จังหวัดหล่มศักดิ์

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
แผนที่จังหวัดเพชรบูรณ์ ส่วนพื้นที่ของจังหวัดหล่มศักดิ์เดิม คือหมายเลข 3, 4, 9 และ 11 อันได้แก่ อำเภอหล่มสัก, หล่มเก่า, น้ำหนาว และเขาค้อ ตามลำดับ โดยขณะนั้นอำเภอน้ำหนาวและเขาค้อเป็นส่วนหนึ่งของอำเภอเมืองหล่มศักดิ์ (อำเภอวัดป่า)

จังหวัดหล่มศักดิ์[1][2] เดิมเป็นจังหวัดหนึ่งขึ้นกับมณฑลเพชรบูรณ์ เมื่อมณฑลเพชรบูรณ์ยุบก็ขึ้นกับมณฑลพิศณุโลก[3] เป็นจังหวัดหนึ่งที่มีชื่อเสียงในฐานะที่เป็นแหล่งผลิตยาสูบภายในประเทศ[4] มีชาติพันธุ์พื้นเมืองเรียกว่า ไทหล่ม หรือลาวหล่ม ที่มีวัฒนธรรมใกล้ชิดกับลาวแถบหลวงพระบาง[5] ในอดีตเป็นจังหวัดชั้นนอกที่กันดาร มีประชากรน้อย และไม่มีเส้นทางคมนาคม[6]

จังหวัดหล่มศักดิ์ เดิมเป็นเมืองหนึ่งขึ้นสร้างในสมัยรัชกาลพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวหลังสงครามเจ้าอนุวงศ์ เพราะเมืองหล่ม (เก่า) ถูกทำลายไปมาก จึงย้ายมาตั้งเมืองใหม่ริมน้ำสัก จึงเรียกเมืองหล่มแห่งใหม่นี้ว่า "หล่มสัก" (แต่ทางราชการสยามสะกดว่า "หล่มศัก" หรือ "หล่มศักดิ์")[5] ครั้นเวลาต่อมาเมืองหล่มศักดิ์ได้พัฒนาขึ้นเป็นชุมชนใหญ่ ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้มีการจัดตั้งมณฑลเทศาภิบาลขึ้น เมืองหล่มศักดิ์จึงขึ้นกับมณฑลเพชรบูรณ์ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2442 ก่อนเปลี่ยนเมืองเป็นจังหวัดในปี พ.ศ. 2459[5]

จังหวัดหล่มศักดิ์ได้มีสร้างระบบสาธารณูปโภคต่าง ๆ อาทิ ตั้งโรงเรียนประจำจังหวัด คือ โรงเรียนสัตรีจังหวัดหล่มศักดิ์[7] (ปัจจุบันคือโรงเรียนหล่มสักวิทยาคม)[8] และมีการสร้างสนามบินประจำจังหวัดหล่มศักดิ์ (ปัจจุบันคือ ท่าอากาศยานเพชรบูรณ์) เพราะขณะนั้นเมืองหล่มศักดิ์เป็นเมืองห่างไกลและยังไม่มีเส้นทางคมนาคม[9] การนี้ชาวจังหวัดหล่มศักดิ์ได้ร่วมกันบริจาคเงินเพื่อสร้างเครื่องบินชื่อ "จังหวัดหล่มศักดิ์ 1" ที่ตั้งชื่อเพื่อเป็นเกียรติแก่ชาวหล่มศักดิ์ที่ได้ร่วมบริจาคสืบต่อไป[6]

แต่ภายหลังจังหวัดหล่มศักดิ์ถูกยุบรวมเข้ากับจังหวัดเพชรบูรณ์ เมื่อวันที่ 21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2474 เพื่อประหยัดงบประมาณราชการ[10] โดยมีสถานะเป็นอำเภอวัดป่า ก่อนเปลี่ยนเป็นอำเภอหล่มศักดิ์[11] หลังจากนั้นการสะกดคำว่า "หล่มศักดิ์" เป็น "หล่มสัก" เกิดขึ้นและถูกเปลี่ยนกลับหลายครั้งตั้งแต่ปี พ.ศ. 2484 จนในปี พ.ศ. 2489 จึงสะกดว่า "หล่มสัก" สืบมา[5]

