มรรคมีองค์แปด

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
(เปลี่ยนทางจาก มรรค ๘)

ส่วนหนึ่งของ
ศาสนาพุทธ

Dhamma Cakra.svg สถานีย่อย


Dharmacakra flag (Thailand).svg
ประวัติศาสนาพุทธ

ศาสดา

พระโคตมพุทธเจ้า
(พระพุทธเจ้า)

จุดมุ่งหมาย
นิพพาน
พระรัตนตรัย

พระพุทธ · พระธรรม · พระสงฆ์

ความเชื่อและการปฏิบัติ
ศีล (ศีลห้า) · ธรรม (เบญจธรรม)
สมถะ · วิปัสสนา
บทสวดมนต์และพระคาถา
คัมภีร์และหนังสือ
พระไตรปิฎก
พระวินัยปิฎก · พระสุตตันตปิฎก · พระอภิธรรมปิฎก
หลักธรรม
ไตรลักษณ์ · อริยสัจ 4 · มรรค 8 · ปฏิจจสมุปบาท · มงคล 38
นิกาย
เถรวาท · มหายาน · วัชรยาน
สังคมศาสนาพุทธ
ปฏิทิน · บุคคล · วันสำคัญ · ศาสนสถาน
การจาริกแสวงบุญ
พุทธสังเวชนียสถาน ·
การแสวงบุญในพุทธภูมิ
ดูเพิ่มเติม
อภิธานศัพท์ศาสนาพุทธ
หมวดหมู่ศาสนาพุทธ

มรรค (ภาษาสันสกฤต : มรฺค; ภาษาบาลี : มคฺค) คือ หนทางถึงความดับทุกข์ เป็นส่วนหนึ่งของอริยสัจ (เรียกว่า มัคคสัจจ์ หรือ ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ)หรือการลงมือปฏิบัติเพื่อให้พ้นจากทุกข์ และนับเป็นหลักธรรมสำคัญอย่างหนึ่งในพระพุทธศาสนา ประกอบด้วยกรอบการปฏิบัติ 8 ประการด้วยกัน เรียกว่า "มรรคมีองค์แปด" หรือ "มรรคแปด" (อัฏฐังคิกมรรค) โดยมีรายละเอียดดังนี้

  1. สัมมาทิฏฐิ คือ ความเห็นที่ถูกต้อง หมายถึง ความรู้-ปัญญา หรือมุมมอง ที่ถูกต้องตรงกับความจริง ตามคำสอนของพระพุทธเจ้า คือการรู้แจ้งในอริยสัจ 4
  2. สัมมาสังกัปปะ คือ ความคิดที่ถูกต้อง หมายถึง ความคิดที่ต้องละเว้นจากความพอใจ ความพยาบาทและการเบียดเบียน
  3. สัมมาวาจา คือ เจรจาที่ถูกต้อง หมายถึง การพูดที่ต้องละเว้นจากการพูดเท็จ หยาบคาย ส่อเสียดและเพ้อเจ้อ
  4. สัมมากัมมันตะ คือ การปฏิบัติที่ถูกต้อง หมายถึง การกระทำที่ต้องละเว้นจากการฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์และประพฤติผิดในกาม
  5. สัมมาอาชีวะ คือ การหาเลี้ยงชีพที่ถูกต้อง หมายถึง การทำมาหากินอย่างซื่อสัตย์สุจริต ไม่มีการทุจริตและเอาเปรียบผู้อื่น
  6. สัมมาวายามะ คือ ความเพียรที่ถูกต้อง หมายถึง ความอุตสาหะหรือความพยายามที่อยู่ในวิถีทางที่ดีงาม คือการละบาปอกุศลทางใจ และเจริญกุศลให้ยิ่งๆขึ้นไป
  7. สัมมาสติ คือ การมีสติที่ถูกต้อง หมายถึง การระลึกรู้ตัวอยู่ตลอดเวลา โดยกำจัดความฟุ้งซ่าน รำคาญ หดหู่ ง่วงซึม สงสัย และลังเล คือการพิจารณา กายในกาย เวทนาในเวทนา จิตในจิต ธรรมในธรรม เช่นการเจริญอานาปานสติสมาธิ มีสติรู้ลมหายใจ
  8. สัมมาสมาธิ คือ การมีสมาธิที่ถูกต้อง หมายถึง การฝึกกายและอารมณ์ให้สงบ โดยกำจัดควาคิด,ความจำและอารมณ์ออกไปชั่วขณะหนึ่ง คือการเจริญฌานทั้งสี่

