ภาษาวาคี

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ภาษาวาคี
وخی
x̌ik zik, х̌ик зик
Wakhi in Nastaliq, Latin, and Cyrillic.png
ประเทศที่มีการพูดอัฟกานิสถาน, จีน, ปากีสถาน, ทาจิกิสถาน
ชาติพันธุ์ชาววาคี
จำนวนผู้พูดunknown (20,000 คนในปากีสถาน (2016);
58,000 คน cited 1992–2012)[1]
ตระกูลภาษา
รูปแบบก่อนหน้า
ไซเทีย
ระบบการเขียนเปอร์เซีย-อาหรับ, ซีริลลิก, ละติน
รหัสภาษา
ISO 639-3wbl
Linguasphere58-ABD-c
บทความนี้มีสัญลักษณ์สัทอักษรสากล หากระบบของคุณไม่รองรับการแสดงผลที่ถูกต้อง คุณอาจเห็นปรัศนี กล่อง หรือสัญลักษณ์อย่างอื่นแทนที่อักขระยูนิโคด

ภาษาวาคี (วาคี: وخی/В̌aхi, สัทอักษรสากล: [waχi]) เป็นภาษากลุ่มอิหร่าน กลุ่มย่อยอิหร่านตะวันออกเฉียงใต้

การจัดจำแนก[แก้]

ภาษาวาคีเป็นกลุ่มของภาษาที่อยู่ในภาษากลุ่มปามีร์ บางครั้งเรียกภาษาปามีริสหรือภาษาทาจิกภูเขา จุดกำเนิดของภาษานี้อยู่ในวัคคาน ซึ่งถูกแยกไปอยู่ระหว่างอัฟกานิสถานตะวันออกเฉียงเหนือและจังหวัดปกครองตนเองโครโน-บาดักสถานในทาจิกิสถาน ประมาณว่ามีผู้พูดราว 50,000 คนทั่วโลก ชาววาคีอาศัยอยู่ในหลายประเทศคือทางเหนือของปากีสถาน ทาจิกิสถาน อัฟกานิสถาน และจีน

ในทาจิกิสถาน[แก้]

โดยทั่วไปชาวทาจิกถือว่าเป็นสำเนียงของภาษาทาจิก แต่นักภาษาศาสตร์ทั่วไปแยกเป็นอีกภาษาต่างหาก แต่ในปากีสถาน ชาววาคีถือว่าตนเป็นชาวทาจิก

ในปากีสถาน[แก้]

ในปากีสถาน องค์กรที่เกี่ยวข้องกับภาษาวาคีคือ สมาคมวัฒนธรรมวาคีทาจิก (WTCA) เน้นในด้านการอนุรักษ์ภาษาและวัฒนธรรมวาคี ทั้งที่เป็นเอกสารและดนตรี อัตราการรู้หนังสือของชาววาคีในปากีสถานเป็น 60% วิทยุในปากีสถานมีที่ออกอากาศเป็นภาษาวาคีด้วย

อักขรวิธี[แก้]

เดิมที ภาษาวาคีไม่มีรูปอักษรของตนเอง ทำให้มีการพัฒนารูปเขียนโดยใช้อักษรอาหรับ, อักษรซีริลลิก และอักษรละติน

อักษรอาหรับ[แก้]

อักษรอาหรับโดยหลักแล้วใช้กันในประเทศอัฟกานิสถาน:[5]

อักษร ا آ ب پ ت ټ ث ج ڃ چ ڇ څ ځ ح خ د ډ ذ ر ز ږ ژ ڙ س
สัทอักษรสากล [a], Ø [o] [b] [p] [t̪] [ʈ] [θ] [d͡ʒ] [ɖ͡ʐ] [t͡ʃ] [ʈ͡ʂ] [t͡s] [d͡z] [h] [χ] [d̪] [ɖ] [ð] [r] [z] [ɣ] [ʒ] [ʐ] [s]
อักษร ښ ش ڜ ص ض ط ظ ع غ ف ڤ ق ک گ ل م ن ه و ؤ وْ ي ی
สัทอักษรสากล [x] [ʃ] [ʂ] [s] [z] [t] [z] Ø [ʁ] [f] [v] [q] [k] [g] [l] [m] [n] [h] [w], [ə] [u] [ɨ] [i] [j], [e]

