รายพระนามเจ้าผู้ครองนครน่าน

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา


รายพระนามเจ้าผู้ครองนครน่าน เป็นรายพระนามเจ้าผู้ครองนครน่าน นับตั้งแต่ พ.ศ. 2325 ในฐานะเจ้าประเทศราชของสยามประเทศ

รายพระนาม[แก้]

ยุคนครรัฐน่าน[แก้]

พระนาม ช่วงปี ความสัมพันธ์กับพระมหากษัตริย์ ราชธานี
พญาขุนฟอง ช่วงพุทธศตวรรษที่ 18 พระโอรสพญาภูคา วรนคร (เมืองปัว)
พญาเก้าเกื่อน ไม่ทราบปี โอรสพญาขุนฟอง วรนคร (เมืองปัว)
นางพญาแม่ท้าวคำปิน ไม่ทราบปี ชายาพญาเก้าเกื่อน วรนคร (เมืองปัว)
อามป้อม ไม่ทราบปี ลูกของพญางำเมือง วรนคร (เมืองปัว)
พญาผานอง 1856-1894 โอรสพญาเก้าเถื่อน วรนคร (เมืองปัว)
ท้าวไส 1894-1896 โอรสพญาผานอง วรนคร (เมืองปัว)
พญาครานเมือง
(กรานเมือง, คานเมือง)
1901-1906 วรนคร (เมืองปัว)
เมืองภูเพียงแช่แห้ง
พญาผากอง 1906-1931 โอรสพญาครานเมือง เมืองภูเพียงแช่แห้ง
เวียงน่าน (เวียงใต้)
พญาคำตัน 1936-1941 โอรสพญาผากอง เวียงน่าน (เวียงใต้)
พญาสรีจันทะ 1941-1942 โอรสพญาคำตัน เวียงน่าน (เวียงใต้)
พญาเถร 1942
(6 เดือน)
พญาแพร่ปราบดาภิเศก เวียงน่าน (เวียงใต้)
พญาออนโมง
(อุ่นเมือง)
1942-1943 พระอนุชาพญาเถร เวียงน่าน (เวียงใต้)
พญาหุง 1943-1950 พระอนุชาเจ้าศรีจันต๊ะ เวียงน่าน (เวียงใต้)
พญาพูเขง 1950-1960
(บ้างว่า 1949)
เวียงน่าน (เวียงใต้)
พญาพันตน
1960-1968
เวียงน่าน (เวียงใต้)
พญางัวผาสุม 1969 เวียงน่าน (เวียงใต้)
พญาอินทะแก่นท้าว (ครั้งที่ 1) 1976
(3 เดือน)
พระโอรสพญางัวผาสุม เวียงน่าน (เวียงใต้)
พญาแพง 1977-1978 พระอนุชาพญาอินทะแก่นท้าว เวียงน่าน (เวียงใต้)
พญาอินทะแก่นท้าว(ครั้งที่ 2) 1978-1993 พระโอรสพญางัวผาสุม เวียงน่าน (เวียงใต้)

ยุคขึ้นกับล้านนา[แก้]

รายนาม ช่วงปี หมายเหตุ
พญาผาแสง 1993-2004 พระโอรสพญาแพง, สิ้นสุดราชวงศ์ภูคา
หมื่นแช่หมอ 2004 รั้ง 3 เดือน
หมื่นสร้อยเชียงของ 2005-2009 ต่อมาไปครองเมืองเชียงแสน
หมื่นเชียงน้อย 2009-2011 ถูกประหารเพราะทำผิดอาญา
หมื่นขวาเถ้าบาลาย 2012-2016
หมื่นขวาคำ 2016-2018 ต่อมาไปครองเมืองฝาง
ท้าวขาก่าน 2019-2023 มาจากเมืองฝาง ต่อมาไปครองเมืองเชียงแสน
ท้าวอ้ายยวม 2024-2028 บุตรท้าวขาก่าน, ภายหลังถูกปลด
ท้าวเมือง 2028-2032
เจ้าหมื่นมงคลเชียงเรือ 2032 (6 เดือน)
ท้าวบุญแฝง (ครั้งที่ 1) 2032-2039 มาจากลำปาง ต่อมาครองเมืองเชียงแสน
เจ้าหมื่นตีนเชียง 2039-2040 ต่อมาครองเมืองเชียงแสน
ท้าวบุญแฝง (ครั้งที่ 2) 2040-2050 กลับมาจากเมืองเชียงแสน
เจ้าหมื่นสามล้าน 2050-2052 ต่อมาครองเมืองฝาง
เจ้าเมืองแพร่สร้อย 2053-2056 ต่อมาครองเมืองลำปาง
เจ้าหมื่นขวาท้าวบุญขวาง
(เจ้าหมื่นขวาท้าวบุญแฝง)
2056-2058 ต่อมาครองเมืองเทิง
เจ้าเมืองฝาง 2059 ต่อมาครองเมืองพะเยา
เจ้าเมืองแพร่คำยอดฟ้า (ครั้งที่ 1) 2059 ต่อมาครองเมืองพะเยา
เจ้าพญาหน่อเชียงแสน 2060-2062 ต่อมาครองเมืองพะเยา
เจ้าเมืองพะเยาคำยอดฟ้า (ครั้งที่ 2) 2062-2069 กลับมาจากเมืองพะเยา
เจ้าพญานคร 2069 (1 เดือน)
เจ้าแสนสงคราม(คำยอดฟ้า) (ครั้งที่ 3) 2069-2070 มีความชอบด้านการรบ ได้รับเลื่อนยศเป็น เจ้าแสนสงคราม
เจ้าพญาหลวงพลเทพลือไชย 2070-2101 มาจากลำปาง มีสถานะเทียบเท่าเจ้าผู้ครองนครน่าน

