สมเด็จพระนางเจ้าโสมนัสวัฒนาวดี

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ไบยังการนำทาง ไปยังการค้นหา
สมเด็จพระนางเจ้าโสมนัสวัฒนาวดี
สมเด็จพระนางนาฏบรมอัครราชเทวี[1]
ดำรงพระยศ 2 มกราคม พ.ศ. 2395 – 10 ตุลาคม พ.ศ. 2395
ราชาภิเษก 2 มกราคม พ.ศ. 2395
พระราชสวามี พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระราชบุตร สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าโสมนัส
ราชวงศ์ จักรี
พระราชบิดา พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าลักขณานุคุณ
พระราชมารดา เจ้าจอมมารดางิ้ว
ประสูติ 21 ธันวาคม พ.ศ. 2377
กรุงเทพมหานคร ประเทศสยาม
สวรรคต 10 ตุลาคม พ.ศ. 2395 (17 ปี)
กรุงเทพมหานคร ประเทศสยาม
ศาสนา พุทธ

สมเด็จพระนางเจ้าโสมนัสวัฒนาวดี (21 ธันวาคม พ.ศ. 2377 — 10 ตุลาคม พ.ศ. 2395) พระธิดาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าลักขณานุคุณ กับหม่อมงิ้ว[2] และเป็นพระราชนัดดาเพียงพระองค์เดียวในรัชกาลที่ 3 ที่ดำรงพระอิสริยยศเป็น พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้า

พระองค์ได้รับการสถาปนาพระอิสริยยศขึ้นเป็นพระอัครมเหสี เมื่อวันที่ 2 มกราคม พ.ศ. 2395และเสด็จสวรรคตเมื่อวันที่ 10 ตุลาคม พ.ศ. 2395 หลังจากการสวรรคตของพระองค์ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงโปรดเกล้าฯ สร้างวัดโสมนัสราชวรวิหาร เพื่อพระราชอุทิศให้แก่พระองค์

พระราชประวัติ[แก้]

สมเด็จพระนางเจ้าโสมนัสวัฒนาวดี เสด็จพระราชสมภพเมื่อวันที่ 21 ธันวาคม พ.ศ. 2377[3] เป็นพระธิดาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าลักขณานุคุณ กับหม่อมงิ้ว (สกุลเดิม สุวรรณทัต)[2] พระบิดาของพระองค์เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 กับเจ้าจอมมารดาบาง ส่วนพระมารดาเป็นบุตรของนายทองสุข และนางทองจันทร์ สุวรรณทัต ต่อมาหม่อมงิ้วผู้เป็นมารดาได้รับการสถาปนาเป็นเจ้าจอมมารดางิ้ว ด้วยเป็นขรัวยายของสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอในรัชกาลที่ 4[2]

พระองค์เป็นพระราชนัดดาในพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ประกอบกับการสิ้นพระชนม์ของพระบิดา พระองค์จึงได้รับสถาปนาเป็น พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าโสมนัสวัฒนาวดี นับเป็นพระราชนัดดาเพียงพระองค์เดียวในรัชกาลที่ 3 ที่ดำรงพระอิสริยยศเป็น พระเจ้าหลานเธอ และได้รับการอุปการะจากพระอัยกาให้มาเลี้ยงในวังด้วยทรงสนิทเสน่หาในพระเจ้าหลานเธอผู้กำพร้าบิดาแต่ยังเยาว์ พระองค์ได้เข้าพิธีโสกันต์เมื่อวันที่ 27 เมษายน พ.ศ. 2389 พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีการแห่และการละเล่นต่าง ๆ เหมือนอย่างงานโสกันต์สมเด็จเจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี เพียงแต่ไม่มีเขาไกรลาส และมยุรฉัตร[4]

เข้ารับราชการฝ่ายใน[แก้]

เมื่อพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ขึ้นเสวยสิริราชสมบัติ พระองค์โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมสถาปนาพระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าโสมนัสวัฒนาวดี ขึ้นเป็น สมเด็จพระนางเธอ พระองค์เจ้าโสมนัสวัฒนาวดี ในที่สมเด็จพระนางนาฏบรมอัครราชเทวี[1] เมื่อวันอาทิตย์ที่ 2 มกราคม พ.ศ. 2395 ขณะมีพระชนมายุราว 17-18 พรรษา นับเป็นสมเด็จพระอัครมเหสีพระองค์แรก แต่ก็ได้ทรงดำรงพระอิสริยยศอยู่เพียง 9 เดือนเท่านั้น ก็เสด็จสวรรคตเมื่อวันที่ 10 ตุลาคม พ.ศ. 2395[5] พระองค์มีพระราชโอรส 1 พระองค์ เรียกกันโดยทั่วไปว่า สมเด็จเจ้าฟ้าโสมนัส ตามพระนามของพระมารดาคือโสมนัสวัฒนาวดี ซึ่งสิ้นพระชนม์ในวันประสูติเมื่อวันที่ 21 สิงหาคม พ.ศ. 2395

