ข้ามไปเนื้อหา

ภาษาไมถิลี

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ภาษาไมถิลี
मैथिली, 𑒧𑒻𑒟𑒱𑒪𑒲‎
ไมถิลีในอักษรติรหุตากับอักษรเทวนาครี
ออกเสียง[ˈməi̯tʰɪli]
ประเทศที่มีการพูดประเทศอินเดียและประเทศเนปาล
ภูมิภาคมิถิลา[a]
ชาติพันธุ์ชาวไมถิลี
ผู้พูด
(33.9 ล้าน อ้างถึง2000)[3]
ภาษาถิ่น
  • กลาง (Sotipura)
  • ใต้มาตรฐาน
  • ตะวันออก
  • Thēthi
  • ตะวันตก (Bajjika)
  • Chhika-Chhiki (Angika)
  • Jolaha
  • Kisan
ติรหุตา (มิถิลักษร) (อดีต)
อักษรไกถี (แบบไมถิลี) (อดีต)
อักษรเทวนาครี (ปัจจุบัน)
สถานภาพทางการ
ภาษาทางการของ
 อินเดีย (กำหนดรายการที่แปดของรัฐธรรมนูญอินเดีย)
ผู้วางระเบียบ
รหัสภาษา
ISO 639-2mai
ISO 639-3mai
Glottologmait1250
บริเวณที่มีผู้พูดภาษาไมถิลีในประเทศอินเดียและเนปาล

ภาษาไมถิลี (อักษรโรมัน: Maithili;[5] Maithilī, [ˈməi̯tʰɪli]) เป็นภาษาอินโด-อารยันในอนุทวีปอินเดีย ส่วนใหญ่พูดในประเทศอินเดียและเนปาล ในประเทศอินเดียมีผู้พูดในรัฐพิหารกับรัฐฌารขัณฑ์ และเป็นหนึ่งใน 22 ภาษาที่ได้รับการยอมรับ[6][1][2] ส่วนในประเทศเนปาล มีผู้พูดในTeraiตะวันออกและเป็นภาษาที่แพร่หลายมากเป็นอันดับ 2 ของประเทศ[7][8] ในอดีต ภาษาไมถิลีเคยเขียนด้วยอักษรติรหุตา บางครั้งก็เขียนด้วยอักษรไกถีที่นิยมกันน้อยกว่า[9] ปัจจุบันภาษานี้เขียนด้วยอักษรเทวนาครี[10]

ประวัติ

[แก้]

คำว่าไมถิลีมาจากคำว่ามิถิลา อาณาจักรโบราณที่ปกครองโดยกษัตริย์ชนกะหรือท้าวชนกในเรื่องรามเกียรติ์ ไมถิลีนี้เป็นอีกชื่อหนึ่งของนางสีดา มเหสีของพระราม และเป็นธิดาของท้าวชนก นักวิชาการในมิถิลาใช้ภาษาสันสกฤตเป็นภาษาในวรรณคดีและใช้ภาษาไมถิลีเป็นภาษาสำหรับวรรณกรรมพื้นบ้าน งานที่ใช้ภาษาไมถิลีชิ้นแรกๆ พบเมื่อราว พ.ศ. 1867

เมื่อการปกครองของอาณาจักรปาละเสื่อมลง ศาสนาพุทธได้สาบสูญไป ในขณะที่มีการสถาปนาราชวงศ์กรณาฏกะในสมัยของหรสิมหเทวะ (พ.ศ. 1769–1867) กวีชื่อชโยติริสวระ ฐากูร (พ.ศ. 1823 – 1883) ได้เขียนเรื่องวรรณรัตนากรโดยใช้ภาษาไมถิลีล้วน ๆ ใน พ.ศ. 1867 ฆยาซุดดิน ตุฆลัก จักรพรรดิแห่งเดลฮีรุกรานมิถิลาขับไล่กษัตริย์หรสิมหเทวะ ในช่วงนี้ ไม่มีการสร้างวรรณกรรมใดๆ จนกระทั่ง วิทยาปติ ฐากูร (พ.ศ. 1903–1993) ได้เขียนบทกวีจำนวนมากด้วยภาษาไมถิลีเกี่ยวกับพระกฤษณะ พระศิวะ และพระปรวตี ซึ่งได้แพร่หลายไปทั่ว หลังจากการรุกรานมิถิลาโดยสุลต่านโชห์ปุร เดลฮี และการหายสาบสูญของศิวสิมหะ ใน พ.ศ. 1972 วรรณคดีของภาษานี้เปลี่ยนไปปรากฏที่เนปาล

