จักรวรรดิ

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

จักรวรรดิ (Empire) นักวิชาการได้ถกเถียงกันมานานเกี่ยวกับคำว่า “Empire” ในภาษาอังกฤษหรือ “จักรวรรดิ” ในภาษาไทย (จากคำภาษาละตินimperium” ที่หมายถึงสายการบังคับบัญชาทางการทหารของรัฐบาลโรมันโบราณ) โดยทั่วไปมักนิยามให้เป็นรัฐที่มีอาณาจักรอื่นที่มีประชากรและวัฒนธรรมที่แตกต่างชัดเจนอยู่ภายใต้อิทธิพลอำนาจการปกครองหรืออยู่ในเครือจักรภพ เช่นประเทศในเครือจักรภพอังกฤษในปัจจุบัน นิยามอีกรูปแบบหนึ่งอาจเน้นปัจจัยทางเศรษฐกิจหรือการเมือง แต่โดยทั่วไปมักหมายถึงการครอบงำทางอำนาจการทหาร

เช่นเดียวกับรัฐทั่วไป จักรวรรดิจะมีโครงสร้างทางการเมืองของตนเอง หรืออย่างน้อยก็โดยวิธีกดขี่บังคับให้อยู่ใต้อำนาจ จักรวรรดิบนแผ่นดินใหญ่ (เช่นจักรวรรดิมองโกล หรือจักรวรรดิอาคีเมนิดเปอร์เชีย – Achaemenid Persia) มักจะขยายไปตามอาณาเขตที่ประชิดต่อเนื่องกัน ส่วนจักรวรรดิทางทะเล (เช่น จักรวรรดิเอเธนีเนียน จักรวรรดิปอร์ตุเกตและจักรวรรดิอังกฤษ) อาจมีอาณาเขตกระจัดกระจายหลวมๆ แต่อยู่ในอำนาจการควบคุมทางกองทัพเรือเป็นต้น จักรวรรดิที่มีมาก่อนจักรวรรดิโรมันหลายร้อยปี ได้แก่จักรวรรดิอีจิปต์ซึ่งได้ก่อตั้งจักรวรรดิเมื่อประมาณ 1000 ปีก่อน พ.ศ. โดยการรุกรานและผนวกนูเบียและรัฐอิสระโบราณชื่อเลแวนต์ (Levant) จักรวรรดิแอคคาเดียนแห่งซาร์กอนแห่งแอคแคดมีตัวตนอยู่ในฐานะเป็นรูปแบบแรกสุดของจักรวรรดิบนแผ่นดินใหญ่ที่ห่างไกล จักรวรรดิมีความแตกต่างโดยชัดเจนจากการเป็นสหพันธรัฐซึ่งมีความผูกพันทางการปกครองแต่มีอำนาจที่เป็นอัตตาณัติ (autonomy) ที่มากพอควรที่รัฐบาลกลางล่วงละเมิดมิได้ ในอีกแง่มุมหนึ่งอาจกล่าวเปรียบเทียบจักรวรรดิทางกายภาพได้ว่าเป็นการครอบงำด้วยอิทธิพลที่มิใช่การทหารโดยตรง แต่เป็นการตกอยู่ในเขตอิทธิพลทางการเมืองและวัฒนธรรมที่เป็นไปในทางเดียวกัน มองที่อีกด้านของเหรียญเดียวกันนี้ก็อาจเห็นได้อีกมุมมองหนึ่งได้ว่าเป็นการใช้ยุทธวิธีแบ่งแยกแล้วปกครอง โดยกลุ่มชนที่ต่างเชื้อชาติและวัฒนธรรม (“ศัตรูของศัตรูของเราก็คือเพื่อนของเรา”) โดยเข้าไปแทรกแซงระหว่างกลางเพื่อประโยชน์สูงสุดของจักรวรรดิ

การเปรียบเทียบอีกแบบหนึ่งได้แก่แนวคิด “มหาอำนาจ” และ “อภิมหาอำนาจ” ซึ่งได้ปรากฏตัวอย่างที่เป็นที่ประจักษ์มาแล้วคือจักรวรรดิอังกฤษที่นับเป็นอภิมหาอำนาจได้ ในช่วงที่รุ่งเรืองจักรวรรดิอังกฤษใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ของโลกโดยมีอาณาเขตครอบคลุมพื้นที่มากกว่าหนึ่งในสี่ของพื้นที่ที่เป็นแผ่นดินของโลก มีอำนาจครอบงำทางการเมือง เศรษฐกิจ การเงินและวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีในช่วงเวลานั้นไปเกือบทั้งโลก

