เจ้าจอมมารดาดวงคำ ในรัชกาลที่ 4

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ไบยังการนำทาง ไปยังการค้นหา
เจ้าจอมมารดาดวงคำ
เจ้าจอมมารดาดวงคำ.jpg
เกิด ไม่ปรากฏ
กรุงเทพมหานคร ไทย
เสียชีวิต 29 ตุลาคม พ.ศ. 2449
กรุงเทพมหานคร ไทย
คู่สมรส พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
บุตรพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้านารีรัตนา
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประดิษฐาสารี
บิดามารดา เจ้าคลี่แห่งเวียงจันทน์
เจ้าท่อนแก้วแห่งเวียงจันทน์

เจ้าจอมมารดาดวงคำ[1][2] (เกิด: ไม่มีข้อมูล — อนิจกรรม: 29 ตุลาคม พ.ศ. 2449) เป็นพระสนมในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว มีนามเดิมว่า เจ้าหนูมั่นแห่งเวียงจันทน์[3] สืบเชื้อสายมาจากเจ้านายลาวฝ่ายเวียงจันทน์ เป็นธิดาของเจ้าคลี่[4] พระโอรสในเจ้าอนุวงศ์แห่งเวียงจันทน์ กับเจ้าท่อนแก้ว ธิดาเจ้าอุปราช (ติสสะ)

เมื่อเจ้าอนุวงศ์ ทรงก่อการวุ่นวายขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว เจ้าอุปราชไม่ได้ร่วมด้วย เจ้าคลี่ ผู้บิดา จึงได้พาครอบครัวเข้ามาพึ่งพระบรมโพธิสมภารอยู่ในกรุงเทพฯ เจ้าหนูมั่นจึงเกิดที่กรุงเทพฯ ท่านมีพี่ชายคนหนึ่ง ชื่อเจ้าพรหมเทวานุเคราะห์วงศ์ (เจ้าหน่อคำ) ดำรงตำแหน่งเป็นเจ้าเมืองอุบลราชธานี[5]

ครั้นเมื่อถวายตัวเป็นพระสนมในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้รับพระราชทานนามใหม่ว่า ดวงคำ ทรงตรัสเรียกว่า มั่นดวงคำ[6] และให้ประสูติกาลพระราชธิดาสองพระองค์คือ

  1. พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้านารีรัตนา (17 สิงหาคม พ.ศ. 2404 — 16 มิถุนายน พ.ศ. 2468)
  2. พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประดิษฐาสารี (19 กรกฎาคม พ.ศ. 2408 — 18 มีนาคม พ.ศ. 2505)

กล่าวกันว่าเจ้าจอมมารดาดวงคำนั้นเล่าลือกันว่าผิวเนื้อนวล ในนิราศวังบางยี่ขันที่คุณพุ่มแต่งเรื่องตามเสด็จพระองค์เจ้านารีรัตนาไปเยี่ยมพระญาติฝ่ายมารดาคือเจ้าจันทรเทพสุริยวงศ์ (เจ้าหนู) เจ้าเมืองมุกดาหาร เมื่อ พ.ศ. 2412 มีกลอนตอนหนึ่งว่า

แต่คุณจอมตรอมกรมอารมณ์อุรา ไม่ผัดหน้าผิวเนื้อเธอเหลือนวล
ยังงามงดชดช้อยนั้นน้อยฤๅ สมเขาฦๅว่าเปนองค์ทรงสงวน
ที่ปราโมทย์โปรดปรานการก็ควร แบบกระบวนบทบาทเยื้องยาตรา
นิราศวังบางยี่ขัน

อนึ่งเจ้าจันทรเทพสุริยวงศ์ เป็นโอรสของเจ้าอุปราช (ติสสะ)[7] และน้องชายของเจ้าท่อนแก้ว มารดาเจ้าจอมมารดาดวงคำ เจ้าจันทรเทพสุริยวงศ์มีบุตรีท่านหนึ่งรับราชการเป็นพระสนมในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวคือ เจ้าจอมประทุม[8]

เจ้าจอมมารดาดวงคำ มีชีวิตอยู่ถึงรัชสมัยรัชกาลที่ 6 ถึงแก่อนิจกรรม เมื่อ 29 ตุลาคม พ.ศ. 2460 การนี้พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จพระราชดำเนินพระราชทานเพลิงศพ เจ้าจอมมารดาดวงคำพร้อมกับศพพี่ชายคือเจ้าพรหมเทวานุเคราะห์วงศ์ ณ วัดเทพศิรินทราวาส เมื่อวันที่ 1 เมษายน ร.ศ. 126[9]

เครื่องราชอิสริยาภรณ์[แก้]

อ้างอิง[แก้]

  1. 1.0 1.1 "พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ ฝ่ายใน". ราชกิจจานุเบกษา (ใน ไทย) 21 (32): 570. 6 พฤศจิกายน พ.ศ. 2447. 
  2. "การศพเจ้าจอมทิพมณฑา". ราชกิจจานุเบกษา (ใน ไทย) 22 (46): 1068. 11 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2448. 
  3. กรมศิลปากร. สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ (2554). ราชสกุลวงศ์. กรุงเทพฯ: สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร. p. 69. 
  4. "VIENTIANE The Khun Lo Dynasty". royalark.net. สืบค้นเมื่อ 9 ตุลาคม 2557. 
  5. ส.พลายน้อย. (2545, มกราคม). “ลาวบางกอก,” ศิลปวัฒนธรรม. 23(3) : 98–103
  6. พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. คาถาพระราชนิพนธ์ ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราชทานพระนามพระราชโอรสธิดา. พระนคร:ราชบัณฑิตยสภา. 2472, หน้า 60
  7. "ประวัติเมืองมุกดาหารในอดีต". หนังสือพิมพ์มุกดาหารนิวส์. สืบค้นเมื่อ 9 ตุลาคม 2557. 
  8. คุณพุ่ม. นิราศบางยี่ขัน. ม.ป.ท.:โสภณพิพรรฒธนากร. 2465, หน้า 1
  9. "การเมรุวัดเทพศิรินทราวาส ศพเจ้าจอมมารดาดวงคำและศพเจ้าพรหมเทวานุเคราะห์วงษ์". ราชกิจจานุเบกษา (ใน ไทย) 24 (49): 1332. 8 มีนาคม พ.ศ. 2450.