พ่อขุนศรีอินทราทิตย์

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
พ่อขุนศรีอินทราทิตย์
พ่อขุนศรีอินทราทิตย์.jpg

พระบรมนามาภิไธย พ่อขุนบางกลางหาว (เจ้าเมืองบางยาง)
พระปรมาภิไธย กมรเตงอัญศรีอินทรบดินทราทิตย์
ราชวงศ์ ราชวงศ์พระร่วง
ครองราชย์ พ.ศ. 1792 - ปีใดไม่ปรากฏ[1]
รัชกาล 30 ปี
รัชกาลก่อน ขอมสบาดโขลญลำพง
รัชกาลถัดไป พ่อขุนบานเมือง
ข้อมูลส่วนพระองค์
พระมเหสี นางเสือง[2]
พระราชบุตร มีพระราชโอรสและพระธิดารวม 5 พระองค์

พ่อขุนศรีอินทราทิตย์ หรือพระนามเต็ม กมรเตงอัญศรีอินทรบดินทราทิตย์ พระนามเดิม "พ่อขุนบางกลางหาว" เป็นปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์พระร่วง ตามประวัติศาสตร์ไทย ทรงครองราชย์ตั้งแต่ พ.ศ. 1792 ถึงปีใดนั้นยังไม่ทราบอย่างแน่ชัด[1]

พระนาม[แก้]

  1. พ่อขุนบางกลางหาว
  2. พ่อขุนศรีอินทราทิตย์
  3. บางกลางหาว
  4. พระร่วง
  5. พระอินทราชา
  6. อรุณราช
  7. ไสยรังคราช หรือไสยรังคราชา
  8. ไสยนรงคราช
  9. รังคราช หรือสุรังคราช
  10. พระร่วง หรือโรจนราช

สำหรับพระนามแรก คือ พ่อขุนบางกลางหาว นั้นเป็นพระนามดั้งเดิมเมื่อครั้งเป็น เจ้าเมืองบางยาง เป็นที่ยอมรับกันโดยทั่วไปว่า พ่อขุนบางกลางหาวเป็น พระนามสมัยเป็นเจ้าเมืองบางยาง โดยแท้จริง

พระนามที่สองนั้น เป็นพระนามที่ใช้กันทางราชการ เป็นพระนามที่เชื่อกันว่าทรงใช้เมื่อเข้ารับพระราชพิธีบรมราชาภิเษกแล้ว พระนาม "ศรีอินทราทิตย์" มีกล่าวไว้อยู่ในศิลาจารึก ส่วนคำนำหน้าพระนาม "ศรีอินทราทิตย์" มีคำเรียกแตกต่างกันไปว่า "ขุนศรีอินทราทิตย์" บ้าง "พ่อขุนศรีอินทราทิตย์" บ้าง "บางกลางหาวศรีอินทราทิตย์" บ้าง และบางทีก็เรียก "พระเจ้าขุนศรีอินทราทิตย์"

พระราชกรณียกิจ[แก้]

พระมหากษัตริย์ราชวงศ์พระร่วง
พ่อขุนศรีอินทราทิตย์.jpg พ่อขุนศรีอินทราทิตย์
Seal of Siamese Podduang 6directionDharmaChakra.png พ่อขุนบานเมือง
Ramkhamhaeng the Great (Sukhothai).jpg พ่อขุนรามคำแหง
Seal of Siamese Podduang 6directionDharmaChakra.png พระยาเลอไทย
Seal of Siamese Podduang 6directionDharmaChakra.png พระยางั่วนำถุม
Mahathammaracha I.JPG พระมหาธรรมราชาที่ ๑
Seal of Siamese Podduang 6directionDharmaChakra.png พระมหาธรรมราชาที่ ๒
Seal of Siamese Podduang 6directionDharmaChakra.png พระมหาธรรมราชาที่ ๓
Seal of Siamese Podduang 6directionDharmaChakra.png พระมหาธรรมราชาที่ ๔
    