หลังจากการสวรรคตของพระองค์ เจ้าจอมมารดางิ้วผู้เป็นมารดาได้ลาออกจากพระบรมมหาราชวังไปพำนักอยู่กับพระยาราชภักดีศรีรัตนสมบัติบวรพิริยพาหะ (ทองคำ สุวรรณทัต) ผู้เป็นพี่ชาย[2] อนึ่งสมเด็จพระนางเจ้าโสมนัสวัฒนาวดี ทรงมีศักดิ์เป็นญาติกับเจ้าจอมมารดาเขียน ศิริวรรณ[6] พระมารดาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรวรรณากร กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์

ต่อมาพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 มีพระบรมราชโองการให้ออกพระนามาภิไธยของพระองค์ว่า "สมเด็จพระนางเจ้าโสมนัสวัฒนาวดี" ตามที่ทรงเป็นสมเด็จพระอัครมเหสีในรัชกาลที่ 4 หากแต่มิได้เป็นพระราชชนนีในพระมหากษัตริย์รัชกาลต่อ ๆ มา

พระราชอิสริยยศ[แก้]

  • หม่อมเจ้าโสมนัส ใน พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าลักขณานุคุณ (21 ธันวาคม พ.ศ. 2377 - พ.ศ. 2388[7])
  • พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าโสมนัสวัฒนาวดี (พ.ศ. 2388 - 2 มกราคม พ.ศ. 2395)
  • สมเด็จพระนางเธอ พระองค์เจ้าโสมนัสวัฒนาวดี ในที่สมเด็จพระนางนาฏบรมอัครราชเทวี (2 มกราคม พ.ศ. 2395 - 10 ตุลาคม พ.ศ. 2395)
  • สมเด็จพระนางเจ้าโสมนัสวัฒนาวดี (พระนามหลังการเสด็จสวรรคต)

พงศาวลี[แก้]

อ้างอิง[แก้]

  1. 1.0 1.1 คุณหญิงกุลทรัพย์ เกษแม่นกิจ และสายไหม จบกลศึก (บรรณาธิการ) (2555). ราชาศัพท์ (PDF). กรุงเทพฯ: สำนักงานเสริมสร้างเอกลักษณ์ของชาติ สำนักนายกรัฐมนตรี. p. 272.
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 ส.พลายน้อย. พระบรมราชินีและเจ้าจอมมารดาแห่งราชสำนักสยาม. พิมพ์ครั้งที่ 5. กรุงเทพฯ:ฐานบุ๊คส์, 2554. หน้า 76
  3. กรมศิลปากร. สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์. สตรีสำคัญในประวัติศาสตร์ไทย. กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, พ.ศ. 2547. 360 หน้า. หน้า หน้าที่. ISBN 974-9527-87-9
  4. ส.พลายน้อย. พระบรมราชินีและเจ้าจอมมารดา. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ : บำรุงสาสน์. 2530, หน้า 41
  5. วิบูล วิจิตรวาทการ. สตรีสยามในอดีต. กรุงเทพ : สำนักพิมพ์สร้างสรรค์บุ๊คส์, พิมพ์ครั้งที่ 3 พ.ศ. 2542. 359 หน้า. หน้า หน้าที่. ISBN 974-7377-29-2
  6. ส.พลายน้อย. พระบรมราชินีและเจ้าจอมมารดาแห่งราชสำนักสยาม. พิมพ์ครั้งที่ 5. กรุงเทพฯ:ฐานบุ๊คส์, 2554. หน้า 313
  7. พระราชประวัติ สมเด็จพระนางเจ้าโสมนัสวัฒนาวดี. โดย พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์. สืบค้นเมื่อ 15 ธันวาคม พ.ศ. 2556
  8. ส.พลายน้อย. พระบรมราชินีและเจ้าจอมมารดาแห่งราชสำนักสยาม. พิมพ์ครั้งที่ 5. กรุงเทพฯ:ฐานบุ๊คส์, 2554. หน้า 274

ดูเพิ่ม[แก้]

แหล่งข้อมูลอื่น[แก้]