เจ้าจักรคำขจรศักดิ์

เจ้าจักรคำขจรศักดิ์
พระนามาภิไธย	เจ้าจักรคำขจรศักดิ์
พระอิสริยยศ	เจ้าผู้ครองนครลำพูน
ราชวงศ์	ราชวงศ์เจ้าเจ็ดตน (ทิพย์จักราธิวงศ์)
ครองราชย์	พ.ศ. 2454 - พ.ศ. 2486
ระยะครองราชย์	32 ปี
รัชกาลก่อนหน้า	เจ้าหลวงอินทยงยศโชติ
ข้อมูลส่วนพระองค์
ราชสมภพ	19 พฤษภาคม พ.ศ. 2418
พิราลัย	5 พฤศจิกายน พ.ศ. 2486 (68 ปี)
พระบิดา	เจ้าหลวงอินทยงยศโชติ
พระมารดา	แม่เจ้าหม่อมราชวงศ์รถแก้วราชเทวี (อิศรเสนา)
พระมเหสี	แม่เจ้าขานแก้วจักรคำขจรศักดิ์ราชเทวี
พระโอรส/ธิดา	· เจ้าลำเจียก ณ ลำพูน · เจ้าวรรณรา ณ ลำพูน · เจ้าพงศ์ธาดา ณ ลำพูน · เจ้ารัทธาธร ณ ลำพูน · เจ้าประกายคำ ณ ลำพูน · เจ้าสุริยา ณ ลำพูน · เจ้าวรทัศน์ ณ ลำพูน · เจ้าพัฒนา ณ ลำพูน

พลตรี มหาอำมาตย์โท เจ้าจักรคำขจรศักดิ์ ทรงเป็น เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 10 แห่ง "ราชวงศ์ทิพย์จักราธิวงศ์ (เจ้าเจ็ดตน)"

พระราชประวัติ

พลตรีมหาอำมาตย์โท เจ้าจักรคำขจรศักดิ์ หรือ เจ้าจักรคำขจรศักดิ์ มีพระนามเดิมว่า เจ้าน้อยจักรคำ ณ ลำพูน ทรงราชสมภพเมื่อ พ.ศ. 2417 ทรงเป็นราชโอรสใน เจ้าหลวงอินทยงยศโชติ เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 9 กับ แม่เจ้าหม่อมราชวงศ์รถแก้วราชเทวี (อิศรเสนา) และทรงเป็นราชนัดดา (หลานปู่) ใน เจ้าหลวงดาราดิเรกรัตน์ไพโรจน์ เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 7 กับ แม่เจ้าปิมปาราชเทวี

เจ้าจักรคำขจรศักดิ์ ทรงมีราชภคินีและราชขนิษฐา ร่วมราชมารดา 2 พระองค์ มีพระนามตามลำดับ ดังนี้

• เจ้าหญิงมุกดา ณ ลำพูน - ชายา "เจ้าราชภาคินัย น้อยเมืองไทย ณ ลำพูน, เจ้าราชภาคินัยนครลำพูน" (ราชภคินี)
• เจ้าหญิงหล้า ณ ลำพูน - ชายา "เจ้าน้อยจิตตะ ณ ลำพูน" ภายหลังเป็น ชายา "เจ้าราชสัมพันธ์วงศ์ น้อยพุทธวงศ์ ณ เชียงใหม่, เจ้าราชสัมพันธ์วงศ์นครลำพูน" (ราชขนิษฐา)

เจ้าจักรคำขจรศักดิ์ ได้เสด็จขึ้นครองนครลำพูน ในปี พ.ศ. 2454 ต่อมาในปี พ.ศ. 2469 รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 7 ได้ดำเนินนโยบายยกเลิกตำแหน่งเจ้าหลวง หากเจ้าหลวงเมืองใดว่างลงจะไม่โปรดเกล้าฯแต่งตั้งขึ้นอีก แต่ก็ยังให้ความสำคัญในการสืบราชสกุล ณ เชียงใหม่ ณ ลำพูน ณ ลำปาง เจ้านายฝ่ายเหนือ ก็ยังคงดำรงสถานะความเป็น "เจ้า" โดยกำเนิดต่อไป

เจ้าจักรคำขจรศักดิ์ ถึงแก่พิราลัยใน พ.ศ. 2486 รวมระยะเวลาที่ทรงครองนคร 32 ปี สิริพระชนมายุได้ 69 ชันษา

ราชโอรส ราชธิดา

เจ้าจักรคำขจรศักดิ์ ทรงมีราชโอรสและราชธิดา รวม 8 พระองค์ อยู่ในราชตระกูล ณ ลำพูน มีพระนามตามลำดับ ดังนี้

