พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา
พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช
พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช.jpg
เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 63
ราชาภิเษก21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2436
ครองราชย์พ.ศ. 2436–2461
ก่อนหน้าเจ้าอนันตวรฤทธิเดช
ถัดไปเจ้ามหาพรหมสุรธาดา
รัชกาล25 ปี
พระชายาแม่เจ้ายอดหล้าอัครราชเทวี
ชายา6 องค์
พระราชบุตร41 พระองค์
พระนามเต็ม
พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช กุลเชษฐมหันต์ ไชยนันทบุระมหาราชวงษาธิบดี สุจริตจารีราชานุภาวรักษ์ วิบูลยศักดิกิตติไพศาล ภูบาลบพิตร์ สถิตย์ ณ นันทราชวงษ์ พระเจ้านครเมืองน่าน
ราชสกุลณ น่าน สายที่ 1 [1]
ราชวงศ์ราชวงศ์ติ๋นมหาวงศ์
พระบิดาเจ้าอนันตวรฤทธิเดช
พระมารดาแม่เจ้าสุนันทาอัครเทวี
ประสูติ2 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2374
พิราลัย5 เมษายน พ.ศ. 2561 (87 ปี)
ณ คุ้มหลวงนครเมืองน่าน

มหาอำมาตย์เอก พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช[2] หรือ เจ้าสุริย ณ น่าน[3] เป็นเจ้าผู้ครองนครเมืองน่าน องค์ที่ 63 และเป็นเจ้าผู้ครองนครเมืองน่าน องค์ที่ 13 แห่ง ราชวงศ์ติ๋นมหาวงศ์ ครองราชย์ในปี พ.ศ. 2436–2461 พระเจ้าสุริยพงศ์ผริตเดช มีพระนามอย่างลำลองตามที่ชาวเมืองน่านเรียกว่า พระเจ้าน่าน เป็นโอรสในเจ้าอนันตวรฤทธิเดช ประสูติแต่แม่เจ้าสุนันทา และเป็นพระเชษฐาต่างเจ้ามารดาในเจ้ามหาพรหมสุรธาดา เจ้านครน่านองค์สุดท้าย

พระประวัติ[แก้]

พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดชมีพระนามเดิมว่า "เจ้าสุริยะ ณ น่าน" ประสูติเมื่อวันที่ 2 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2374 เป็นราชโอรสในเจ้าอนันตวรฤทธิเดช เจ้าผู้ครองนครเมืองน่าน ประสูติแต่ แม่เจ้าสุนันทาอัครเทวี[4] พระองค์ทรงมี พระเชษฐา พระอนุชา และพระขนิษฐา ร่วมเจ้ามารดา 6 พระองค์ ดังนี้

  1. เจ้ามหาอุปราชามหาพรหม
  2. พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช เจ้านครเมืองน่าน องค์ที่ 63
  3. เจ้ามหาอุปราชาสุทธิสาร
  4. เจ้าราชบุตรบุญรังษี
  5. เจ้านางหมอกแก้ว
  6. เจ้านางคำทิพ

พระอิสริยยศ[แก้]

พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช ทรงได้รับพระราชทาน พระอิสริยยศ ดังนี้

  1. พ.ศ. 2398 ได้รับพระราชทานสัญญาบัตรเป็นเจ้าราชวงษ์
  2. พ.ศ. 2431 ได้รับพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นเจ้าอุปราชนครน่าน
  3. วันที่ 14 มิถุนายน พ.ศ. 2448 โปรดเกล้าฯพระราชทาน สัญญาบัตรไปพระราชทานตั้งเป็นนายพันโทในกรมทหารบก[5]
  4. วันที่ 21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2436 ได้รับพระราชทานสัญญาบัตรเป็น เจ้านครน่าน มีราชทินนามว่า เจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช กุลเชษฐมหันต์ ไชยนันทบุร มหาราชวงษาธิบดี เจ้านครเมืองน่าน[6]
  5. วันที่ 18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2446 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้สถาปนาเลื่อนยศฐานันดรศักดิ์ขึ้นเป็นพระเจ้านครเมืองน่าน[7] มีพระนามตามจารึกในพระสุพรรณบัฎว่า พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช กุลเชษฐมหันต์ ไชยนันทบุระมหาราชวงษาธิบดี สุจริตจารีราชานุภาวรักษ์ วิบูลยศักดิกิตติไพศาล ภูบาลบพิตร์ สถิตย์ ณ นันทราชวงษ์ พระเจ้านครเมืองน่าน[8]
  • นับเป็นพระเจ้านครน่าน พระองค์แรกและพระองค์เดียวในประวัติศาสตร์น่าน[9] นอกจากนี้พระองค์ยังได้รับพระราชทานมหามงกุฎจากพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นเจ้าประเทศราชพระองค์เดียวที่ได้รับพระราชทานเกียรติยศนี้

เครื่องยศ เครื่องราชอิศริยาภรณ์และเหรียญต่าง ๆ[แก้]

พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดชฯ พระเจ้านครเมืองน่าน ได้รับพระราชทานเครื่องยศ , เครื่องราชอิศริยาภรณ์และเหรียญราชอิสริยาภรณ์ ต่าง ๆ ดังนี้

เครื่องยศ[แก้]

  • เครื่องยศ ครั้งที่ได้รับสถาปนาเป็น เจ้านครเมืองน่าน มีทินนามตามจารึกว่า .. เจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช กุลเชษฐมหันต์ ไชยนันทบุร มหาราชวงษาธิบดี เจ้านครเมืองน่าน .. ทรงได้รับพระราชทานเครื่องยศ ดังนี้
  1. พานหมากคำ เครื่องในคำทั้งมวล
  2. กระโถนคำ
  3. คนโทคำ
  4. พระมหามาลาหมวกจิกคำ
  5. เสื้อผ้า
  6. เครื่องครัว
  • เครื่องยศ ครั้งที่ได้รับสถาปนาเลื่อนยศถานันดรศักดิ เจ้านครน่าน ขึ้นเปน พระเจ้านครน่านมีนามตามจาฤกในสุพรรณบัตรว่า .. พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช กุลเชษฐมหันต์ ไชยนันทบุรมหาราชวงษาธิบดี สุจริตจารีราชานุภาวรักษ์ วิบูลยศักดิกิติไพศาล ภูบาลบพิตร สถิตย์ ณ นันทราชวงษ์ พระเจ้านครเมืองน่าน .. ทรงได้รับพระราชทานเครื่องยศ ดังนี้
  1. สังข์เลี่ยมทองคำ 1
  2. หีบหมากไม้แดงหุ้มทองคำ 1
  3. กากระบอกทองคำ 1
  4. กระบี่ฝักทองคำ 1

นอกจากนี้ยังได้รับพระราชทานสิ่งของสำหรับพระเกียรติยศอิกหลายอย่าง มีชฎาเปนต้น

พิราลัย[แก้]

พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช ถึงแก่พิราลัยด้วยโรคชรา ในวันที่ 5 เมษายน พ.ศ. 2461 เวลา 4.00 น. ณ หอคำ (พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติน่าน) สิริอายุได้ 87 ปี[6]

พระกรณียกิจ[แก้]

ด้านการปกครอง[แก้]

  • กวาดต้อนและชักชวนให้ชุมชนไทลื้อในเมืองต่างๆ ของสิบสองปันนา ให้เข้ามาตั้งถิ่นฐานรกรากอยู่ในจังหวัดน่าน [10]
  • ยกเลิกอำนาจโทษประหารทางอาญา
  • จัดวางผังเมือง ขยายถนนให้กว้างขวาง สะดวกแก่การสัญจรไปมา

ด้านการทหาร[แก้]

  • ทรงนุบำรุงกิจการทหาร โดยการรวบรวมกำลังพลเข้าสังกัดมูลนาย ฝึกกำลังพลการรบ จัดตั้งยุ้งฉาง สะสมเสบียงอาหาร กระสุนดินดำ
  • โดยเมื่อปี พ.ศ. 2430 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้า ฯ ให้เจ้าพระยาสุรศักดิ์มนตรียกทัพไปปราบฮ่อที่เมืองหลวงพระบาง ซึ่งพระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดชฯ เมื่อครั้งดำรง ตำแหน่งที่เจ้าราชวงศ์นครน่าน ได้ทรงนำกำลังไปสมทบกับทัพหลวง
  • ครั้นปี พ.ศ. 2445 เกิดขบถเงี้ยวที่เมืองแพร่ โดยพวกขบถจะยกทัพมายึดนครน่าน พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดชฯ ได้ทรงยกกำลังทหารไปขัดตาทัพต่อสู้กับขบถเงี้ยว และได้ร่วมกับกองทัพหลวงตามตีจนได้รับชัยชนะ

ด้านการศึกษา[แก้]

  • ทรงสละทุนทรัพย์ส่วนพระองค์จัดตั้งโรงเรียนสอนหนังสือภาษาไทยเป็นแห่งแรกในนครน่าน ให้ชื่อว่าโรงเรียนสุริยานุเคราะห์ ปฐมของโรงเรียนศรีสวัสดิ์วิทยาคารในปัจจุบัน

ด้านศาสนา[แก้]

  • ทรงสละทุนทรัพย์ส่วนพระองค์ บูรณปฏิสังขรณ์วัดและบูชนียวัตถุเป็นอันมาก และเป็นองค์ประธานในการจัดสร้างคัมภีร์ใบลาน จารึกพระธรรมคำสั่งสอนไว้เป็นจำนวนมาก โปรดให้สร้างหอพระไตรปิฏกหลังใหญ่ที่วัดพระธาตุช้างค้ำวรวิหาร บูรณะวัดพระบรมธาตุแช่แห้ง เป็นต้น

ราชโอรส ราชธิดา[แก้]

พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดชฯ มีราชโอรสและราชธิดา รวม 41 พระองค์ อยู่ในสกุล ณ น่าน ได้แก่

  • ในแม่เจ้ายอดหล้า ชายาเอก มีราชโอรสธิดารวม 13 พระองค์ ได้แก่
  • เจ้าคำบุ
  • เจ้าคำเครื่อง
  • เจ้ายศ
  • เจ้านางอัมรา
  • เจ้าน้อยรัตน ได้เป็นเจ้าราชวงษ์
  • เจ้าน้อยบริยศ
  • เจ้านางบัวเขียว ภายหลังได้สมรสกับเจ้าบุรีรัตน (บรม)
  • อำมาตย์ตรีเจ้าบุรีรัตน (สุทธิสาร)
  • เจ้าราชภาติกวงษ์ (จันทวงษ์)
  • เจ้าหนานบุญรังษี
  • เจ้าราชภาคินัย (น้อยมหาวงษ์)
  • เจ้าราชดนัย (น้อยยอดฟ้า) สมรสกับเจ้าหญิงสุพรรณวดี ราชธิดาเจ้าพิริยเทพวงษ์
  • เจ้านางสมุท
  • ในแม่เจ้าคำปลิว มีราชโอรสธิดา 4 พระองค์ ถึงแก่กรรมทั้งหมด ไม่ปรากฏนาม
  • ในแม่เจ้าจอมแฟง มีโอรสธิดารวม 3 พระองค์ได้แก่
  • แม่เจ้าบัวแว่น ภายหลังได้สมรสกับเจ้าราชบุตร (น้อยอนุรุท)
  • เจ้าแหว
  • เจ้าน้อยครุธ
  • ในแม่เจ้าคำเกี้ยว มีราชธิดา 2 พระองค์ ได้แก่
  • เจ้านางเกี๋ยงคำ
  • เจ้านางคำอ่าง
  • ในแม่เจ้ายอดหล้า(คนละท่านกับชายาเอก) มีราชโอรสธิดารวม 7 พระองค์ ได้แก่
  • เจ้านางเทพมาลา
  • เจ้านางเทพเกสร
  • เจ้าน้อยอินแสงสี
  • เจ้านางจันทวดี
  • เจ้านางศรีสุภา
  • เจ้านางดวงมาลา
  • เจ้านางประภาวดี
  • ในหม่อมศรีคำ มีราชโอรสธิดารวม 5 พระองค์ ชาย 3 พระองค์ หญิง 2 พระองค์ ชายถึงแก่กรรมแต่เยาว์วัย ธิดาหญิงได้แก่
  • ในหม่อมบัว มีราชโอรสธิดา 7 พระองค์ ถึงแก่กรรมแต่เยาว์วัย 4 ปรากฏนามได้แก่
  • เจ้านางต่อมแก้ว
  • เจ้าก่ำ
  • เจ้านางเกียรทอง

เครื่องราชอิสริยาภรณ์[แก้]

พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดชฯ ทรงได้รับพระราชทานเครื่องราชอิศริยาภรณ์ ต่าง ๆ ดังนี้

เหรียญราชอิสริยาภรณ์[แก้]

สถานที่อันเนื่องมาจากพระนาม[แก้]

ราชตระกูล[แก้]

อ้างอิง[แก้]

  1. https://sites.google.com/site/thailandsurname/home/-n
  2. ราชวงศปกรณ์ พงศาวดารเมืองน่าน (ฉบับพระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช), หน้า 10
  3. http://www.car.chula.ac.th/rarebook/book2/clra57_0149/mobile/index.html#p=10
  4. http://www.chiangmainews.co.th/viewnews.php?id=20970&lyo=1
  5. "ส่งสัญญาบัตรทหารบกไปพระราชทาน" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 22 (12 ง): 246. 18 มิถุนายน ร.ศ. 124. สืบค้นเมื่อ 12 กันยายน พ.ศ. 2561.
  6. 6.0 6.1 "ข่าวพิลาไลย" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 35 (ง): 72. 14 เมษายน 2561. สืบค้นเมื่อ 30 พฤษภาคม 2561.
  7. "การตั้งพระเจ้านครเมืองน่าน" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 20 (35): 609. 29 พฤศจิกายน 2446.
  8. "พระบรมราชโองการ ประกาศ ตั้งพระเจ้านครเมืองน่าน" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 20 (35): 610. 29 พฤศจิกายน 2446.
  9. http://www.tv5.co.th/service/mod/heritage/nation/oldcity/nan5.htm
  10. http://www.lannacorner.net/weblanna/article/article.php?type=A&ID=482

ดูเพิ่ม[แก้]

ก่อนหน้า พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช ถัดไป
เจ้าอนันตวรฤทธิเดช 2leftarrow.png เจ้าผู้ครองนครน่าน
((เจ้านครเมืองน่าน)
21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2436 - 18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2446
(พระเจ้านครเมืองน่าน)
18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2446 - 5 เมษายน พ.ศ. 2461)
2rightarrow.png เจ้ามหาพรหมสุรธาดา