พระยาสุมนเทวราช

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
เจ้าสุมนเทวราช
พระยาน่าน
เจ้าผู้ครองนครน่าน
องค์ที่ 58 แห่งราชวงศ์ติ๋นมหาวงศ์
ราชาภิเษก6 มิถุนายน พ.ศ. 2358
ครองราชย์13 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2353 - 26 มิถุนายน พ.ศ. 2368
รัชกาล15 ปี 134 วัน
พระอิสริยยศพระยาประเทศราช
ก่อนหน้าสมเด็จเจ้าฟ้าอัตถวรปัญโญ
ถัดไปเจ้ามหายศ
มเหสีแม่เจ้าพิมพาอรรคราชเทวี
พระราชบุตร4 พระองค์
พระนามเต็ม
พระยาสุมนเทวราช พระยาน่าน
ราชสกุลสมณะช้างเผือก [1]
ราชวงศ์ราชวงศ์ติ๋นมหาวงศ์
พระบิดาเจ้าอริยวงษ์
พระมารดาแม่เจ้าเมืองรามราชเทวี[2]
ประสูติพ.ศ. 2294
พิราลัย26 มิถุนายน พ.ศ. 2367
(74 ปี) ณ กรุงเทพฯ

เจ้าสุมนเทวราช[3] หรือ เจ้าฟ้าสุมนเทวราช มีพระนามเดิมว่า เจ้าสมณะ[4]ทรงเป็นเจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 58 และองค์ที่ 8 แห่งราชวงศ์ติ๋นมหาวงศ์ครองราชย์ระหว่างปี พ.ศ. 2354 - พ.ศ. 2368 ทรงเป็นราชโอรสในเจ้าอริยวงษ์ เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 52 แห่งราชวงศ์ติ๋นมหาวงศ์ และทรงเป็นพระนัดดา (หลานปู่)ในพญาหลวงติ๋นมหาวงศ์ เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 51 และปฐมวงศ์แห่งราชวงศ์ติ๋นมหาวงศ์

พระประวัติ[แก้]

พระยาสุมนเทวราช มีพระนามเดิมว่า เจ้าสมณะ[5] เป็นโอรสลำดับที่ 3 ในเจ้าอริยวงษ์ เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 52 ประสูติแต่แม่เจ้าเมืองรามเทวี และทรงเป็นพระนัดดา (หลานปู่)ในพญาหลวงติ๋นมหาวงศ์ ปฐมเจ้าผู้ครองนครน่านแห่งราชวงศ์ติ๋นมหาวงศ์ เจ้าสุมนเทวราช มีพระเชษฐาร่วมพระมารดา 2 องค์ ดังนี้

  1. เจ้าขวา ภายหลังเป็น เจ้าพระยาจางวางขวา
  2. เจ้าซ้าย ภายหลังเป็น เจ้าพระยาจางวางซ้าย
  3. เจ้าสมณะ ภายหลังเป็น พระยาสุมนเทวราช เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 58

พระอิสริยยศ และบรรดาศักดิ์[แก้]

  1. พระยาอุปราชสมณะ พระยาอุปราชเมืองน่าน (พ.ศ. 2331 - พ.ศ. 2353)
  2. พระยาสุมนเทวราช เจ้าพระยาน่าน (พ.ศ. 2353 - พ.ศ. 2368


(ใน พ.ศ. 2331 เจ้าอัตวรปัญโญ ได้ลงมาเข้าเฝ้าฯ เพื่อขอเป็นข้าขอบขัณฑสีมาในรัชกาลที่ 1 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ และได้รับการสถาปนาเป็น “เจ้าฟ้าอัตวรปัญโญ” แล้วกลับให้ครองนครน่านต่อพร้อม กับสถาปนา เจ้าสุมนเทวราช ซึ่งมีศักดิ์เป็นน้าของเจ้าฟ้าอัตวรปัญโญ เป็นเจ้าอุปราชหอหน้า (มีฐานะรอง จากเจ้าผู้ครองนคร)

เครื่องยศ[แก้]

เครื่องยศ ที่พระยาสุมนเทวราช ทรงได้รับพระราชทาน[6] ดังนี้ วันพุธ ที่ 12 มิถุนายน พ.ศ. 2354 หรือ (จุลศักราชได้ ๑๑๗๓ ตัวปีลวงเม็ดเดือน ๗ ลง ๖ ค่ำ) พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย โปรดเกล้าฯพระราชทาน เครื่องยศ แก่พระยาสุมนเทวราช ดังนี้

