ราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

ราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ[1] (อังกฤษ: constitutional monarchy) เป็นรูปแบบการปกครองในระบอบประชาธิปไตยซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุขแห่งรัฐโดยไม่ทรงมีบทบาททางการเมืองและทรงอยู่ในขอบเขตของรัฐธรรมนูญไม่ว่าเป็นหรือไม่เป็นลายลักษณ์อักษร[2] ถึงแม้ว่าพระมหากษัตริย์อาจมีพระราชอำนาจโดยพระบารมีและรัฐบาลอาจดำเนินการในพระนาม แต่พระมหากษัตริย์จะไม่ทรงกำหนดนโยบายสาธารณะหรือเลือกผู้นำทางการเมือง เวอร์นอน บอกดานอร์ (Vernon Bogdanor) นักรัฐศาสตร์ชาวอังกฤษ นิยามว่า ราชาภายใต้รัฐธรรมนูญ คือ "องค์อธิปัตย์ที่ปกเกล้าแต่ไม่ปกครอง" (a sovereign who reigns but does not rule)[3] การปกครองรูปแบบนี้ต่างจากสมบูรณาญาสิทธิราชย์ที่พระมหากษัตริย์ทรงควบคุมการตัดสินใจทางการเมืองโดยไม่ทรงถูกรัฐธรรมนูญควบคุมเอาไว้

ราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ บางทีเรียกว่า ปริมิตาญาสิทธิราชย์ (limited monarchy) สาธารณรัฐอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข (crowned republic) หรือราชาธิปไตยแบบมีรัฐสภา (parliamentary monarchy)[4][5]

นอกจากเป็นศูนย์รวมใจของชนในชาติแล้ว ราชาภายใต้รัฐธรรมนูญอาจมีพระราชอำนาจอย่างเป็นทางการ เช่น ยุบสภานิติบัญญัติ หรืออนุมัติกฎหมาย แต่ส่วนใหญ่แล้วเป็นพระราชอำนาจทางพิธีการ มิใช่เป็นช่องให้พระมหากษัตริย์จัดการการเมืองได้โดยพลการ วอลเทอร์ แบกฮอต (Walter Bagehot) นักทฤษฎีการเมืองชาวอังกฤษ เขียนไว้ในหนังสือ ดิอิงลิชคอนสติติวชัน (The English Constitution) ว่า มีพระราชสิทธิ์สามประการเท่านั้นที่ราชาภายใต้รัฐธรรมนูญทรงใช้ได้ตามพระทัย คือ แสวงหาคำปรึกษา ประทานคำปรึกษา และประทานคำตักเตือน

ประเทศราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญที่โดดเด่น เช่น สหราชอาณาจักรและอดีตเมืองขึ้นทั้งสิบห้าซึ่งล้วนใช้การปกครองที่เรียกว่า "ระบบเวสมินสเตอร์" (Westminster system) ส่วนรัฐสามแห่ง คือ กัมพูชา มาเลเซีย และสันตะสำนัก ใช้ราชาธิปไตยแบบเลือกตั้ง โดยให้อภิชนกลุ่มเล็ก ๆ เป็นคณะผู้เลือกตั้งองค์อธิปัตย์ขึ้นมาเป็นระยะ ๆ

นับแต่เดือนกรกฎาคม 2013 ประเทศล่าสุดที่เปลี่ยนแปลงการปกครองจากสมบูรณาญาสิทธิราชย์มาเป็นราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ คือ ภูฏาน

รายชื่อประเทศที่ปกครองแบบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ[แก้]