ยุคขึ้นกับพม่า[แก้]

รายนาม ช่วงปี หมายเหตุ
เจ้าพญาหน่อคำเสถียรไชยสงคราม 2103-2134
เจ้าเชษฐบุตต์พรหมินทร์ (เจ้าเจตบุตรพรหมมินทร์) (ครั้งที่ 1) 2134-2140 บุตรเจ้าพญาหน่อคำเสถียรไชยสงคราม แพ้การรบกับมังนรธาช่อ จึงหนีไปหลวงพระบาง
พญาแขก 2140-2143 รักษาเมืองแทน
เจ้าเชษฐบุตต์พรหมินทร์ (เจ้าเจตบุตรพรหมมินทร์) (ครั้งที่ 2) 2143-2146 ถูกเจ้าศรีสองเมืองและพม่าจับไปประหารที่เชียงใหม่
เจ้าศรีสองเมือง (พญาพลศึกซ้ายไชยสงคราม) 2146-2158 ต่อมาถูกเชิญให้ไปครองเมืองเชียงใหม่
เจ้าอุ่นเมือง 2158-2168 น้องเจ้าศรีสองเมือง ต่อได้หนีไปเมืองหลวงพระบาง
พญาหลวงเมืองนคร 2168-2181 เจ้าเมืองลำปางผู้ยกทัพมาตีน่าน
พญาเชียงราย 2181-2191
พญาแหล่มุม 2192-2205 เจ้าเมืองเชียงของ ภายหลังถูกจับไปยังอยุธยา
พญายอดใจ 2208-2230 น้องเจ้าพญาแหล่มุม
พระเมืองราชา 2232-2246 แข็งเมืองต่อพม่า เมืองน่านจึงถูกพม่าเผาเมือง
ส่วนพระเมืองราชาได้ลี้ภัยไปยังล้านช้างและอยุธยาตามลำดับ
พญานาซ้าย (น้อยอินทร์) (ครั้งที่ 1) 2250-2251 พม่าให้ดูแลเมืองน่านที่ถูกทิ้งร้าง
เจ้าฟ้ามยองคอง 2251-2257 ขุนนางพม่า ได้สร้างบ้านแปงเมืองน่านอีกครั้ง มยองคอง (မြောင်းခေါင်း) เป็นภาษาพม่า แปลว่าผู้ดูแลที่ดิน เกษตรกรรม และชลประทาน
เจ้าฟ้าม่วยชา (พม่า) 2257-2259 ม่วยชา (မြို့စား) เป็นภาษาพม่า แปลว่าเจ้าเมือง
พญานาซ้าย (น้อยอินทร์) (ครั้งที่ 2) ?-2269 รักษาเมืองแทน ต่อมาเลื่อนยศเป็น พญานาขวา
พญาหลวงติ๋นมหาวงศ์ 2269-2294 พญานาขวาเชิญมาปกครอง
พญาอริยวงศ์ (หวั่นท๊อก) 2297-2311 บุตรพญาหลวงติ๋นมหาวงศ์ หวั่นท็อก (ဝန်ထောက်) เป็นตำแหน่งขุนนางของพม่า
เจ้านายอ้าย 2311-2312 (7 เดือน) หลานเจ้าอริยวงศ์
เจ้าหนานมโน 2312-2317 น้องเจ้านายอ้าย ภายหลังมอบเมืองน่านให้พญาวิทูร
พญาวิทูร (เจ้าน้อยวิทูร) 2317-2321 บุตรพญาอริยวงศ์ (หวั่นท็อก) ภายหลังถูกจับไปยังกรุงธนบุรีเพราะไม่มีสัจจะ
เจ้าอัตถวรปัญโญ 2326-2329 หลานเจ้าหนานมโน พม่าแต่งตั้งให้เป็นเจ้าเมืองน่าน ภายหลังสวามิภักดิ์กับไทย
พญามงคลวรยศ (เจ้าขนานจันทประโชติ) 2326-2329 บุตรพญาอริยวงศ์ (หวั่นท็อก) ไทยแต่งตั้งให้เป็นเจ้าเมืองน่าน