  • พานพระศรีคำ 1 ใบ
  • จอกคำ 2 ใบ
  • ผะอบยาสูบคำ 2 อัน
  • ซองพลูคำ 1 อัน
  • มีดด้ามคำ 1 อัน
  • อุบนวดคำ 1 ใบ
  • คนโทคำ 1 ลูก
  • กะโถนคำ 1 ใบ
  • แหวนธำมรงค์ราชลูกดีพลอยเพ็ชร ต้น 10 กลาง 10 2 วง
  • พระกลดแดงดอกคำ 1 ใบ
  • ปืนลองชนเครือคำ 1 กระบอก
  • ปืนลองชนต้นเรียบ 2 กระบอก
  • ปืนลองชนต้นกลม 3 บอก
  • ผ้ายกไหมคำหลวงสังเวียน 1 ผืน
  • ผ้านุ่งยกไหมคำ 4 ผืน
  • ผ้าโพกริ้วทอง 1 ผืน
  • เสื้อจีบเอวภู่ตราดอกคำ 1 ผืน
  • แพรขาวผุดดอกคำ 1 ผืน
  • มุ้งแพร 2 หลัง
  • สโต๊กเงิน 2 ใบ

ราชโอรส/ธิดา[แก้]

เจ้าสมณะ หรือเจ้าหลวงสุมนเทวราช มีชายา 2 องค์[7]

1. ชายาองค์ที่ 1 ประสูติแต่พระโอรส 1 พระองค์

2. ชายาองค์ที่ 2 ประสูติแต่พระโอรส/ธิดา 3 พระองค์

  • องค์ที่ 1 เจ้าหนานค่ายแก้ว
  • องค์ที่ 2 เจ้าบุษรถ ภายหลังได้เป็นเจ้าเมืองแก่น
  • องค์ที่ 3 เจ้านางแปงเมือง

พระกรณียกิจ[แก้]

  • ด้านศาสนา

ในปี พ.ศ. 2360 (ในรัชกาลที่ 2 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์) เกิดน้ำท่วมครั้งใหญ่ น้ำในแม่น้ำน่านไหลเข้าสู่ตัวเมืองน่านด้วยความแรงและเชี่ยว ได้พัดพากำแพงเมืองทางด้านทิศตะวันตกพังทลายลงทั้งแถบ บ้านเรือนพังทลายเกือบหมด วัดวาอารามในนครน่านหักพังเป็นอันมาก

  • ด้านบ้านเมือง

1. ในปี พ.ศ. 2353 พระยาสุมนเทวราช เจ้าผู้ครองนครน่าน ได้สนองพระเดชพระคุณเผยแพร่พระบารมีให้แผ่ไพศาลออกไปอีกครั้ง ด้วยการกรีฑาทัพเมืองน่านขี้นไปตีหัวเมืองไทลื้อต่างๆในสิบสองปันนา เช่น เมืองล้า เมืองพง เมืองเชียงแขง เมืองหลวงภูคา เป็นต้น และได้กวาดต้อนเชลยศึกเข้ามาไว้ในอาณาเขตเมืองนครน่านถึง 60,000 คนเศษ เมื่อเสร็จศึกสงครามแล้วจึงเสด็จลงไปเข้าเฝ้าพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ณ กรุงรัตนโกสินทร์ เมื่อนั้นก็ทรงยินดีโสมนัสเป็นอย่างมาก พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานสิ่งของให้เหล่าแม่ทัพอํามาตย์มากมาย ดังในประชุมพงศาวดาร ภาคที่ ๑๐ บันทึกไว้ว่า .. “ในศักราชเดียวนี้ เดือน ๓ อาชญาเจ้าหลวงท่านก็กวาดเอาคนครัวเมืองล้า เมืองพง เชียงแขง เมืองหลวงภูคา ลงมาไว้เมืองน่าน มีคน ๖๐,๐๐๐ คนห้ันแล” (ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ ๑๐ , ๒๔๖๑ : ๑๔๗)

2. ในปี พ.ศ. 2362 พระยาสุมนเทวราช เจ้าผู้ครองนครน่าน จึงได้ย้ายเมืองไปอยู่บริเวณดงพระเนตรช้างซึ่งเป็นที่ดอนน้ำท่วมไม่ถึง ตั้งอยู่ทางทิศเหนือของเมืองน่าน (เดิม) ทรงใช้เวลาในการก่อสร้างเพียง 6 เดือน จึงแล้วเสร็จ แล้วโปรดให้เรียกว่า "เวียงเหนือ" (ปัจจุบันอยู่ในเขตบ้านมหาโพธิ์ และบ้านสถารส อ.เมืองน่าน) ห่างจากเวียงใต้ (เมืองน่าน ปัจจุบัน) ประมาณ 2 กิโลเมตร หัวเวียงเหนือ มีลักษณะของเมืองคือทอดไปตามลำน้ำน่าน อยู่ห่างจากแม่น้ำน่านประมาณ 800 เมตร มีคูเมืองล้อมรอบ ซึ่งปัจจุบันยังพบร่องรอยคูน้ำคันดินของพื้นที่หัวเวียงเหนืออยู่ สันนิษฐานว่า ครั้งที่ย้ายเมืองนั้น มีวัดสถารสเป็นวัดหลวงของเขตหัวเวียงเหนือ ในปัจจุบัน คือ ถนนหน้ามหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา น่าน

