พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา
พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช
พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช.jpg
เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 63
ราชาภิเษก21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2436
ครองราชย์พ.ศ. 2436 - พ.ศ. 2461
ก่อนหน้าเจ้าอนันตวรฤทธิเดช
ถัดไปเจ้ามหาพรหมสุรธาดา
รัชกาล25 ปี
พระชายาแม่เจ้ายอดหล้าอัครราชเทวี
ชายา6 องค์
พระราชบุตร41 พระองค์
พระนามเต็ม
พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช กุลเชษฐมหันต์ ไชยนันทบุระมหาราชวงษาธิบดี สุจริตจารีราชานุภาวรักษ์ วิบูลยศักดิกิตติไพศาล ภูบาลบพิตร์ สถิตย์ ณ นันทราชวงษ์ พระเจ้านครเมืองน่าน
ราชสกุลณ น่าน สายที่ 1 [1]
ราชวงศ์ราชวงศ์ติ๋นมหาวงศ์
พระบิดาเจ้าอนันตวรฤทธิเดช
พระมารดาแม่เจ้าสุนันทาอัครเทวี
ประสูติ2 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2374
พิราลัย5 เมษายน พ.ศ. 2561 (87 ปี)
ณ คุ้มหลวงนครเมืองน่าน

มหาอำมาตย์เอก พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช[2] หรือ เจ้าสุยะ ณ น่าน[3]เป็นเจ้าผู้ครองนครเมืองน่าน องค์ที่ 63 และเป็นเจ้าผู้ครองนครเมืองน่าน องค์ที่ 13 แห่ง ราชวงศ์ติ๋นมหาวงศ์ ครองราชย์ในปี พ.ศ. 2436 - พ.ศ. 2461 พระเจ้าสุริยพงศ์ผริตเดช มีพระนามอย่างลำลองตามที่ชาวเมืองน่านเรียกว่า พระเจ้าน่าน เป็นราชโอรส ในเจ้าอนันตวรฤทธิเดช ประสูติแต่แม่เจ้าสุนันทาอัครเทวี และเป็นพระเชษฐาต่างเจ้ามารดาในเจ้ามหาพรหมสุรธาดา เจ้านครน่าน องค์สุดท้าย

พระประวัติ[แก้]

พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดชมีพระนามเดิมว่า "เจ้าสุริยะ ณ น่าน" ประสูติเมื่อวันที่ 2 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2374 เป็นราชโอรสในเจ้าอนันตวรฤทธิเดช เจ้าผู้ครองนครเมืองน่าน ประสูติแต่ แม่เจ้าสุนันทาอัครเทวี[4] พระองค์ทรงมี พระเชษฐา พระอนุชา และพระขนิษฐา ร่วมเจ้ามารดา 6 พระองค์ ดังนี้

  1. เจ้ามหาอุปราชามหาพรหม
  2. พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช เจ้านครเมืองน่าน องค์ที่ 63
  3. เจ้ามหาอุปราชาสุทธิสาร
  4. เจ้าราชบุตรบุญรังษี
  5. เจ้านางหมอกแก้ว
  6. เจ้านางคำทิพ

พระอิสริยยศ[แก้]

พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช ทรงได้รับพระราชทาน พระอิสริยยศ ดังนี้

  1. พ.ศ. 2398 ได้รับพระราชทานสัญญาบัตรเป็นเจ้าราชวงษ์
  2. พ.ศ. 2431 ได้รับพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นเจ้าอุปราชนครน่าน
  3. วันที่ 14 มิถุนายน พ.ศ. 2448 โปรดเกล้าฯพระราชทาน สัญญาบัตรไปพระราชทานตั้งเป็นนายพันโทในกรมทหารบก[5]
  4. วันที่ 21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2436 ได้รับพระราชทานสัญญาบัตรเป็น เจ้านครน่าน มีราชทินนามว่า เจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช กุลเชษฐมหันต์ ไชยนันทบุร มหาราชวงษาธิบดี เจ้านครเมืองน่าน[6]
  5. วันที่ 18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2446 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้สถาปนาเลื่อนยศฐานันดรศักดิ์ขึ้นเป็นพระเจ้านครเมืองน่าน[7] มีพระนามตามจารึกในพระสุพรรณบัฎว่า พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช กุลเชษฐมหันต์ ไชยนันทบุระมหาราชวงษาธิบดี สุจริตจารีราชานุภาวรักษ์ วิบูลยศักดิกิตติไพศาล ภูบาลบพิตร์ สถิตย์ ณ นันทราชวงษ์ พระเจ้านครเมืองน่าน[8]
  • นับเป็นพระเจ้านครน่าน พระองค์แรกและพระองค์เดียวในประวัติศาสตร์น่าน[9] นอกจากนี้พระองค์ยังได้รับพระราชทานมหามงกุฎจากพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นเจ้าประเทศราชพระองค์เดียวที่ได้รับพระราชทานเกียรติยศนี้

เครื่องยศ เครื่องราชอิศริยาภรณ์และเหรียญต่าง ๆ[แก้]

พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดชฯ พระเจ้านครเมืองน่าน ได้รับพระราชทานเครื่องยศ , เครื่องราชอิศริยาภรณ์และเหรียญราชอิสริยาภรณ์ ต่าง ๆ ดังนี้

เครื่องยศ[แก้]

  • เครื่องยศ ครั้งที่ได้รับสถาปนาเป็น เจ้านครเมืองน่าน มีทินนามตามจารึกว่า .. เจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช กุลเชษฐมหันต์ ไชยนันทบุร มหาราชวงษาธิบดี เจ้านครเมืองน่าน .. ทรงได้รับพระราชทานเครื่องยศ ดังนี้
  1. พานหมากคำ เครื่องในคำทั้งมวล
  2. กระโถนคำ
  3. คนโทคำ
  4. พระมหามาลาหมวกจิกคำ
  5. เสื้อผ้า
  6. เครื่องครัว
  • เครื่องยศ ครั้งที่ได้รับสถาปนาเลื่อนยศถานันดรศักดิ เจ้านครน่าน ขึ้นเปน พระเจ้านครน่านมีนามตามจาฤกในสุพรรณบัตรว่า .. พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช กุลเชษฐมหันต์ ไชยนันทบุรมหาราชวงษาธิบดี สุจริตจารีราชานุภาวรักษ์ วิบูลยศักดิกิติไพศาล ภูบาลบพิตร สถิตย์ ณ นันทราชวงษ์ พระเจ้านครเมืองน่าน .. ทรงได้รับพระราชทานเครื่องยศ ดังนี้
  1. สังข์เลี่ยมทองคำ 1
  2. หีบหมากไม้แดงหุ้มทองคำ 1
  3. กากระบอกทองคำ 1
  4. กระบี่ฝักทองคำ 1

นอกจากนี้ยังได้รับพระราชทานสิ่งของสำหรับพระเกียรติยศอิกหลายอย่าง มีชฎาเปนต้น

พิลาลัย[แก้]

พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช ถึงแก่พิราลัยด้วยโรคชรา ในวันที่ 5 เมษายน พ.ศ. 2461 เวลา 4.00 น. ณ หอคำ (พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติน่าน) สิริอายุได้ 87 ปี[6]

พระกรณียกิจ[แก้]

ด้านการปกครอง[แก้]

  • กวาดต้อนและชักชวนให้ชุมชนไทลื้อในเมืองต่างๆ ของสิบสองปันนา ให้เข้ามาตั้งถิ่นฐานรกรากอยู่ในจังหวัดน่าน [10]
  • ยกเลิกอำนาจโทษประหารทางอาญา
  • จัดวางผังเมือง ขยายถนนให้กว้างขวาง สะดวกแก่การสัญจรไปมา

ด้านการทหาร[แก้]

  • ทรงนุบำรุงกิจการทหาร โดยการรวบรวมกำลังพลเข้าสังกัดมูลนาย ฝึกกำลังพลการรบ จัดตั้งยุ้งฉาง สะสมเสบียงอาหาร กระสุนดินดำ
  • โดยเมื่อปี พ.ศ. 2430 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้า ฯ ให้เจ้าพระยาสุรศักดิ์มนตรียกทัพไปปราบฮ่อที่เมืองหลวงพระบาง ซึ่งพระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดชฯ เมื่อครั้งดำรง ตำแหน่งที่เจ้าราชวงศ์นครน่าน ได้ทรงนำกำลังไปสมทบกับทัพหลวง
  • ครั้นปี พ.ศ. 2445 เกิดขบถเงี้ยวที่เมืองแพร่ โดยพวกขบถจะยกทัพมายึดนครน่าน พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดชฯ ได้ทรงยกกำลังทหารไปขัดตาทัพต่อสู้กับขบถเงี้ยว และได้ร่วมกับกองทัพหลวงตามตีจนได้รับชัยชนะ

ด้านการศึกษา[แก้]

  • ทรงสละทุนทรัพย์ส่วนพระองค์จัดตั้งโรงเรียนสอนหนังสือภาษาไทยเป็นแห่งแรกในนครน่าน ให้ชื่อว่าโรงเรียนสุริยานุเคราะห์ ปฐมของโรงเรียนศรีสวัสดิ์วิทยาคารในปัจจุบัน

ด้านศาสนา[แก้]

  • ทรงสละทุนทรัพย์ส่วนพระองค์ บูรณปฏิสังขรณ์วัดและบูชนียวัตถุเป็นอันมาก และเป็นองค์ประธานในการจัดสร้างคัมภีร์ใบลาน จารึกพระธรรมคำสั่งสอนไว้เป็นจำนวนมาก โปรดให้สร้างหอพระไตรปิฏกหลังใหญ่ที่วัดพระธาตุช้างค้ำวรวิหาร บูรณะวัดพระบรมธาตุแช่แห้ง เป็นต้น

ราชโอรส ราชธิดา[แก้]

พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดชฯ มีราชโอรสและราชธิดา รวม 41 พระองค์ อยู่ในสกุล ณ น่าน ได้แก่

  • ในแม่เจ้ายอดหล้า ชายาเอก มีราชโอรสธิดารวม 13 พระองค์ ได้แก่
  • เจ้าคำบุ
  • เจ้าคำเครื่อง
  • เจ้ายศ
  • เจ้านางอัมรา
  • เจ้าน้อยรัตน ได้เป็นเจ้าราชวงษ์
  • เจ้าน้อยบริยศ
  • เจ้านางบัวเขียว ภายหลังได้สมรสกับเจ้าบุรีรัตน (บรม)
  • อำมาตย์ตรีเจ้าบุรีรัตน (สุทธิสาร)
  • เจ้าราชภาติกวงษ์ (จันทวงษ์)
  • เจ้าหนานบุญรังษี
  • เจ้าราชภาคินัย (น้อยมหาวงษ์)
  • เจ้าราชดนัย (น้อยยอดฟ้า) สมรสกับเจ้าหญิงสุพรรณวดี ราชธิดาเจ้าพิริยเทพวงษ์
  • เจ้านางสมุท
  • ในแม่เจ้าคำปลิว มีราชโอรสธิดา 4 พระองค์ ถึงแก่กรรมทั้งหมด ไม่ปรากฏนาม
  • ในแม่เจ้าจอมแฟง มีโอรสธิดารวม 3 พระองค์ได้แก่
  • แม่เจ้าบัวแว่น ภายหลังได้สมรสกับเจ้าราชบุตร (น้อยอนุรุท)
  • เจ้าแหว
  • เจ้าน้อยครุธ
  • ในแม่เจ้าคำเกี้ยว มีราชธิดา 2 พระองค์ ได้แก่
  • เจ้านางเกี๋ยงคำ
  • เจ้านางคำอ่าง
  • ในแม่เจ้ายอดหล้า(คนละท่านกับชายาเอก) มีราชโอรสธิดารวม 7 พระองค์ ได้แก่
  • เจ้านางเทพมาลา
  • เจ้านางเทพเกสร
  • เจ้าน้อยอินแสงสี
  • เจ้านางจันทวดี
  • เจ้านางศรีสุภา
  • เจ้านางดวงมาลา
  • เจ้านางประภาวดี
  • ในหม่อมศรีคำ มีราชโอรสธิดารวม 5 พระองค์ ชาย 3 พระองค์ หญิง 2 พระองค์ ชายถึงแก่กรรมแต่เยาว์วัย ธิดาหญิงได้แก่
  • ในหม่อมบัว มีราชโอรสธิดา 7 พระองค์ ถึงแก่กรรมแต่เยาว์วัย 4 ปรากฏนามได้แก่
  • เจ้านางต่อมแก้ว
  • เจ้าก่ำ
  • เจ้านางเกียรทอง

เครื่องราชอิสริยาภรณ์[แก้]

พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดชฯ ทรงได้รับพระราชทานเครื่องราชอิศริยาภรณ์ ต่าง ๆ ดังนี้

เหรียญราชอิสริยาภรณ์[แก้]

สถานที่อันเนื่องมาจากพระนาม[แก้]

ราชตระกูล[แก้]

อ้างอิง[แก้]

  1. https://sites.google.com/site/thailandsurname/home/-n
  2. ราชวงศปกรณ์ พงศาวดารเมืองน่าน (ฉบับพระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช), หน้า 10
  3. http://www.car.chula.ac.th/rarebook/book2/clra57_0149/mobile/index.html#p=10
  4. http://www.chiangmainews.co.th/viewnews.php?id=20970&lyo=1
  5. "ส่งสัญญาบัตรทหารบกไปพระราชทาน" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 22 (12 ง): 246. 18 มิถุนายน ร.ศ. 124. สืบค้นเมื่อ 12 กันยายน พ.ศ. 2561.
  6. 6.0 6.1 "ข่าวพิลาไลย" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 35 (ง): 72. 14 เมษายน 2561. สืบค้นเมื่อ 30 พฤษภาคม 2561.
  7. "การตั้งพระเจ้านครเมืองน่าน" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 20 (35): 609. 29 พฤศจิกายน 2446.
  8. "พระบรมราชโองการ ประกาศ ตั้งพระเจ้านครเมืองน่าน" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 20 (35): 610. 29 พฤศจิกายน 2446.
  9. http://www.tv5.co.th/service/mod/heritage/nation/oldcity/nan5.htm
  10. http://www.lannacorner.net/weblanna/article/article.php?type=A&ID=482

ดูเพิ่ม[แก้]

ก่อนหน้า พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช ถัดไป
เจ้าอนันตวรฤทธิเดช 2leftarrow.png เจ้าผู้ครองนครน่าน
((เจ้านครเมืองน่าน)
21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2436 - 18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2446
(พระเจ้านครเมืองน่าน)
18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2446 - 5 เมษายน พ.ศ. 2461)
2rightarrow.png เจ้ามหาพรหมสุรธาดา