แม่เจ้าขานแก้วจักรคำขจรศักดิ์ราชเทวี

ใน แม่เจ้าขานแก้วจักรคำขจรศักดิ์ราชเทวี (มีราชโอรส 2 ราชธิดา 2)

• เจ้าหญิงลำเจียก (ณ ลำพูน) เกษมสันต์ - สมรสกับ "หม่อมเจ้าเกียรติประวัติ เกษมสันต์" พระโอรส "พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเกษมสันต์โสภาคย์ กรมหลวงพรหมวรานุรักษ์" พระราชโอรสใน "พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว" กับ "เจ้าจอมมารดาแพ" (มีธิดา 1)
  • หม่อมราชวงศ์ภาณีพิจิตร (เกษมสันต์) ชุณหะมาน

• เจ้าหญิงวรรณรา (ณ ลำพูน) ณ ลำปาง - สมรสกับ "พันเอกพิเศษ พระเพ็ชรคีรีศรีสงคราม (เจ้าแก้วเมืองไท ณ ลำปาง), เจ้าเมืองสงขลา"

• เจ้าพงศ์ธาดา ณ ลำพูน - สมรสกับ "หม่อมเจ้าหญิงจิตรจง (จักรพันธ์) ณ ลำพูน" พระธิดา ใน "พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเสรฐวงศ์วราวัตร กรมหมื่นอนุพงษ์จักรพรรดิ์" พระโอรสใน "สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมี กรมพระจักรพรรดิพงศ์" กับ "หม่อมราชวงศ์หญิงสว่าง ศิริวงศ์" (มีบุตร 2 ธิดา 3)
  • พลอากาศตรี เจ้าวัฒนัน ณ ลำพูน
  • เจ้าวันทนีย์ (ณ ลำพูน) ผูกพัน
  • เจ้ากีรณา (ณ ลำพูน) บุญพิทักษ์
  • เจ้าสารินี (ณ ลำพูน) กลิ่นนาค
  • พันเอกพิเศษ เจ้าวีรพงศ์ ณ ลำพูน

• เจ้ารัฐธาทร ณ ลำพูน - สมรสกับ "หม่อมสายใจ (ณ บางช้าง) ณ ลำพูน" (มีบุตร 1 ธิดา 2)
  • เจ้ารัตนา ณ ลำพูน
  • เจ้าสุธาทร ณ ลำพูน
  • เจ้าสุภัทรา (ณ ลำพูน) อังกสิทธิ์" - ภริยา ศาสตราจารย์ ดร.พงษ์ศักดิ์ อังกสิทธิ์ อธิการบดีมหาวิทยาลัยเชียงใหม่

แม่เจ้าแขกแก้วจักรคำขจรศักดิ์

ใน แม่เจ้าแขกแก้วจักรคำขจรศักดิ์ - พระขนิษฐาใน "แม่เจ้าขานแก้วจักรคำขจรศักดิ์ราชเทวี" (มีราชโอรส 1)

• ฯพณฯ เจ้าวรทัศน์ ณ ลำพูน - อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย สมรสกับ "หม่อมเทวี (วัฒนะทัสสี) ณ ลำพูน" (มีธิดา 1 บุตร1)
  • เจ้าวรเทวี (ณ ลำพูน) ชลวณิช
  • เจ้าวีรทัศน์ ณ ลำพูน
• เจ้ารัชเดช ณ ลำพูน

แม่เจ้าส่วนบุญจักรคำขจรศักดิ์

ใน แม่เจ้าส่วนบุญจักรคำขจรศักดิ์ - เจ้านายราชตระกูล "ณ เชียงใหม่" (มีราชโอรส 1)

• เจ้าพัฒนา ณ ลำพูน - สมรสกับ "คุณหญิง เจ้าพงษ์แก้ว (ณ เชียงใหม่) ณ ลำพูน" ธิดาใน "พลตรี เจ้าราชบุตร วงษ์ตวัน ณ เชียงใหม่, เจ้าราชบุตรนครเชียงใหม่", ราชโอรสใน "พลตรี เจ้าแก้วนวรัฐ, เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 9" (มีธิดา1 บุตร3)
  • เจ้าดารารัตน์ ณ ลำพูน
  • เจ้าพัฒน์พงศ์ ณ ลำพูน
  • เจ้าวงศ์จักร ณ ลำพูน
  • เจ้าศักดิ์ขจร ณ ลำพูน

หม่อมแว่นแก้ว

ใน หม่อมแว่นแก้ว (มีราชโอรส 1)

• เจ้าสุริยา ณ ลำพูน (มีบุตร 2 ธิดา 3)
  • เจ้าวัชรี ณ ลำพูน
  • เจ้าพิสมัยมาลี ณ ลำพูน
  • เจ้านพมณีศรี ณ ลำพูน
  • เจ้าสุธี ณ ลำพูน
  • เจ้าสุมาลี (ณ ลำพูน) วงศ์ปราชญ์