อักษรซีริลลิก[แก้]

อักษร А а Б б В в В̌ в̌ Г г Ғ ғ Г̌ г̌ Д д Д̣ д̣ Д̌ д̌ Е е Ё ё Ж ж Ж̣ ж̣ З з Ҙ ҙ И и Й й К к Қ қ Л л М м Н н О о П п
สัทอักษรสากล [a] [b] [v] [w] [g] [ʁ] [ɣ] [d̪] [ɖ] [ð] [e], [je] [jo] [ʒ] [ʐ] [z] [d͡z] [i] [j] [k] [q] [l] [m] [n] [o] [p]
อักษร Р р С с Т т Т̣ т̣ Т̌ т̌ У у Ф ф Х х Х̌ х̌ Ҳ ҳ Ц ц Ч ч Ч̣ ч̣ Ҷ ҷ Ҷ̣ ҷ̣ Ш ш Ш̣ ш̣ Щ щ Ъ ъ Ы ы Ә ә Ь ь Э э Ю ю Я я
สัทอักษรสากล [r] [s] [t̪] [ʈ] [θ] [u] [f] [χ] [x] [h] [t͡s] [t͡ʃ] [ʈ͡ʂ] [d͡ʒ] [ɖ͡ʐ] [ʃ] [ʂ] [ʃt͡ʃ] Ø [ɨ] [ə] Ø [e] [ju] [ja]

อักษรละติน[แก้]

Haqiqat Ali เป็นผู้พัฒนาภาษานี้เป็นอักษรละตินใน ค.ศ. 1984 :[6]

อักษรวาคีแบบใหม่
อักษร A a B b C c Č č Č̣ č̣ D d Ḍ ḍ Δ δ E e Ə ə F f G g Ɣ ɣ Ɣ̌ ɣ̌ H h I i ǰ J̣̌ ǰ̣ K k L l M m N n
สัทอักษรสากล [a] [b] [t͡s] [t͡ʃ] [ʈ͡ʂ] [d̪] [ɖ] [ð] [e] [ə] [f] [g] [ʁ] [ɣ] [h] [i] [d͡ʒ] [ɖ͡ʐ] [k] [l] [m] [n]
อักษร O o P p Q q R r S s Š š Ṣ̌ ṣ̌ T t Ṭ ṭ Θ ϑ U u V v W w X x X̌ x̌ Y y Z z Ž ž Ẓ̌ ẓ̌ Ʒ ʒ Ы ы
สัทอักษรสากล [o] [p] [q] [r] [s] [ʃ] [ʂ] [t̪] [ʈ] [θ] [u] [v] [w] [χ] [x] [j] [z] [ʒ] [ʐ] [d͡z] [ɨ]

ตัวอย่าง[แก้]

ตัวอย่างคำแปลในคัมภีร์ไบเบิลใน ค.ศ. 2001 เป็นไปตามข้างล่างนี้:[7]