แผนที่แสดงหลายชาติพันุ์ภายใต้จักรวรรดิออสเตรีย-ฮังการี พ.ศ. 2454

ระบบจักรวรรดินิยม[แก้]

ภาษาของจักรวรรดิ[แก้]

ตัวอย่างของจักรวรรดิ[แก้]

จักรวรรดิเป็นการรวมกันของชนชาติต่างๆเช่นจักรวรรดิเปอร์เซียโบราณจักรวรรดิโรมันปกครองยุโรป, เอเชียตะวันตกและแอฟริกาเหนือ จักรวรรดิจีนที่มีประวัติศาสตร์ยาวนานตั้งแต่ก่อนคริสต์ศักราชและปกครองโดยราชวงศ์ทั้งหมด 9 ราชวงศ์ จักรวรรดิโรมันตะวันตกปกครองต่อจากโรมันและปกครองในยุโรปตะวันตกจักรวรรดิโรมันตะวันออกที่ปกครองต่อจากโรมันเช่นกันแต่บนคาบสมุทรอนาโตเลีย จักรวรรดิแฟรงค์ในฝรั่งเศส จักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ในยุโรปประกอบด้วยราชรัฐน้อยใหญ่กว่า 300 รัฐ จักรวรรดิเซลจุคปกครองเอเชียกลางบางส่วน จักรวรรดิออตโตมานที่ยึดไบเซนไทน์แล้งเปลี่ยนชื่อจักรวรรดิเป็นออตโตมานเพราะประชากรนับถืออิสลามและปกครองด้วยสุลต่าน จักรวรรดิแอซเท็คในอเมริกากลาง จักรวรรดิอินคาในอเมริกาใต้ จักรวรรดิรัสเซียซึ่งเป็นประเทศที่ใหญ่ที่สุดในโลกปกครองด้วยจักรพรรดิแห่งราชวงศ์โรมานอฟ จักรวรรดิฝรั่งเศสที่ 1 มีจักรพรรดินโปเลียนที่ 1 และจักรพรรดินโปเลียนที่ 2ครองราชย์ จักรวรรดิฝรั่งเศสที่ 2มีจักรพรรดินโปเลียนที่ 3ครองราชย์ และจักรวรรดิออสเตรีย-ฮังการีสืบทอดมาจากจักรวรรดิออสเตรียนอกจากนี้ยังมีจักรวรรดิอีกมากมายเช่นจักรวรรดิบราซิล, จักรวรรดิเม็กซิโก, จักรวรรดิอาณานิคมอิตาลี, จักรวรรดิญี่ปุ่น, จักรวรรดิเยอรมันและจักรวรรดิเกาหลีเป็นต้น

จักรวรรดิอาณานิคมสมัยใหม่เมื่อ พ.ศ. 2457

จักรวรรดิอาณานิคม[แก้]

จักรวรรดิสมัยใหม่[แก้]

มักเป็นจักรวรรดิที่รวมตัวกันหลวมๆ มีการปกครองที่ไม่ได้รวบอำนาจ เช่น จักรวรรดิอเมริกัน

รายชื่อจักรวรรดิ[แก้]

จักรวรรดิโบราณยุคแรก[แก้]

แผนที่แสดงจักรวรรดิของโลกในปี1914
แผนที่แสดงจักรวรรดิของโลกในปี1945

คริสตสหัสวรรษแรก (พ.ศ. 544 – 1543 [ค.ศ. 1-1000])[แก้]

จักรวรรดิของโลกในปี1900

คริสต์ศตวรรษที่ 11-15 (พ.ศ. 1544 – 2043 [ค.ศ. 1001-1500])[แก้]

คริสต์ศตวรรษที่ 16-ปฏิวัติอุตสาหกรรม (พ.ศ. 2044 – 2297 [ค.ศ. 1501-1754])[แก้]

จักรวรรดิของโลกในปี 1492-2007

ยุคปฏิวัติอุตสาหกรรม-ยุคปัจจุบัน (พ.ศ. 2298 – ปัจจุบัน [ค.ศ. 1755-Pre])[แก้]

ดูเพิ่ม[แก้]

แหล่งข้อมูลอื่น[แก้]