การกล่าวถึงภาษาไมถิลีครั้งแรกปรากฏในหนังสือของอมาดุซซี ตีพิมพ์เมื่อ พ.ศ. 2314 ในหนังสือรายชื่อภาษาสันสกฤตและปรากฤตของ Colebrooke ตีพิมพ์ใน พ.ศ. 2344 ได้อธิบายภาษาไมถิลีเป็นอีกสำเนียงหนึ่งต่างหาก การใช้ภาษาไมถิลีส่วนมากเกี่ยวข้องกับระบำ ละคร และดนตรี อุมาปาตี อุปัธยะเขียนบทละครเรื่องปาริชาตัลด้วยภาษาไมถิลี

ภาษาแม่ของราชวงศ์มัลละคือภาษาไมถิลี ซึ่งแพร่กระจายไปทั่วเนปาลในพุทธศตวรรษที่ 21–22 ในช่วงนี้ มีละครอย่างน้อย 70 เรื่องที่เขียนด้วยภาษาไมถิลี ในละครเรื่องหริศจันทรันนิยัมที่เขียนโดยสิทธินรยัณเทวะ (พ.ศ. 2163–2200) ตัวละครบางตัวพูดภาษาไมถิลี ในขณะที่ตัวละครอื่น ๆ พูดภาษาเบงกอล สันสกฤตหรือปรากฤต

องค์กรเกี่ยวกับภาษาไมถิลีแห่งแรกคือไมถิลี มหสภา จัดตั้งเมื่อ พ.ศ. 2453 เพื่อพัฒนาภาษาไมถิลี ไมถิลี มหสภาได้เรียกร้องให้มีการยอมรับภาษาไมถิลีเป็นภาษาประจำถิ่น มหาวิทยาลัยกัลกัตตายอมรับภาษาไมถิลีใน พ.ศ. 2460 และมีมหาวิทยาลัยอื่นยอมรับตามมา ใน พ.ศ. 2508 ภาษาไมถิลีได้รับการยอมรับจากสถาบันวิชาการสหิตยซึ่งเป็นสถาบันที่สนับสนุนวรรณคดีอินเดีย ใน พ.ศ. 2546 ภาษาไมถิลีได้รับการยอมรับจากสถาบันอินเดียให้เป็นภาษาหลักของอินเดีย ปัจจุบันเป็นหนึ่งในภาษาประจำชาติ 22 ภาษาของอินเดีย

บรรณานุกรม

[แก้]
  • George A. Grierson (1909). An Introduction to the Maithili dialect of the Bihari language as spoken in North Bihar. Calcutta: Asiatic Society.
  • Ramawatar Yadav. Maithili Language and Linguistics: Some Background Notes (PDF). University of Cambridge.

อ้างอิง

[แก้]
  1. 1 2 "मैथिली लिपि को बढ़ावा देने के लिए विशेषज्ञों की जल्द ही बैठक बुला सकते हैं प्रकाश जावड़ेकर". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 21 March 2018. สืบค้นเมื่อ 21 March 2018.
  2. 1 2 "मैथिली को भी मिलेगा दूसरी राजभाषा का दर्जा". Hindustan. สืบค้นเมื่อ 3 January 2020.
  3. ↑ ภาษาไมถิลี ที่ Ethnologue (21st ed., 2018) Closed access
  4. ↑ "झारखंड : रघुवर सरकार कैबिनेट से मगही, भोजपुरी, मैथिली व अंगिका को द्वितीय भाषा का दर्जा". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 21 March 2018. สืบค้นเมื่อ 21 March 2018.
  5. ↑ "Maithili". Oxford English Dictionary (Online ed.). Oxford University Press. (จำเป็นต้องสมัครสมาชิกหรือเป็นสมาชิกสถาบันที่เข้าร่วม.)
  6. ↑ "Archived copy" (PDF). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 5 March 2016. สืบค้นเมื่อ 27 June 2018.{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (ลิงก์)
  7. ↑ "Nepal". Ethnologue (ภาษาอังกฤษ). สืบค้นเมื่อ 17 July 2018.
  8. ↑ Sah, K. K. (2013). "Some perspectives on Maithili". Nepalese Linguistics (28): 179–188.
  9. ↑ Brass, P. R. (2005). Language, Religion and Politics in North India. Lincoln: iUniverse. ISBN 0-595-34394-5. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 11 May 2018. สืบค้นเมื่อ 1 April 2017.
  10. ↑ Yadava, Y. P. (2013). Linguistic context and language endangerment in Nepal. Nepalese Linguistics 28 เก็บถาวร 3 มีนาคม 2016 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน: 262–274.
  1. ↑ รัฐพิหารตะวันออกและรัฐฌารขัณฑ์ตะวันตกเฉียงเหนือในอินเดีย;[1][2] รัฐมเธศและรัฐโกศี ในเนปาล)

แหล่งข้อมูลอื่น

[แก้]
วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อที่เกี่ยวข้องกับ ภาษาไมถิลี
เข้าถึงจาก "https://th.wikipedia.org/w/index.php?title=ภาษาไมถิลี&oldid=12052257"