รัฐ/ประเทศ รัฐธรรมนูญล่าสุด (ค.ศ.) รูปแบบของรัฐ/ประเทศ ที่มา
ธงของประเทศอันดอร์รา อันดอร์รา 1993 ราชรัฐร่วม (Co-principality) เลือกจากมุขนายกแห่ง La Seu d'Urgell และการเลือกตั้งประธานาธิบดีฝรั่งเศส
ธงของประเทศบาห์เรน บาห์เรน 2002 ราชอาณาจักร การสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด
ธงของประเทศเบลเยียม เบลเยียม 1831 ราชอาณาจักร; ราชาธิปไตยของปวงชน[6] การสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด
ธงของประเทศภูฏาน ภูฏาน 2007 ราชอาณาจักร การสืบพระราชบัลลังก์
ธงของประเทศกัมพูชา กัมพูชา 1993 ราชอาณาจักร การสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด
ธงของประเทศเดนมาร์ก เดนมาร์ก 1953 ราชอาณาจักร การสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด
ธงของประเทศญี่ปุ่น ญี่ปุ่น 1946 จักรวรรดิ การสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด
ธงของประเทศจอร์แดน จอร์แดน 1952 ราชอาณาจักร การสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด
ธงของประเทศคูเวต คูเวต 1962 เอมีเรต การสืบพระราชบัลลังก์ โดยต้องได้รับพระราชานุมัติจากพระราชวงศ์อัล-ซาบาห์ และความยินยอมของรัฐสภา
ธงของประเทศเลโซโท เลโซโท 1993 ราชอาณาจักร การสืบพระราชบัลลังก์ โดยต้องได้รับความยินยอมสภาผู้นำ
ธงของประเทศลิกเตนสไตน์ ลิกเตนสไตน์ 1862 ราชรัฐ (Principality) การสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด
ธงของประเทศลักเซมเบิร์ก ลักเซมเบิร์ก 1868 แกรนด์ดัชชี การสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด
ธงของประเทศมาเลเซีย มาเลเซีย 1957 สหพันธรัฐ; ราชาธิปไตยเลือกตั้ง (Elective monarchy) เลือกตั้งจากเชื้อสายสุลต่านทั้งเก้าซึ่งเป็นผู้แทนรัฐต่าง ๆ ในมาเลเซีย
ธงของประเทศโมนาโก โมนาโก 1911 ราชรัฐ การสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด
ธงของประเทศโมร็อกโก โมร็อกโก 1962 ราชอาณาจักร การสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด
ธงของประเทศเนเธอร์แลนด์ เนเธอร์แลนด์ 1815 ราชอาณาจักร การสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด
ธงของประเทศนอร์เวย์ นอร์เวย์ 1814 ราชอาณาจักร การสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด
ธงของประเทศสเปน สเปน 1978 ราชอาณาจักร การสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด
ธงของประเทศสวาซิแลนด์ สวาซิแลนด์ 1968 ราชอาณาจักร; สมบูรณาญาสิทธิราชย์ การสืบพระราชบัลลังก์
ธงของประเทศสวีเดน สวีเดน 1974 ราชอาณาจักร การสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด
ธงของประเทศไทย ไทย 2014 ราชอาณาจักร การสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด

รู้จักกันแพร่หลายว่า "ประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข"[7][8] ซึ่งเรียกรวมการปกครองแบบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญกับประชาธิปไตยระบบรัฐสภา