คำอธิษฐานขององค์พระผู้เป็นเจ้า (ลูกา 11:2–4)
ภาษาวาคีแบบอักษรละติน ภาษาวาคีแบบอักษรซีริลลิก ภาษาไทย
(พระคริสตธรรมคัมภีร์ไทย
ฉบับอมตธรรมร่วมสมัย)
2Yiso yavər x̆atəy: «Sayišt ʒi dəo carəv, x̆anəv: „Ey bzыrgwor Tat ki də osmonət cəy! Ti bəzыrg nung bər olam ыmыt! Ləcər dəwroni Ti podšoyi ɣ̆at-ət, zəmin-ət zəmon də hыkmi taw ыmыt! 2Йисо йавəр х̌атəй: «Сайишт ҙи дəо царəв, х̌анəв: „Ей бзыргв̌ор Тат ки дə осмонəт цəй! Ти бəзырг нунг бəр олам ымыт! Лəцəр дəв̌рони Ти подшойи г̌ат-əт, зəмин-əт зəмон дə ҳыкми тав̌ ымыт! 2พระองค์จึงตรัสกับพวกเขาว่า “เมื่อพวกท่านอธิษฐาน จงทูลว่า “ ‘ข้าแต่พระบิดา ขอให้พระนามของพระองค์เป็นที่เทิดทูนสักการะ ขอให้อาณาจักรของพระองค์ได้รับการสถาปนาไว้
3Spo rыsq-ət rыzi sakər nəsib car! 3Спо рысқ-əт рызи сакəр нəсиб цар! 3ขอโปรดประทานอาหารประจำวันแก่ข้าพระองค์ทั้งหลาย
4Cə spo gənoən šəxs! Sak bə kuy, ki sakər šakiɣ̆, cə kərk! kыx̆tər baxṣ̌əṣ̌ carən. Cə bandi nafs-ət awasən, Cə waswasayi Iblisən saki niga δыr!“» 4Цə спо гəноəн шəхс! Сак бə куй, ки сакəр шакиг̌ цə кəрк! Кых̌тəр бахш̣əш̣ царəн. Цə банди нафс-əт ав̌асəн, Цə в̌асв̌асайи Иблисəн саки нига д̌ыр!“» 4ขอทรงอภัยบาปของข้าพระองค์ทั้งหลาย เพราะข้าพระองค์ทั้งหลายอภัยให้ทุกคนที่ทำผิดบาปต่อข้าพระองค์ทั้งหลายเช่นกัน และขออย่าให้ข้าพระองค์ทั้งหลายล้มลงเมื่อถูกทดลอง’ ”

คำศัพท์[แก้]

การเปรียบเทียบศัพท์ในกลุ่มภาษาอิหร่าน 7 ภาษา[8]
ไทย เปอร์เซีย ทาจิก ซุกนี ซาริโกลี ปาทาน วาคี อเวสตะ
หนึ่ง jæk (یک) jak (як) jiw iw jaw (يو) ji aēuua-
เนื้อ ɡuʃt (گوشت) ɡuʃt (гушт) ɡuːxt ɡɯxt ɣwaxa, ɣwaʂa (غوښه) ɡuʂt ?
ลูกชาย pesær (پسر) pisar (писар) puts pɯts zoi (زوی) putr puθra-
ไฟ ɒteʃ (اتش) otaʃ (оташ) joːts juts or (اور) rɯχniɡ ātar-
น้ำ ɒb (اب) ob (об) xats xats obə (اوبه) jupk āp-, ap-
มือ dæst (دست) dast (даѕт) ðust ðɯst lɑs (لاس) ðast zasta-
เท้า (پا) po (по) poːð peð pxa, pʂa (پښه) pɯð pāδ-
ฟัน dændɒn (دندان) dandon (дандон) ðinðʉn ðanðun ɣɑx, ɣɑʂ (غاښ) ðɯnðɯk daṇt-
ดวงตา tʃæʃm (چشم) tʃaʃm (чашм) tsem tsem stərɡa (سترګه) tʂəʐm cašman-
ม้า æsb (اسب) asp (асп) voːrdʒ vurdʒ ɑs (ชาย), aspa (หญิง) (آس,اسپه) jaʃ aspa-
ก้อนเมฆ æbr (ابر) abr (абр) abri varm urjadz (اوريځ) mur maēγa-, aβra-
ข้าว ɡændom (گندم) ɡandum (гандум) ʒindam ʒandam ɣanam (غنم) ɣɯdim gaṇtuma-
จำนวนมาก besjɒr (بسيار) bisjor (бисёр) bisjoːr pɯr ɖer (ډېر) təqi pouru-
สูง bolænd (بلند) baland (баланд) biland bɯland lwaɻ (لوړ) bɯland bərəzaṇt-
ไกล dur (دور) dur (дур) ðar ðar ləre (لرې) ðir dūra-
ดี χub (خوب) χub (хуб) χub tʃardʒ xə, ʂə (ښه) baf vohu-, vaŋhu-
เล็ก kutʃik (کوچک) χurd (хурд) dzul dzɯl ləɡ, ləʐ (لږ) dzəqlai ?
เพื่อพูด ɡoft (گفت) ɡuft (гуфт) lʉvd levd wajəl (ويل) xənak aoj-, mrū-, saŋh-
เพื่อทำ kærd (کرد) kard (кард) tʃiːd tʃeiɡ kawəl (کول) tsərak kar-
เพื่อดู did (ديد)/ bin (present stem) did (дид)/ bin(бин) wiːnt wand lid (لید)/ win (present stem) wiŋɡ dī-, vaēn-