สมัยรัตนโกสินทร์[แก้]

ในต้นรัชกาลที่ 1 พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช เมืองน่านยังมีเจ้าเมืองเป็นสองฝ่ายอยู่ คือ พระยามงคลวรยศเป็นเจ้าเมืองฝ่ายกรุงเทพมหานคร ตั้งอยู่ที่ท่าปลา ฝ่ายหนึ่งและเจ้าอัตถวรปัญโญ (ภายหลังโปรดเกล้าฯ ให้สถาปนาเป็นเจ้าฟ้า) ผู้เป็นหลาน เป็นเจ้าเมืองฝ่ายรัตนปุระอังวะ ตั้งอยู่ที่เมืองเทิงอีกฝ่ายหนึ่ง ทั้งนี้เหตุด้วยครั้งที่เมืองน่านขึ้นกรุงเทพฯ เจ้าอัตถวรปัญโญ ตกอยู่ในเมืองเชียงแสนกับพม่า

ภายหลังเมื่อ พ.ศ. 2329 เจ้าอัตถวรปัญโญลงไปหาพระยามงคลวรยศที่เมืองท่าปลา ขอเข้าพึ่งพระบรมโพธิสมภารในกรุงเทพมหานคร พระยามงคลวรยศมีความยินดี จึงมอบบ้านเมืองให้เจ้าอัตถวรปัญโญครองครอง ครั้งล่วงมาอีกปีหนึ่งเจ้าอัตถวรปัญโญก็ลงไปเฝ้าพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวยังกรุงเทพฯ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เจ้าอัตถวรปัญโญดำรงตำแหน่งเจ้าเมืองน่านต่อไปตามเดิม

ในสมัยกรุงเทพมหานคร ตั้งแต่ พ.ศ. 2325 เป็นต้นมา เมืองน่านมีเจ้าผู้ครองนคร 9 องค์ มีรายพระนามดังต่อไปนี้

  1. พระยามงคลวรยศ ครองราชย์ พ.ศ. 2326 - พ.ศ. 2329 (4 ปี)
  2. พระยาอัตถวรปัญโญ(ทรงสถาปนาเป็นเจ้าฟ้าอัตถวรปัญโญ เมื่อ พ.ศ. 2347) (พระราชนัดดาในพระยามงคลวรยศ) ครองราชย์ พ.ศ. 2329 - พ.ศ. 2353 (24 ปี)
  3. พระยาสุมนเทวราช (พระมาตุลาในเจ้าฟ้าอัตถวรปัญโญ) ครองราชย์ พ.ศ. 2353 - พ.ศ. 2368 (15 ปี)
  4. พระมหามหายศ (โอรสในเจ้าฟ้าอัตถวรปัญโญ) ครองราชย์ พ.ศ. 2368 - พ.ศ. 2378 (10 ปี)
  5. พระยาอชิตวงศ์ (โอรสในพระยาสุมนเทวราช) ครองราชย์ พ.ศ. 2379 (7 เดือน)
  6. พระยามหาวงศ์ (ญาติฝ่ายพระชนนีในพระยาอชิตวงศ์) ครองราชย์ พ.ศ. 2381 - พ.ศ. 2394 (13 ปี)
  7. พระยาอนันตยศ (ทรงสถาปนาเป็นเจ้าอนันตวรฤทธิเดช เมื่อ พ.ศ. 2399) (โอรสในเจ้าฟ้าอัตถวรปัญโญ) ครองราชย์ พ.ศ. 2395 - พ.ศ. 2435 (40 ปี)
  8. พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช (ทรงสถาปนาเป็นพระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช เมื่อ พ.ศ. 2446) (โอรสในพระยาอนันตยศ) ครองราชย์ พ.ศ. 2436 - พ.ศ. 2461 (25 ปี)
  9. เจ้ามหาพรหมสุรธาดา (โอรสในพระยาอนันตยศ) ครองราชย์ พ.ศ. 2461 - พ.ศ. 2474 (13 ปี) นับเป็นเจ้าผู้ครองนครน่าน องค์สุดท้าย

ผู้สืบสกุลเจ้าผู้ครองนครน่าน[แก้]

  1. เจ้าราชบุตร (หมอกฟ้า ณ น่าน) (พ.ศ. 2474 - พ.ศ. 2501) (27 ปี)
  2. เจ้าโคมทอง ณ น่าน (พ.ศ. 2501 - พ.ศ. 2536 ) (35 ปี)
  3. เจ้าสมปรารถนา ณ น่าน ( พ.ศ. 2536 - ปัจจุบัน)

อ้างอิง[แก้]