พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
Jump to navigation Jump to search
พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช
พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช.jpg
เจ้าผู้ครองนครน่าน
ครองราชย์ (เจ้านครเมืองน่าน)
พ.ศ. 2436 - พ.ศ. 2446
(พระเจ้านครเมืองน่าน)
พ.ศ. 2446 - พ.ศ. 2461
ก่อนหน้า เจ้าอนันตวรฤทธิเดช
ถัดไป เจ้ามหาพรหมสุรธาดา
ชายา แม่เจ้าคำปลิว (ชายาเอก)
แม่เจ้าจอมแปง
แม่เจ้าคำเกี้ยว
แม่เจ้ายอดหล้า
หม่อมศรีคำ
หม่อมบัว
พระราชบุตร 41 องค์
ราชวงศ์ ราชวงศ์ติ๋นมหาวงศ์
พระราชบิดา เจ้าอนันตวรฤทธิเดช
พระราชมารดา แม่เจ้าสุนันทา
ประสูติ 2 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2374
พิราลัย 5 เมษายน พ.ศ. 2461 (87 ปี)

มหาอำมาตย์เอก พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช เป็นเจ้าผู้ครองนครน่านองค์ที่ 63 ตรงกับรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงสืบเชื้อสายมาจากพญาหลวงติ๋นมหาวงศ์ และได้รับพระราชทานนามสกุล ณ น่าน[1]

พระประวัติ[แก้]

พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดชฯ มีพระนามเดิมว่า "เจ้าสุริยะ ณ น่าน" ประสูติเมื่อวันที่ 2 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2374 เป็นราชโอรสในเจ้าอนันตวรฤทธิเดช เจ้าผู้ครองนครน่านกับแม่เจ้าสุนันทา [2]

ในปี พ.ศ. 2398 และทรงได้รับพระราชทานสัญญาบัตรเป็นพระยาราชวงษ์ ต่อมา พ.ศ. 2431 ได้รับพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นเจ้าอุปราชนครน่าน เมื่อราชบิดาถึงแก่พิราลัย จึงได้รับพระราชทานสัญญาบัตรเป็นเจ้านครน่านมีราชทินนามว่าเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช[3]

เมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2446 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยูหัวโปรดเกล้าฯ ให้สถาปนาเลื่อนยศฐานันดรศักดิ์ขึ้นเป็นพระเจ้านครน่าน[4] มีนามตามจารึกสุพรรณบัฎว่า พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช กุลเชษฐมหันต์ ไชยนันทบุระมหาราชวงษาธิบดี สุจริตจารีราชานุภาวรักษ์ วิบูลยศักดิกิตติไพศาล ภูบาลบพิตร์ สถิตย์ ณ นันทราชวงษ์[5] นับเป็นพระเจ้านครน่านองค์แรกและองค์เดียวในประวัติศาสตร์น่าน[6]

พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช ถึงแก่พิราลัยด้วยโรคชรา ในวันที่ 5 เมษายน พ.ศ. 2461 เวลา 4.00 น. สิริอายุได้ 87 ปี[3]

พระกรณียกิจ[แก้]

ด้านการปกครอง[แก้]

  • กวาดต้อนและชักชวนให้ชุมชนไทลื้อในเมืองต่างๆ ของสิบสองปันนา ให้เข้ามาตั้งถิ่นฐานรกรากอยู่ในจังหวัดน่าน [7]
  • ยกเลิกอำนาจโทษประหารทางอาญา
  • จัดวางผังเมือง ขยายถนนให้กว้างขวาง สะดวกแก่การสัญจรไปมา

ด้านการทหาร[แก้]

  • ทรงนุบำรุงกิจการทหาร โดยการรวบรวมกำลังพลเข้าสังกัดมูลนาย ฝึกกำลังพลการรบ จัดตั้งยุ้งฉาง สะสมเสบียงอาหาร กระสุนดินดำ
  • โดยเมื่อปี พ.ศ. 2430 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้า ฯ ให้เจ้าพระยาสุรศักดิ์มนตรียกทัพไปปราบฮ่อที่เมืองหลวงพระบาง ซึ่งพระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดชฯ เมื่อครั้งดำรง ตำแหน่งที่เจ้าราชวงศ์นครน่าน ได้ทรงนำกำลังไปสมทบกับทัพหลวง
  • ครั้นปี พ.ศ. 2445 เกิดขบถเงี้ยวที่เมืองแพร่ โดยพวกขบถจะยกทัพมายึดนครน่าน พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดชฯ ได้ทรงยกกำลังทหารไปขัดตาทัพต่อสู้กับขบถเงี้ยว และได้ร่วมกับกองทัพหลวงตามตีจนได้รับชัยชนะ

ด้านการศึกษา[แก้]

  • ทรงสละทุนทรัพย์ส่วนพระองค์จัดตั้งโรงเรียนสอนหนังสือภาษาไทยเป็นแห่งแรกในนครน่าน ให้ชื่อว่าโรงเรียนสุริยานุเคราะห์ ปฐมของโรงเรียนศรีสวัสดิ์วิทยาคารในปัจจุบัน

ด้านศาสนา[แก้]