• หัวเวียงเหนือ มีพื้นที่อาณาเขต ดังนี้

- ทิศเหนือ จดกับ บ้านหัวเวียงเหนือ - ทิศใต้ จดกับ ทุ่งนาริน - ทิศตะวันออก ทอดยาวไปตามถนนสุมนเทวราช - ทิศตะวันตก จดกับ มุมรั้วสนามกีฬา อบจ. น่าน และทิศเหนือของทุ่งควายเฒ่าข้าวสาร

• วัดสถารส เป็นหลวงกลางเวียง หัวเวียงเหนือ เป็นวัดเดียวในหัวเวียงเหนือ ที่มีพระธาตุเจดีย์ จึงสันนิษฐานว่าเป็นวัดหลวง

• ศูนย์กลางการปกครองของเมืองนครน่าน ที่ตั้งอยู่ที่หัวเวียงเหนือสืบกันมาได้ 36 ปี จนถึงในรัชสมัยเจ้าอนันตวรฤทธิเดชเจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 62 จึงได้โปรดให้ย้ายศูนย์กลางการปกครองของเมืองนครน่านกลับลงมาอยู่ ณ ที่ตั้งของเมืองน่านในปัจจุบัน ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2400 จนถึงปัจจุบัน

  • ด้านการจงรักภักดีต่อราชวงศ์จักรี

ในปี พ.ศ. 2359 เจ้าฟ้าสุมนเทวราช เจ้าผู้ครองนครเมืองน่าน นำช้างพลายเผือกเอก ลงมาถวายขึ้นทูลเกล้าฯ ถวายพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ณ กรุงเทพฯ ครั้นเมื่อวันพฤหัศบดี เดือน ๕ แรม ๙ ค่ำ ปีฉลูนพศก (17 เมษายน พ.ศ. 2359) เสด็จไปรับแลมีการแห่สมโภช โปรดเกล้าฯ พระราชทานชื่อขึ้นรวางเป็น พระยาเสวตรคชลักษณ์ ประเสริฐศักดิสมบูรณ์ เกิดตระกูลสารสิบหมู่ เผือกผู้พาหนะนารถ อิศราราชธำรง บัณฑรพงษ์จตุรภักตร์ สุรารักษรังสรรค์ ผ่องผิวพรรณผุดผาด ศรีไกรลาศเลิศลบ เฉลิมพิภพอยุทธยา ขัณฑเสมามณฑล มิ่งมงคลเลิศฟ้า และโปรดเกล้าฯ พระราชทานบำเหน็จรางวัลแก่ พระยาน่าน เป็นอันมาก แต่มิได้เลื่อนยศขึ้น เพราะเหตุที่ว่าผู้ครองเมืองน่านในครั้งนั้น เป็นตระกูลเจ้ามาแต่ก่อน ใช้นามในพื้นเมืองว่า เจ้าฟ้าเมืองน่าน เหมือนอย่างเจ้าเมืองไทยใหญ่ทั้งปวง ไม่ใช่เปนตระกูลซึ่งตั้งเปนเจ้าขึ้นใหม่เหมือนเจ้า ๗ ตน เมืองนครเชียงใหม่ เมืองนครลำปาง เมืองนครลำพูน [8]

สถานที่อันเนื่องมาจากพระนาม[แก้]

  1. ถนนสุมนเทวราช

ราชตระกูล[แก้]

อ้างอิง[แก้]

  1. นามสกุลคนไทย (ต้นสกุล (ต้นวงศ์), ต้นราชสกุล)
  2. ราชวงศปกรณ์ พงศาวดารเมืองน่าน (ฉบับพระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช) หน้า 110
  3. ราชวงศปกรณ์ พงศาวดารเมืองน่าน (ฉบับพระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช), หน้า 147
  4. ราชวงศปกรณ์ พงศาวดารเมืองน่าน (ฉบับพระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช), หน้า 149
  5. ราชวงศปกรณ์ พงศาวดารเมืองน่าน (ฉบับพระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช), หน้า 147
  6. ราชวงศปกรณ์ พงศาวดารเมืองน่าน (ฉบับพระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช), หน้า 184
  7. ราชวงศปกรณ์ พงศาวดารเมืองน่าน (ฉบับพระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช), หน้า 149
  8. พระราชพงษาวดาร-กรุงรัตนโกสินทร-รัชกาลที่-๒/๔๗-ได้พระยาเสวตรคชลักษณ์-ช้างเผือกเมืองน่าน

ดูเพิ่ม[แก้]

ก่อนหน้า พระยาสุมนเทวราช ถัดไป
สมเด็จเจ้าฟ้าอัตถวรปัญโญ 2leftarrow.png เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 58
และองค์ที่ 8 แห่งราชวงศ์ติ๋นมหาวงศ์

(พ.ศ. 2353 - พ.ศ. 2368)
2rightarrow.png พระเจ้ามหายศ