.25 วัน เท่ากับ 86,400 วินาที (หน่วยฐาน SI) เท่ากับ 31,557,600 วินาทีในปีดาราศาสตร์จูเลียน

คำว่า ปี ยังใช้สำหรับช่วงเวลาที่สัมพันธ์กัน แต่ไม่เหมือนกับปีปฏิทินหรือดาราศาสตร์ เช่น ปีตามฤดูกาล ปีงบประมาณ ปีการศึกษา เป็นต้น ในทำนองเดียวกัน ปี อาจหมายถึงระยะเวลาการโคจรของดาวเคราะห์ใดๆ เช่น ปีดาวอังคารและปีดาวศุกร์ที่เป็นตัวอย่างของระยะเวลาที่ดาวเคราะห์นั้น ๆ ใช้ในการโคจรครบหนึ่งวงโคจรที่สมบูรณ์ คำนี้ยังสามารถใช้เพื่ออ้างถึงระยะเวลาหรือวัฏจักรที่ยาวนานได้ เช่น ปีที่ดี[3]

การนับปีบนโลก

[แก้]

หนึ่งปีบนโลกตามปฏิทินสุริยคติ มีระยะเวลาทั้งหมด 365 วัน โดยที่โลกหมุนโคจรรอบดวงอาทิตย์ใช้เวลา 365 วัน 5 ชั่วโมง 49 นาที 12 วินาที หรือ 365.2425 วัน ส่งผลต่อการนับจำนวนวันให้ทุก ๆ 4 ปีจะมีวันเพิ่มขึ้นหนึ่งวันเป็น 366 วัน เพื่อทดแทนระยะเวลาที่ไม่พอดีวันในการโคจรรอบดวงอาทิตย์ เรียกปีที่มี 366 วันว่า ปีอธิกสุรทิน วันที่เพิ่มขึ้นมาจะถูกเพิ่มลงในเดือนกุมภาพันธ์จาก 28 วัน เป็น 29 วัน ในทุก ๆ 4 ปี เว้นปีที่หาร 100 ลงตัวแล้ว หารกับ 400 ไม่ลงตัว

ข้อเสนอ IUPAC–IUGS

[แก้]

ในปี ค.ศ. 2011 คณะทำงานร่วมระหว่าง IUPAC และสหภาพวิทยาศาสตร์ธรณีวิทยาระหว่างประเทศ (IUGS) ได้ร่วมกันแนะนำให้กำหนดนิยามของ "ปี" (annus) สำหรับวัตถุประสงค์ทางธรณีวิทยาไว้ดังนี้:

1 a = $31,556,925.445$ วินาที[4] (ประมาณ $365.24219265$ วันดาราคติ)

คณะทำงานได้เลือกค่าที่ใกล้เคียงกับความยาวของปีสุริยคติสำหรับพิกัดเวลา (epoch) 2000.0 (ซึ่งใกล้เคียงกับความยาวของปีสุริยคติในปี 2000 โดยความยาวของปีสุริยคตินั้นค่อย ๆ ลดลงอย่างช้า ๆ)[4] อย่างไรก็ตาม นิยามนี้ถูกกำหนดให้เป็นค่าพหุคูณของ "วินาที" ซึ่งเป็นหน่วยฐานของระบบเอสไอ และเป็นอิสระจากนิยามทางดาราศาสตร์ เนื่องจาก "นิยามของปีที่อ้างอิงความสัมพันธ์ผ่านหน่วยวัน เช่น ปีจูเลียนหรือปีกรีโกเรียน มีความล้าสมัยในตัวมันเองเนื่องจากความแปรผันของการเคลื่อนที่ในวงโคจรของโลก"[4] ค่านี้แตกต่างจากปีจูเลียนที่มีระยะเวลา 365.25 วัน ($3.1557600 \times 10^7$ วินาที) อยู่ประมาณ 21 ส่วนในล้านส่วน (ppm)

ณ เดือนเมษายน ค.ศ. 2025 หนังสือ IUPAC Green Book (ฉบับพิมพ์ครั้งที่ 4) ได้ระบุนิยามของปีไว้ว่า a = $31,556,925.9747$ วินาที[5]

สัญลักษณ์และอักษรย่อ

[แก้]