สัทวิทยา[แก้]

สระ[แก้]

หน้า กลาง หลัง
ปิด i ɨ u
กึ่ง e ə o
เปิด a

พยัญชนะ[แก้]

ริมฝีปาก ฟัน ปุ่มเหงือก ปุ่มเหงือก-
เพดานปาก
ปลายลิ้นม้วน เพดานอ่อน ลิ้นไก่ เส้นเสียง
นาสิก m n
หยุด p b ʈ ɖ k ɡ q
กักเสียดแทรก t͡s d͡z t͡ʃ d͡ʒ ʈ͡ʂ ɖ͡ʐ
เสียดแทรก f v θ ð s z ʃ ʒ ʂ ʐ x ɣ χ ʁ h
เปิด l j w
โรติก r


อ้างอิง[แก้]

  1. ภาษาวาคี at Ethnologue (18th ed., 2015)
  2. Frye, R.N. (1984). The History of Ancient Iran. p. 192. ISBN 9783406093975. [T]hese western Saka he distinguishes from eastern Saka who moved south through the Kashgar-Tashkurgan-Gilgit-Swat route to the plains of the sub-continent of India. This would account for the existence of the ancient Khotanese-Saka speakers, documents of whom have been found in western Sinkiang, and the modern Wakhi language of Wakhan in Afghanistan, another modern branch of descendants of Saka speakers parallel to the Ossetes in the west.
  3. Bailey, H.W. (1982). The culture of the Sakas in ancient Iranian Khotan. Caravan Books. pp. 7–10. It is noteworthy that the Wakhi language of Wakhan has features, phonetics, and vocabulary the nearest of Iranian dialects to Khotan Saka.
  4. Carpelan, C.; Parpola, A.; Koskikallio, P. (2001). "Early Contacts Between Uralic and Indo-European: Linguistic and Archaeological Considerations: Papers Presented at an International Symposium Held at the Tvärminne Research Station of the University of Helsinki, 8–10 January, 1999". Suomalais-Ugrilainen Seura. 242: 136. ...descendants of these languages survive now only in the Ossete language of the Caucasus and the Wakhi language of the Pamirs, the latter related to the Saka once spoken in Khotan.
  5. http://www.pamirian.ru/Wakhi_language_transition.pdf Archived 2018-05-02 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
  6. Ali, Haqiqat (1984). Wakhi Language. 1.
  7. Luqo Inǰil (Gospel of Luke). (in Wakhi). Bəzыrg Kitob tarǰimacrakыzg institute. 2001.: Title page, passages in Roman alphabet[1], passages in Cyrillic alphabet[2]
  8. Gawarjon (高尔锵/Gāo Ěrqiāng) (1985). Outline of the Tajik language (塔吉克语简志/Tǎjíkèyǔ Jiǎnzhì). Beijing: Nationalities Publishing House.

อ่านเพิ่ม[แก้]

แหล่งข้อมูลอื่น[แก้]