ในมุมมองของจิตวิทยาประชาน[แก้]

ในบทความ "ศาสนาพุทธประจบกับวิทยาศาสตร์ตะวันตก (Buddhism Meets Western Science)" นักจิตวิทยาท่านหนึ่งกล่าวว่า[1]

ศาสนาพุทธเป็นเรื่องความรู้สึกทางใจ อารมณ์ ความรู้สึกทางกาย และประชาน พระพุทธเจ้าได้ทรงชี้เหตุทางประชานและทางอารมณ์ที่ทำให้เกิดทุกข์ เหตุทางอารมณ์ก็คือความโลภและอารมณ์ลบตรงกันข้ามคือความโกรธ ส่วนเหตุทางประชานก็คือความไม่รู้ความเป็นจริงของสิ่งต่าง ๆ หรือการไม่รู้จักไตรลักษณ์ ซึ่งก็คือทุก ๆ สิ่งเป็นทุกข์ ไม่เที่ยง และไม่มีอัตตา

ดังนั้น จากมุมมองทางจิตวิทยา มรรคมีองค์แปดเป็นวิธีการเปลี่ยนรูปแบบทางความคิดและพฤติกรรม นี่เป็นเหตุผลที่องค์แรกของมรรคก็คือสัมมาทิฏฐิ เป็นความเห็นที่ถูกต้อง เป็นการมองเห็นโลกทางใจ โดยเป็นส่วนที่จัดว่า "ปัญญา" ในไตรสิกขา ความเห็นถูกสัมพันธ์อย่างเหนียวแน่นกับองค์มรรคที่สอง คือสัมมาสังกัปปะ ซึ่งเป็นความคิดที่ถูกต้อง เป็นเรื่องรูปแบบความคิดที่ควบคุมการกระทำของตน เราสามารถเห็นการทำงานขององค์เหล่านี้ในบาทแรก ๆ จากธรรมบท คือ

 ธรรมทั้งหลาย มีใจเป็นหัวหน้า มีใจเป็นใหญ่ สำเร็จด้วยใจ ถ้าคนมีใจชั่ว ก็จะพูดชั่วหรือทำชั่วตามไปด้วย เพราะความชั่วนั้น ทุกข์ย่อมติดตามเขาไป เหมือนล้อหมุนตามรอยเท้าโคที่ลากเกวียนไป ฉะนั้น

  ธรรมทั้งหลาย มีใจเป็นหัวหน้า มีใจเป็นใหญ่ สำเร็จด้วยใจ ถ้าคนมีใจดี ก็จะพูดดีหรือทำดีตามไปด้วย เพราะความดีนั้น สุขย่อมติดตามเขาไป เหมือนเงาติดตามตัวเขาไป ฉะนั้น

ธรรมบท[2]

ดังนั้น โดยเปลี่ยนการเห็นโลกที่บิดเบือน แล้วมองโลกอย่างมี "ใจดี" แทนที่ "ใจชั่ว" บุคคลก็จะสามารถเห็นทุกข (ในทุกสิ่ง)ได้ นักจิตวิทยาท่านนั้นชี้เรื่องนี้จากมุมมองทางจิตวิทยาว่า

งานวิจัยได้แสดงแล้วว่า การกระทำ การเรียน และการจำ ที่ทำซ้ำ ๆ สามารถเปลี่ยนระบบประสาททางกายภาพได้จริง ๆ เปลี่ยนทั้งระดับความไวและการเชื่อมต่อกันของไซแนปส์ เป็นความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นได้โดยจงใจเปลี่ยนอารมณ์และการกระทำ ซึ่งก็จะเป็นตัวเปลี่ยนประสบการณ์ในกาลต่อ ๆ ไป[1]

แหล่งข้อมูลอื่น[แก้]

เสียงพระสวดมนต์แปลบาลี-ไทย (หนทางดำเนินให้ถึงซึ่งความดับทุกข์)

Problems playing this file? See media help.
  1. 1.0 1.1 Watson, Gay; Batchelor, Stephen; Claxton, Guy, eds. (2001). he Psychology of Awakening: Buddhism, Science, and Our Day-To-Day Lives. York Beach, Maine: Samuel Weiser. 
  2. "พระไตรปิฎกฉบับมหาจุฬาฯ (ภาษาไทย) เล่มที่ 25 พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ 17 ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ-ธรรมบท-อุทาน-อิติวุตตกะ-สุตตนิบาต", E-Tipitaka 2.1.2, 2010: 23–24