สัญลักษณ์ทั่วไปสำหรับปีในฐานะหน่วยเวลาคือ "a" ซึ่งนำมาจากคำในภาษาละตินว่า annus ตัวอย่างเช่น คู่มือการใช้ระบบหน่วยสากล (SI) ของสถาบันมาตรฐานและเทคโนโลยีแห่งชาติสหรัฐ (NIST) ให้การรับรองสัญลักษณ์ "a" เป็นหน่วยเวลาสำหรับปี[6]

ในภาษาอังกฤษ อักษรย่อ "y" หรือ "yr" มักถูกใช้บ่อยกว่าในวรรณกรรมที่ไม่ใช่เชิงวิทยาศาสตร์[7] ในสาขาโลกศาสตร์บางสาขา (ธรณีวิทยา และ บรรพชีวินวิทยา) จะใช้ "kyr, myr, byr" (หมายถึง พันปี, ล้านปี และพันล้านปี ตามลำดับ) และอักษรย่อที่คล้ายคลึงกันเพื่อระบุช่วงเวลาที่ห่างไกลจากปัจจุบัน[8][9] ส่วนในทางดาราศาสตร์ อักษรย่อ kyr, Myr และ Gyr มักใช้แทนกิโลปี (kiloyears), เมกะปี (megayears) และกิกะปี (gigayears)[10][11]

รหัสรวมสำหรับหน่วยวัด (Unified Code for Units of Measure - UCUM) ได้จำแนกความแตกต่างของสัญลักษณ์ที่หลากหลายตามมาตรฐาน ISO 1000, ISO 2955 และ ANSI X3.50 โดยกำหนดไว้ดังนี้:[12]

at = 365.24219 วัน สำหรับปีสุริยคติเฉลี่ย (Mean tropical year)
aj = 365.25 วัน สำหรับปีจูเลียนเฉลี่ย (Mean Julian year)
ag = 365.2425 วัน สำหรับปีเกรกอเรียนเฉลี่ย

ในระบบ UCUM สัญลักษณ์ "a" ที่ไม่มีตัวห้อยประกอบจะเท่ากับ 1 aj นอกจากนี้ UCUM ยังช่วยลดความสับสนกับหน่วย อาร์ (are) ซึ่งเป็นหน่วยพื้นที่ โดยใช้อักษรย่อว่า "ar" แทน

ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2532 สหพันธ์ดาราศาสตร์สากล (IAU) ได้ยอมรับสัญลักษณ์ "a" แทนที่ "yr" สำหรับปี พร้อมทั้งระบุปีประเภทต่าง ๆ และแนะนำให้ใช้ปีจูเลียนที่มี 365.25 วัน เว้นแต่จะระบุไว้เป็นอย่างอื่น (อ้างอิงจากคู่มือการเขียนของ IAU)[13][14]

ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2530 สหพันธ์ฟิสิกส์บริสุทธิ์และประยุกต์ระหว่างประเทศ (IUPAP) ระบุให้ "a" เป็นสัญลักษณ์ทั่วไปสำหรับหน่วยเวลาปี (ใน IUPAP Red Book)[15] และตั้งแต่ปี พ.ศ. 2536 สหภาพเคมีบริสุทธิ์และเคมีประยุกต์ระหว่างประเทศ (IUPAC) ในหนังสือ Green Book ก็ได้ใช้สัญลักษณ์ "a" เช่นกัน โดยอธิบายความแตกต่างระหว่างปีเกรกอเรียนและปีจูเลียน และเลือกใช้ปีเกรกอเรียน (a = 365.2425 วัน) เป็นหลัก[16] ซึ่งมีการระบุไว้ใน IUPAC Gold Book ด้วยเช่นกัน[17]

ในปี พ.ศ. 2554 คณะทำงานของ IUPAC และ IUGS ได้แนะนำให้ใช้ "a" เป็นสัญลักษณ์สำหรับ annus (ร่วมกับพหุคูณเช่น Ma) สำหรับทั้งช่วงเวลา (time intervals) และอายุสัมบูรณ์ (absolute ages)[4] อย่างไรก็ตาม ข้อเสนอนี้ยังคงเป็นที่ถกเถียงเนื่องจากขัดแย้งกับธรรมเนียมปฏิบัติเดิมของนักธรณีวิทยาที่ใช้ "a" สำหรับอายุสัมบูรณ์ก่อนปัจจุบันโดยเฉพาะ (เช่น 1 Ma สำหรับ 1 ล้านปีก่อน) และใช้ "y" หรือ "yr" (รวมถึง My, Myr ฯลฯ) สำหรับช่วงระยะเวลา[18][19]