การแบ่งเขตการปกครอง[แก้]

จังหวัดหล่มศักดิ์ ประกอบไปด้วย 2 อำเภอ ได้แก่[1][12]

  1. อำเภอเมืองหล่มศักดิ์ (อำเภอวัดป่า) (ปัจจุบันคือ อำเภอหล่มสัก, อำเภอน้ำหนาว และอำเภอเขาค้อ)
  2. อำเภอหล่มเก่า

อ้างอิง[แก้]

  1. 1.0 1.1 "ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง เปลี่ยนชื่ออำเภอ". ราชกิจจานุเบกษา 34 (0 ก): 34–55. 29 เมษายน 2460. 
  2. "แผนกกรมกรรมาธิการ เรื่องสร้างกุฏิวัดศรีมงคล จังหวัดหล่มศักดิ์". ราชกิจจานุเบกษา 46 (0 ง): 1558. 11 สิงหาคม 2472. 
  3. "แจ้งความกระทรวงเกษตราธิการ เรื่องซ่อมทำฝายร่องเดื่อ ตำบลนาแซง ท้องที่อำเภอหล่มศักดิ์ มณฑลพิศณุโลก". ราชกิจจานุเบกษา 34 (0 ง): 326. 29 เมษายน 2460. 
  4. "พระบรมราชโองการ ประกาศ ยกเลิกประกาศเก็บภาษีภายในแก่ยาสูบในจังหวัดเพ็ชร์บูรณ์แลหล่มศักดิ์ ลงวันที่ 5 ตุลาคม ศก 127 ให้ใช้พระราชบัญญัติเปลี่ยนวิธีเก็บภาษียา ลงวันที่ 10 สิงหาคม ศก 119 แลพระราชบัญญัติเพิ่มเติมวิธีเก็บภาษียาสูบ ลงวันที่ 3 มิถุนายน ศก 123 แทน". ราชกิจจานุเบกษา 35 (0 ก): 404. 23 มีนาคม 2461. 
  5. 5.0 5.1 5.2 5.3 วิศัลย์ โฆษิตานนท์, ดร. (13 มิถุนายน 2558). "ว่าด้วยเรื่อง ชื่อเมืองหล่ม หล่มเก่า หล่มสัก และน้ำสัก". WordPress.com. สืบค้นเมื่อ 29 มิถุนายน 2558. 
  6. 6.0 6.1 "แจ้งความกระทรวงกระลาโหม เรื่องสแดงการบินและรับเงินของชาวหล่มศักดิ์ซึ่งบริจาคให้สร้างเครื่องบิน "จังหวัดหล่มศักดิ์ 1"". ราชกิจจานุเบกษา 41 (0 ง): 1540. 17 สิงหาคม 2467. 
  7. "แผนกกรมวิสามัญศึกษา เรื่องมีผู้บริจาคทรัพย์บำรุงโรงเรียนสัตรีจังหวัดหล่มศักดิ์". ราชกิจจานุเบกษา 37 (0): 2291. 17 ตุลาคม 2463. 
  8. "ประวัติของโรงเรียนหล่มสักวิทยาคม". โรงเรียนหล่มสักวิทยาคม. สืบค้นเมื่อ 29 มิถุนายน 2558. 
  9. "คำแถลงการณ์ของเสนาธิการณ์ทหารบก เรื่อง สนามบินประจำจังหวัดหล่มศักดิ์". ราชกิจจานุเบกษา 41 (0 ก): 1227. 13 กรกฎาคม 2467. 
  10. "พระบรมราชโองการ ประกาศ ยุบรวมท้องที่บางมณฑลและบางจังหวัด". ราชกิจจานุเบกษา 48: 576–578. 21 กุมภาพันธ์ 2474. 
  11. "พระราชกฤษฎีกาเปลี่ยนนามจังหวัด และอำเภอบางแห่ง พุทธศักราช 2481". ราชกิจจานุเบกษา 55 (0 ก): 658–663. 14 พฤศจิกายน 2481. 
  12. "แจ้งความสภากาชาดสยาม เรื่อง รับประชาสมาชิก พ.ศ. 2470 จังหวัดหล่มศักดิ์". ราชกิจจานุเบกษา 44 (0 ง): 2111. 9 ตุลาคม 2470.