ธงของประเทศตองกา ตองกา 1970 ราชอาณาจักร การสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด
ธงของสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ 1971 สหรัฐ; สมบูรณาญาสิทธิราชย์ แบบ ราชาธิปไตยโดยเลือกตั้ง (Elective monarchy) เลือกสรรโดยสภาสูงสุดกลางจากบรรดาชนชั้นปกครองของอาบูดาบี
ธงของสหราชอาณาจักร สหราชอาณาจักร 1688 สหราชอาณาจักรแบบสหพันธรัฐ การสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด
ชื่อเต็มของรัฐ/ประเทศต่อไปนี้ มิได้ขึ้นต้นด้วยราชอาณาจักร แต่เป็นราชาธิปไตยโดยพฤตินัย
ธงของประเทศแอนติกาและบาร์บูดา แอนติกาและบาร์บูดา 1981 ราชอาณาจักร การสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด
ธงของประเทศออสเตรเลีย ออสเตรเลีย 1901 ราชอาณาจักร การสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด
ธงของประเทศบาฮามาส บาฮามาส 1973 ราชอาณาจักร การสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด
ธงของประเทศบาร์เบโดส บาร์เบโดส 1966 ราชอาณาจักร การสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด
ธงของประเทศเบลีซ เบลีซ 1981 ราชอาณาจักร การสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด
ธงของประเทศแคนาดา แคนาดา 1867 ราชอาณาจักร การสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด
ธงของประเทศเกรเนดา เกรเนดา 1974 ราชอาณาจักร การสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด
ธงของประเทศจาเมกา จาเมกา 1962 ราชอาณาจักร การสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด
ธงของประเทศนิวซีแลนด์ นิวซีแลนด์ 1907 ราชอาณาจักร การสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด
ธงของประเทศปาปัวนิวกินี ปาปัวนิวกินี 1975 ราชอาณาจักร การสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด
ธงของประเทศเซนต์คิตส์และเนวิส เซนต์คิตส์และเนวิส 1983 ราชอาณาจักร การสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด
ธงของประเทศเซนต์ลูเซีย เซนต์ลูเซีย 1979 ราชอาณาจักร การสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด
ธงของประเทศเซนต์วินเซนต์และเกรนาดีนส์ เซนต์วินเซนต์และเกรนาดีนส์ 1979 ราชอาณาจักร การสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด
ธงของหมู่เกาะโซโลมอน หมู่เกาะโซโลมอน 1978 ราชอาณาจักร การสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด
ธงของประเทศตูวาลู ตูวาลู 1978 ราชอาณาจักร การสืบพระราชบัลลังก์ตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด

หมายเหตุ[แก้]

อ้างอิง[แก้]

  1. "ราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ" เป็นศัพท์บัญญัติของราชบัณฑิตยสถาน
  2. "Constitutional Monarchy", The Encyclopedia of Political Science, CQ Press (2011).
  3. Vernon Bogdanor (1996). "The Monarchy and the Constitution". Parliamentary Affairs 49 (3): 407–422. , excerpted from Vernon Bogdanor (1995). The Monarchy and the Constitution. Oxford University Press. 
  4. Boyce 2008, p. 1.
  5. McCannon 2006, pp. 177–178.
  6. เบลเยียมเป็นประเทศเพียงแห่งเดียวที่มีราชาธิปไตยของปวงชน — เป็นระบบซึ่งบรรดาศักดิ์ของพระมหากษัตริย์ยึดโยงกับประชาชนแทนรัฐ บรรดาศักดิ์พระมหากษัตริย์ของเบลเยียมจึงไม่ใช่ พระมหากษัตริย์เบลเยียม แต่เป็น พระมหากษัตริย์แห่งชาวเบลเยียม เอกลักษณ์อีกอย่างหนึ่งของระบบของเบลเยียมนี้ก็คือ พระมหากษัตริย์พระองค์ใหม่จะไม่ได้ขึ้นครองราชย์โดยอัตโนมัติหลังพระมหากษัตริย์พระองค์ก่อนหน้าเสด็จสวรรคตหรือสละบัลลังก์ ผู้ที่จะเป็นพระมหากษัตริย์จะเป็นได้ต่อเมื่อทรงตรัสคำสาบานต่อรัฐธรรมนูญ
  7. จินตภาพสังคมไทยและพรรคการเมืองของประชาชน เมธา มาสขาว. ไทยเอ็นจีโอ 10 เมษายน พ.ศ. 2551, เข้าถึงเมื่อ 13 พฤษภาคม พ.ศ. 2552
  8. แนวทางประชาธิปไตยแบบสังคมนิยม หรือ “สังคม-ประชาธิปไตย” (Social-Democracy) ศูนย์ประสานงานเยาวชนเพื่อประชาธิปไตย. หน้าที่ 8. เข้าถึงเมื่อ 13 พฤษภาคม พ.ศ. 2552

ดูเพิ่ม[แก้]