ตัวคูณคำอุปสรรค SI

[แก้]

นอกจากชื่อเต็มแล้ว ยังมีรูปแบบทางเลือกที่ตัดสระที่ซ้อนกันออกเพื่อให้เรียกง่ายขึ้น เช่น kilannus (กิโลแอนนัส), megannus (เมกะแอนนัส) เป็นต้น สำหรับเลขยกกำลังและสัญกรณ์วิทยาศาสตร์มักใช้ในการคำนวณหรือการแสดงผลการคำนวณ เพื่อประหยัดพื้นที่ เช่น ในตารางข้อมูลต่าง ๆ

หน่วยเวลาพร้อมคำอุปสรรค SI
สัญลักษณ์คำนิยามการใช้งานเชิงวิทยาศาสตร์และหมายเหตุ
ka (สำหรับ kiloannus)หนึ่งพันปี หรือ 103 ปี หรือที่รู้จักกันในชื่อ สหัสวรรษ ในทางมานุษยวิทยาและปฏิทินใช้ในทางธรณีวิทยา บรรพชีวินวิทยา และโบราณคดี สำหรับยุคโฮโลซีนและเพลอิสโตซีน ซึ่งใช้เทคนิคการกำหนดอายุที่ไม่ใช่การหาอายุจากคาร์บอนกัมมันตรังสี เช่น การตรวจสอบแท่งน้ำแข็ง (Ice-core), การนับวงปีไม้, การหาอายุจากยูเรเนียม-ทอเรียม หรือการวิเคราะห์ชั้นตะกอนประจำปี (Varve) แต่หากเป็นการหาอายุด้วยคาร์บอนกัมมันตรังสี ควรระบุเป็นปีคาร์บอนกัมมันตรังสีหรือปีปฏิทิน (calibrated) ก่อนปัจจุบัน (Before Present)
Ma (สำหรับ megaannus)หนึ่งล้านปี หรือ 106 ปีใช้ในทางธรณีวิทยา บรรพชีวินวิทยา และกลศาสตร์ท้องฟ้า ในทางดาราศาสตร์จะยึดตามปีจูเลียนซึ่งมีค่าเท่ากับ 365.25 วันพอดี ส่วนในทางธรณีวิทยาและบรรพชีวินวิทยา ค่าของปีอาจไม่แม่นยำเท่าและแตกต่างกันไปตามเอกสารอ้างอิง
Ga (สำหรับ gigaannus)หนึ่งพันล้านปี หรือ 109 ปีใช้ในทางจักรวาลวิทยาและธรณีวิทยา[20] ตัวอย่างเช่น การก่อตัวของโลกเกิดขึ้นเมื่อประมาณ 4.54 Ga (4.54 พันล้านปี) ที่แล้ว และอายุของเอกภพคือประมาณ 13.8 Ga
Ta (สำหรับ teraannus)หนึ่งล้านล้านปี หรือ 1012 ปีเป็นหน่วยเวลาที่ยาวนานมาก คิดเป็นประมาณ 70 เท่าของอายุเอกภพในปัจจุบัน มีอันดับของขนาดใกล้เคียงกับอายุขัยที่คาดหมายของดาวแคระแดงขนาดเล็ก
Pa (สำหรับ petaannus)หนึ่งพันล้านล้านปี หรือ 1015 ปีครึ่งชีวิตของนิวไคลด์ แคดเมียม-113 มีค่าประมาณ 8 Pa[21] สัญลักษณ์นี้ซ้ำกับหน่วยปาสกาล (แรงดัน) แต่โดยปกติแล้วบริบทของเนื้อหาจะเพียงพอต่อการแยกแยะระหว่างหน่วยเวลาและหน่วยความดัน
Ea (สำหรับ exaannus)หนึ่งล้านล้านล้านปี หรือ 1018 ปีครึ่งชีวิตของทังสเตน-180 คือ 1.8 Ea[22]

อักษรย่อของคำว่า "ปีก่อน"

[แก้]