พ่อขุนศรีอินทราทิตย์เมื่อครั้งยังเป็นพ่อขุนบางกลางหาวได้ร่วมมือกับพ่อขุนผาเมือง เจ้าเมืองราดแห่งราชวงศ์ศรีนาวนำถุม รวมกำลังพลกัน กระทำรัฐประหารขอมสบาดโขลญลำพง โดยพ่อขุนบางกลางหาวตีเมืองศรีสัชนาลัยและเมืองบางขลงได้ และยกทั้งสองเมืองให้พ่อขุนผาเมือง ส่วนพ่อขุนผาเมืองตีเมืองสุโขทัยได้ ก็ได้มอบเมืองสุโขทัยให้พ่อขุนบางกลางหาว พร้อมพระขรรค์ชัยศรีและพระนาม "ศรีอินทรบดินทราทิตย์" ซึ่งได้นำมาใช้เป็นพระนาม ภายหลังได้คลายเป็น ศรีอินทราทิตย์ การเข้ามาครองสุโขทัยของพระองค์ ส่งผลให้ราชวงศ์พระร่วงเข้ามามีอิทธิพลในเขตนครสุโขทัยเพิ่มมากขึ้น และได้แผ่ขยายดินแดนกว้างขวางมากออกไป แต่เขตแดนเมืองสรลวงสองแคว ก็ยังคงเป็นฐานกำลังของราชวงศ์ศรีนาวนำถุมอยู่

ในกลางรัชสมัย ทรงมีสงครามกับขุนสามชน เจ้าเมืองฉอด ทรงชนช้างกับขุนสามชน แต่ช้างทรงพระองค์ ได้เตลิดหนีดังคำในศิลาจารึกว่า "หนีญญ่ายพ่ายจแจ๋น"(หนี-ยอ-ย่าย-พ่าย-จอ-แจ้น) ขณะนั้นพระโอรสองค์เล็ก มีพระปรีชาสามารถ ได้ชนช้างชนะขุนสามชน ภายหลังจึงทรงเฉลิมพระนามพระโอรสว่ารามคำแหง

ในยุคประวัติศาสตร์ชาตินิยม มีคติหนึ่งที่เชื่อกันว่า พระองค์ทรงเป็นผู้นำชาวสยามต่อสู้กับอิทธิพลขอมในสุวรรณภูมิ ทรงได้ชัยชนะและประกาศอิสรภาพตั้งราชอาณาจักรสุโขทัยขึ้น และทรงเป็นปฐมกษัตริย์แห่งราชอาณาจักรไทย แต่ภายหลัง คติดังกล่าวได้รับการพิสูจน์แล้วว่าไม่จริง เพราะพระองค์ไม่ได้เป็นปฐมกษัตริย์ อีกทั้งยังมีพ่อขุนศรีนาวนำถุม ครองสุโขทัยอยู่ก่อนแล้ว

พระราชวงศ์[แก้]

พ่อขุนศรีอินทราทิตย์มีพระราชโอรสและพระธิดารวม 5 พระองค์ ได้แก่

  1. พระราชโอรสองค์โต (ไม่ปรากฏนาม) เสียชีวิตตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์
  2. พ่อขุนบานเมือง
  3. พ่อขุนรามคำแหงมหาราช (พระนามเดิมชื่อพระราม)
  4. พระธิดา (ไม่ปรากฏนาม)
  5. พระธิดา (ไม่ปรากฏนาม)

แม้ไม่ทราบแน่นอนว่าพระองค์สิ้นพระชนม์ในปีใด แต่ภายหลังจากพระองค์สิ้นพระชนม์แล้ว พ่อขุนบานเมือง พระราชโอรสพระองค์ใหญ่ ได้สืบราชสมบัติแทน

อ้างอิง[แก้]

บรรณานุกรม[แก้]

  • ประเสริฐ ณ นคร. พ่อขุนศรีอินทราทิตย์ สารานุกรมไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน. เล่ม 26. หน้า 16861-16864 พ.ศ. 2549
  • มูลนิธิสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา. นามานุกรมพระมหากษัตริย์ไทย. กรุงเทพฯ : มูลนิธิสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา, 2554. 264 หน้า. ISBN 978-616-7308-25-8
  • ภาสกร วงศ์ตาวัน. เรื่องเล่าครั้งกรุงเก่า ตอน ยึดบ้านครองเมือง สร้างขื่อแปในจารึกสยาม. กรุงเทพฯ : สยามบันทึก, พ.ศ. 2551.
  • พระมหากษัตริย์ไทย: พระราชประวัติพ่อขุนศรีอินทราทิตย์

ดูเพิ่ม[แก้]

แหล่งข้อมูลอื่น[แก้]

รัชสมัยก่อนหน้า พ่อขุนศรีอินทราทิตย์ รัชสมัยถัดไป
 ไม่ทราบ  2leftarrow.png เจ้าเมืองบางยาง
(ไม่ทราบปี - 1792)
2rightarrow.png  ไม่ทราบ 
ขอมสบาดโขลญลำพง
ไม่มีราชวงศ์ (พ.ศ. 1724 - 1792)  
2leftarrow.png พระร่วงเจ้าสุโขทัย
(พ.ศ. 1792 - 1821)
2rightarrow.png พ่อขุนบานเมือง
ราชวงศ์พระร่วง (พ.ศ. 1821 - 1822)