  • ทรงสละทุนทรัพย์ส่วนพระองค์ บูรณปฏิสังขรณ์วัดและบูชนียวัตถุเป็นอันมาก และเป็นองค์ประธานในการจัดสร้างคัมภีร์ใบลาน จารึกพระธรรมคำสั่งสอนไว้เป็นจำนวนมาก โปรดให้สร้างหอพระไตรปิฏกหลังใหญ่ที่วัดพระธาตุช้างค้ำวรวิหาร บูรณะวัดพระบรมธาตุแช่แห้ง เป็นต้น

ราชโอรส ราชธิดา[แก้]

พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดชฯ มีราชโอรสและราชธิดา รวม 41 พระองค์ อยู่ในสกุล ณ น่าน ได้แก่

  • ในแม่เจ้ายอดหล้า ชายาเอก มีราชโอรสธิดารวม 13 พระองค์ ได้แก่
  • เจ้าคำบุ
  • เจ้าคำเครื่อง
  • เจ้ายศ
  • เจ้านางอัมรา
  • เจ้าน้อยรัตน ได้เป็นเจ้าราชวงษ์
  • เจ้าน้อยบริยศ
  • เจ้านางบัวเขียว ภายหลังได้สมรสกับเจ้าบุรีรัตน (บรม)
  • อำมาตย์ตรีเจ้าบุรีรัตน (สุทธิสาร)
  • เจ้าราชภาติกวงษ์ (จันทวงษ์)
  • เจ้าหนานบุญรังษี
  • เจ้าราชภาคินัย (น้อยมหาวงษ์)
  • เจ้าราชดนัย (น้อยยอดฟ้า) สมรสกับเจ้าหญิงสุพรรณวดี ราชธิดาเจ้าพิริยเทพวงษ์
  • เจ้านางสมุท
  • ในแม่เจ้าคำปลิว มีราชโอรสธิดา 4 พระองค์ ถึงแก่กรรมทั้งหมด ไม่ปรากฏนาม
  • ในแม่เจ้าจอมแฟง มีโอรสธิดารวม 3 พระองค์ได้แก่
  • แม่เจ้าบัวแว่น ภายหลังได้สมรสกับเจ้าราชบุตร (น้อยอนุรุท)
  • เจ้าแหว
  • เจ้าน้อยครุธ
  • ในแม่เจ้าคำเกี้ยว มีราชธิดา 2 พระองค์ ได้แก่
  • เจ้านางเกี๋ยงคำ
  • เจ้านางคำอ่าง
  • ในแม่เจ้ายอดหล้า(คนละท่านกับชายาเอก) มีราชโอรสธิดารวม 7 พระองค์ ได้แก่
  • เจ้านางเทพมาลา
  • เจ้านางเทพเกสร
  • เจ้าน้อยอินแสงสี
  • เจ้านางจันทวดี
  • เจ้านางศรีสุภา
  • เจ้านางดวงมาลา
  • เจ้านางประภาวดี
  • ในหม่อมศรีคำ มีราชโอรสธิดารวม 7 พระองค์ ถึงแก่กรรมแต่เยาว์วัย 5 พระองค์ ที่เหลืออยู่และปรากฏนามได้แก่
  • ในหม่อมบัว มีราชโอรสธิดา 7 พระองค์ ถึงแก่กรรมแต่เยาว์วัย 4 ปรากฏนามได้แก่
  • เจ้านางต่อมแก้ว
  • เจ้าก่ำ
  • เจ้านางเกียรทอง

เครื่องราชอิสริยาภรณ์[แก้]

สถานที่อันเนื่องมาจากพระนาม[แก้]

ราชตระกูล[แก้]

อ้างอิง[แก้]

  1. "ประกาศพระราชทานนามสกุล ครั้งที่ ๑๔ (ลำดับที่ ๑๑๕๖ ถึงลำดับที่ ๑๑๘๒)". ราชกิจจานุเบกษา (ใน ไทย) 31 (0 ง): 72. 5 เมษายน 2557. สืบค้นเมื่อ 30 พฤษภาคม 2561. 
  2. http://www.chiangmainews.co.th/viewnews.php?id=20970&lyo=1
  3. 3.0 3.1 "ข่าวพิลาไลย". ราชกิจจานุเบกษา (ใน ไทย) 35 (ง): 72. 14 เมษายน 2561. สืบค้นเมื่อ 30 พฤษภาคม 2561. 
  4. "การตั้งพระเจ้านครเมืองน่าน". ราชกิจจานุเบกษา (ใน ไทย) 20 (35): 609. 29 พฤศจิกายน 2446. 
  5. "พระบรมราชโองการ ประกาศ ตั้งพระเจ้านครเมืองน่าน". ราชกิจจานุเบกษา (ใน ไทย) 20 (35): 610. 29 พฤศจิกายน 2446. 
  6. http://www.tv5.co.th/service/mod/heritage/nation/oldcity/nan5.htm
  7. http://www.lannacorner.net/weblanna/article/article.php?type=A&ID=482
  8. พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้าฝ่ายหน้าราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๒๐ ตอนที่ ๓๕ วันที่ ๒๙ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๔๖ หน้า ๖๑๖
  9. พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์

ดูเพิ่ม[แก้]


ก่อนหน้า พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช ถัดไป
เจ้าอนันตวรฤทธิเดช 2leftarrow.png เจ้าผู้ครองนครน่าน
((เจ้านครเมืองน่าน)
21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2436 - 18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2446
(พระเจ้านครเมืองน่าน)
18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2446 - 5 เมษายน พ.ศ. 2461)
2rightarrow.png เจ้ามหาพรหมสุรธาดา