ในทางธรณีวิทยาและบรรพชีวินวิทยา บางครั้งมีการจำแนกความแตกต่างระหว่างอักษรย่อ "yr" ที่หมายถึง ปี (years - ช่วงระยะเวลา) และ "ya" ที่หมายถึง ปีก่อน (years ago - จุดของเวลาในอดีต) โดยใช้ร่วมกับคำอุปสรรคสำหรับหลักพัน ล้าน หรือพันล้าน[8][23] สำหรับในทางโบราณคดีซึ่งศึกษาช่วงเวลาที่ใกล้ปัจจุบันมากกว่า มักจะใช้การระบุปีแบบดั้งเดิม เช่น "10,000 ปีก่อนคริสตกาล" (10,000 BC) มากกว่าการใช้ระบบ "ก่อนปัจจุบัน" ("BP")

อักษรย่อเหล่านี้ประกอบด้วย:

อักษรย่อ
ที่ไม่ใช่ระบบ SI		 คำเต็ม คำเทียบเท่าใน
ระบบคำอุปสรรค SI		 คำนิยาม ตัวอย่าง
เหตุการณ์ เวลา
kilo yearskaหนึ่งพันปี
myr
Myr
million years
Mega years		Maหนึ่งล้านปี
byr
Gyr
billion years
Giga years		Gaหนึ่งพันล้านปี
kya
kilo years agoจุดของเวลาในอดีต (หน่วย ka)

ประมาณ 200 kya
ประมาณ 60 kya
ประมาณ 20 kya
ประมาณ 10 kya

mya
Mya
million years ago
Mega years ago		จุดของเวลาในอดีต (หน่วย Ma) ประมาณ 66 mya
5.3 ถึง 2.6 mya
0.78 mya
0.13 mya
0.01 mya
bya
Gya
billion years ago
giga years ago		จุดของเวลาในอดีต (หน่วย Ga) 2 bya
4.5 bya
13.8 bya

ปัจจุบันการใช้ "mya" และ "bya" ไม่เป็นที่นิยมในทางธรณีฟิสิกส์สมัยใหม่ โดยแนะนำให้ใช้ "Ma" และ "Ga" สำหรับวันที่ก่อนปัจจุบัน แต่ใช้ "m.y." สำหรับระยะเวลาของแต่ละสมัย (epochs)[8][9] การจำแนกความแตกต่างระหว่างเวลา "สัมบูรณ์" (จุดของเวลา) และช่วงเวลา (duration) เช่นนี้ยังคงเป็นประเด็นถกเถียงในหมู่สมาชิกของสมาคมธรณีวิทยาแห่งอเมริกา (Geological Society of America)[25]

ดูเพิ่ม

[แก้]