หม่อมคำแยง

ใน หม่อมคำแยง (มีราชธิดา 1)

• เจ้าหญิงประกายคำ (ณ ลำพูน) ทองใหญ่ - สมรสกับ "หม่อมเจ้าทองแกมแก้ว ทองใหญ่" พระโอรสใน "พลตรี พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าทองกองก้อนใหญ่ กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม" (มีธิดา 2 บุตร 1)
  • หม่อมราชวงศ์ประกายทอง (ทองใหญ่) สิริสุข
  • หม่อมราชวงศ์แก้วแกมทอง ทองใหญ่
  • หม่อมราชวงศ์ผ่องสุวรรณ (ทองใหญ่) บิลเมส

พระราชกิจ

เจ้าจักรคำขจรศักดิ์ เมื่อครั้งดำรงอิสริยยศเป็น "เจ้าบุรีรัตน์" ได้ดำเนินการสร้างถนนสายตะวันออกจากประตูท่าขาม ไปยังกิ่งอำเภอแม่ทา และถนนสายจากตัวเมืองลำพูนไปจนถึงฝั่งแม่น้ำปิง ต่อมาเมื่อได้รับโปรดเกล้าฯ ให้เป็นเจ้าผู้ครองนครลำพูน ก็ได้สร้างสาธารณกุศลแก่ประชาชนชาวลำพูนมากมาย อาทิ

• การบูรณะวัดกู่สิงห์ทอง ซึ่งเป็นวัดเก่าแก่ตั้งแต่สมัย พ.ศ. 2324 และตั้งชื่อวัดนี้ว่า "วัดจักรคำภิมุข"
• สร้างกุฏิให้วัดพระธาตุหริภุญชัย
• มอบที่ดินสำหรับสร้างที่ทำการไปรษณีย์โทรเลข บ้านพักสัสดีจังหวัดลำพูน และโรงเรียนส่วนบุญโญปถัมภ์
• มอบคุ้มหลวงเดิมให้แก่รัฐบาล เพื่อใช้เป็นศาลากลางจังหวัดลำพูน
• ก่อตั้งโรงเรียนสำหรับนักเรียนชายประจำจังหวัด คือ โรงเรียนจักรคำคณาทร

นามสกุล ณ ลำพูน

ณ ลำพูน เป็นนามสกุลพระราชทาน ลำดับที่ 866 โดยพระราชทานให้แก่ผู้สืบเชื้อสายจากบรรพบุรุษที่มีนิวาสถานตั้งอยู่ในที่แห่งนั้นเป็นเวลานานมาก มีผู้คนรู้จัก และนับถือโดยมาก โดยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระบรมราชโองการห้ามไม่ให้ผู้ที่ไม่ได้รับพระบรมราชานุญาตใช้คำว่า "ณ" นำหน้าสกุลเป็นอันขาด

สกุล ณ ลำพูน เป็นนามสกุลที่พระราชทานแก่ผู้สืบเชื้อสายเจ้าหลวงเศรษฐีคำฝั้น เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 1 โดยพระราชทานแก่เจ้าจักรคำขจรศักดิ์ เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 10

เครื่องราชอิสริยาภรณ์

• พ.ศ. 2481 - เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 8 ชั้นที่ 2 (อ.ป.ร.2)
• พ.ศ. 2469 - เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ชั้นประถมาภรณ์ช้างเผือก
• พ.ศ. 2460 - เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษ (ท.จ.ว.) พร้อมพานทองเครื่องยศ
• พ.ศ. 2456 - เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎสยาม ชั้นมหาสุราภรณ์ (เปลี่ยนชื่อเป็น ชั้นประถมาภรณ์มงกุฏไทย (ป.ม.) เมื่อปี พ.ศ. 2484)
• พ.ศ. 2454 - เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นทุติยจุลจอมเกล้า (ท.จ.)
• พ.ศ. 2453 - เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎสยาม ชั้นจุลสุราภรณ์ (เปลี่ยนชื่อเป็น ชั้นทวีติยาภรณ์มงกุฎไทย (ท.ม.) ในปี พ.ศ. 2484)

อ้างอิง

สมัยก่อนหน้า		เจ้าจักรคำขจรศักดิ์		สมัยถัดไป
เจ้าหลวงอินทยงยศโชติ		เจ้าผู้ครองนครลำพูน (พ.ศ. 2454 - พ.ศ. 2486)		เจ้าพงศ์ธาดา ณ ลำพูน (ผู้สืบตระกูลเจ้าผู้ครองนครลำพูน)