อ้างอิง

[แก้]
  1. ↑ OED, s.v. "year".
  2. ↑ "Calendar Calculations". Glenn Learning Technologies Project. National Aeronautics Space Administration. สืบค้นเมื่อ November 11, 2023.
  3. ↑ OED, s.v. "year", entry 2.b.: "transf. Applied to a very long period or cycle (in chronology or mythology, or vaguely in poetic use)."
  4. 1 2 3 4 Holden, Norman E.; Bonardi, Mauro L.; De Bièvre, Paul; Renne, Paul R. & Villa, Igor M. (2011). "IUPAC-IUGS common definition and convention on the use of the year as a derived unit of time (IUPAC Recommendations 2011)" (PDF). Pure and Applied Chemistry. 83 (5): 1159–1162. doi:10.1351/PAC-REC-09-01-22. hdl:10281/21054. S2CID 96753161.
  5. ↑ "Green Book". IUPAC | International Union of Pure and Applied Chemistry (ภาษาอังกฤษแบบอเมริกัน). สืบค้นเมื่อ 2025-04-11.
  6. ↑ Thompson, Ambler; Taylor, Barry N. (2008). "Special Publication 811 – Guide for the Use of the International System of Units (SI)" (PDF). National Institute of Standards and Technology (NIST). para 8.1.
  7. ↑ Rowlett, Russ. "Units: A". How Many? A Dictionary of Units of Measurement. University of North Carolina. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ December 20, 2008. สืบค้นเมื่อ January 9, 2009.
  8. 1 2 3 "AGU publications: Grammar and Style Guide". American Geophysical Union. September 1, 2017. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ September 18, 2019. สืบค้นเมื่อ January 9, 2009.
  9. 1 2 North American Commission on Stratigraphic Nomenclature (November 2005). "North American Stratigraphic Code". The American Association of Petroleum Geologists Bulletin (Article 13 (c) ed.). 89 (11): 1547–1591. Bibcode:2005BAAPG..89.1547.. doi:10.1306/07050504129. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ February 2, 2014. สืบค้นเมื่อ January 6, 2009.
  10. ↑ "General Instructions - Monthly Notices of the Royal Astronomical Society - Oxford Academic". Oxford University Press. November 3, 2022.
  11. ↑ "AAS Style Guide - AAS Journals". The American Astronomical Society. November 3, 2022.
  12. ↑ "The Unified Code for Units of Measure". UCUM. November 21, 2017. สืบค้นเมื่อ July 27, 2022.
  13. ↑ G.A. Wilkins, Comm. 5, "IAU Style Manual", IAU Transactions XXB (1989), เก็บถาวร เมษายน 11, 2019 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน.
  14. ↑ "SI Units". International Astronomical Union. สืบค้นเมื่อ April 23, 2022.
  15. ↑ IUPAP Red Book: Symbols, Units, Nomenclature and Fundamental Constants in Physics. https://iupap.org/wp-content/uploads/2021/03/A4.pdf เก็บถาวร มกราคม 1, 2023 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
  16. ↑ E.R. Cohen, T. Cvitas, J.G. Frey, B. Holmström, K. Kuchitsu, R. Marquardt, I. Mills, F. Pavese, M. Quack, J. Stohner, H.L. Strauss, M. Takami, and A.J. Thor, Quantities, Units and Symbols in Physical Chemistry, IUPAC Green Book, Third Edition, Second Printing, IUPAC & RSC Publishing, Cambridge (2008) เก็บถาวร เมษายน 17, 2019 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
  17. ↑ "year". The IUPAC Compendium of Chemical Terminology. Research Triangle Park, NC: International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC). February 24, 2014. doi:10.1351/goldbook.y06723.
  18. ↑ Biever, Celeste (April 27, 2011). "Push to define year sparks time war". New Scientist. 210 (2810): 10. Bibcode:2011NewSc.210R..10B. doi:10.1016/S0262-4079(11)60955-X. สืบค้นเมื่อ April 28, 2011.
  19. ↑ "Letters About the IUPAC-IUGS Common Definition and Convention on the Use of the Year as a Derived Unit of Time". Chemistry International -- Newsmagazine for IUPAC. November 19, 2011. สืบค้นเมื่อ April 23, 2022.
  20. ↑ Arndt, Nicholas (2011), "Ga", ใน Gargaud, Muriel (บ.ก.), Encyclopedia of Astrobiology (ภาษาอังกฤษ), Berlin, Heidelberg: Springer, p. 621, doi:10.1007/978-3-642-11274-4_611, ISBN 978-3-642-11274-4
  21. ↑ P. Belli; และคณะ (2007). "Investigation of β decay of 113Cd". Phys. Rev. C. 76. doi:10.1103/PhysRevC.76.064603.
  22. ↑ F.A. Danevich; และคณะ (2003). "α activity of natural tungsten isotopes". Phys. Rev. C. 67 (1). arXiv:nucl-ex/0211013. doi:10.1103/PhysRevC.67.014310.
  23. ↑ North American Commission on Stratigraphic Nomenclature. "North American Stratigraphic Code (Article 13 (c))". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2 February 2014. สืบค้นเมื่อ 6 January 2009. (c) Convention and abbreviations. – ... Recommended (but not mandatory) abbreviations for such ages are SI (International System of Units) multipliers coupled with "a" for annus: ka, Ma, and Ga for kilo-annus (103 years), Mega-annus (106 years), and Giga-annus (109 years), respectively. ... Abbreviations for numbers of years, without reference to the present, are informal (e.g., y or yr for years; my, m.y., or m.yr. for millions of years; and so forth, as preference dictates). For example, boundaries of the Late Cretaceous Epoch currently are calibrated at 63 Ma and 96 Ma, but the interval of time represented by this epoch is 33 m.y.
  24. ↑ Clement, Bradford M. (8 April 2004). "Dependence of the duration of geomagnetic polarity reversals on site latitude". Nature. 428 (6983): 637–640. Bibcode:2004Natur.428..637C. doi:10.1038/nature02459. PMID 15071591. S2CID 4356044.
  25. ↑ "Time Units". Geological Society of America. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 16 June 2016. สืบค้นเมื่อ 17 February 2010.

อ่านเพิ่ม

[แก้]
เข้าถึงจาก "https://th.wikipedia.org/w/index.php?title=ปี&oldid=12819218"