เจ้าอินทวโรรสสุริยวงศ์

เจ้าอินทวโรรสสุริยวงศ์
พระนามาภิไธย	เจ้าอินทวโรรสสุริยวงศ์
พระปรมาภิไธย	มหาอำมาตย์โท พันเอก เจ้าอินทวโรรสสุริยวงศ์ ดำรงนพีศรีนคร สุนทรทศลักษณ์เกษตร วรฤทธิเดชดำรง จำนงยุติธรรม สุจริตวิศิษฐ์สัตยธาดา มหาโยนางคราชวงศาธิบดี เจ้านครเชียงใหม่
พระนาม	น้อยสุริยะ ณ เชียงใหม่
พระอิสริยยศ	เจ้านครเชียงใหม่
ราชวงศ์	ราชวงศ์ทิพย์จักราธิวงศ์
ครองราชย์	28 พฤศจิกายน พ.ศ. 2444 - 5 มกราคม พ.ศ. 2453
ระยะครองราชย์	8 ปี
รัชกาลก่อนหน้า	พระเจ้าอินทวิชยานนท์
รัชกาลถัดไป	พลตรีเจ้าแก้วนวรัฐ
ข้อมูลส่วนพระองค์
ราชสมภพ	6 พฤษภาคม พ.ศ. 2402
พิราลัย	5 มกราคม พ.ศ. 2453
พระบิดา	พระเจ้าอินทวิชยานนท์
พระมารดา	แม่เจ้ารินคำเทวี
พระมเหสี	แม่เจ้าทิพเนตรราชเทวี
พระโอรส/ธิดา	เจ้าราชวงศ์ น้อยเลาแก้ว ณ เชียงใหม่

เจ้าอินทวโรรสสุริยวงศ์ (พ.ศ. 2402 - 5 มกราคม พ.ศ. 2453) ทรงเป็นเจ้านครเชียงใหม่ องค์ที่ 8 แห่ง ราชวงศ์ทิพย์จักราธิวงศ์ หรือ ราชวงศ์เจ้าเจ็ดตน

พระราชประวัติ

เจ้าอินทวโรรสสุริยวงศ์ หรือ มหาอำมาตย์โท พันเอก เจ้าอินทวโรรสสุริยวงศ์ ดำรงนพีศรีนคร สุนทรทศลักษณ์เกษตร วรฤทธิเดชดำรง จำนงยุติธรรม สุจริตวิศิษฐ์สัตยธาดา มหาโยนางคราชวงศาธิบดี เจ้านครเชียงใหม่ มีพระนามเดิมว่า เจ้าน้อยสุริยะ ณ เชียงใหม่ ราชสมภพเมื่อวันศุกร์ เดือน 6 ขึ้น 5 ค่ำ ปีมะแม จ.ศ. 1221 (6 พฤษภาคม พ.ศ. 2402) ทรงเป็นราชโอรสพระองค์เดียวใน พระเจ้าอินทวิชยานนท์ เจ้านครเชียงใหม่ องค์ที่ 7 กับ แม่เจ้ารินคำเทวี และทรงเป็นราชนัดดา (หลานปู่) ใน เจ้าราชวงศ์มหาพรหมคำคง ณ เชียงใหม่ เจ้าราชวงศ์นครเชียงใหม่ และราชนัดดา (หลานตา) ใน เจ้าหลวงไชยลังกาพิศาลโสภาคย์คุณ เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 6

เจ้าอินทวโรรสสุริยวงศ์ ได้รับพระราชทานสัญญาบัตรเป็น "เจ้าราชบุตรน้อยสุริยะ ณ เชียงใหม่" เมื่อปี พ.ศ. 2432 เสด็จขึ้นครองนครเชียงใหม่ ใน พ.ศ. 2444 โดยมีพิธีการตั้งเจ้าผู้ครองนครเมื่อวันที่ 28 พฤศจิกายน พ.ศ. 2444 นับเป็นเจ้านครเชียงใหม่องค์แรก ภายหลังปี พ.ศ. 2442 ซึ่งได้มีการเปลี่ยนแปลงการปกครองเป็นแบบมณฑลเทศาภิบาล โดยมีมณฑลพายัพ หรือ มณฑลลาวเฉียง และมณฑลมหาราษฎร์ เป็นมณฑลในอาณาจักรล้านนา โดยราชสำนักกรุงเทพ ส่งข้าหลวงขึ้นมาช่วยให้คำแนะนำเจ้านายฝ่ายเหนือในการบริหารราชการ และได้มีการแต่งตั้งตำแหน่งเสนากรมขึ้นมาใหม่ 6 ตำแหน่ง โดยให้คงตำแหน่งเจ้าผู้ครองนครอยู่ แต่ลดอำนาจลง และในที่สุดในปี พ.ศ. 2442 ล้านนาได้ถูกปฏิรูปการปกครองเป็นแบบ มณฑลเทศาภิบาล เป็นการยกเลิกฐานะหัวเมืองประเทศราช และผนวกดินแดนล้านนาที่อยู่ใต้การปกครองของเชียงใหม่มาเป็นส่วนหนึ่งของสยาม

เจ้าอินทวโรรสสุริยวงศ์ ถึงแก่พิราลัยในวันที่ 5 มกราคม พ.ศ. 2453 (หรือปี พ.ศ. 2452 หากนับวันที่ 1 เมษายน เป็นวันขึ้นศักราชใหม่) รวมระยะเวลาที่ทรงครองนคร 8 ปี สิริพระชนมายุได้ 50 พรรษา

ราชโอรส ราชธิดา

เจ้าอินทวโรรสสุริยวงศ์ มีพระชายา 3 พระองค์ โดยมีราชโอรส 1 พระองค์ อยู่ในราชตระกูล ณ เชียงใหม่

• ใน แม่เจ้าทิพเนตรราชเทวี - ราชธิดาใน "เจ้าหนานมหาเทพ ณ เชียงใหม่ - มีราชโอรส 1 พระองค์
• เจ้าราชวงศ์ (เลาแก้ว ณ เชียงใหม่) พระบิดา ใน เจ้าหญิงลดาคำ ณ เชียงใหม่ ชายาใน พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบุรฉัตรไชยากร กรมพระกำแพงเพ็ชรอัครโยธิน และเป็น พระอัยกา (เจ้าตา) ใน หม่อมเจ้าภัทรลดา ดิศกุล และ ท่านผู้หญิงฉัตรสุดา วงศ์ทองศรี
• ใน หม่อมแสง (ไชยคุณา) ไม่มีราชโอรส ราชธิดา
• ใน หม่อมแส ผู้รักษาตราประทับประจำพระองค์ ไม่มีราชโอรส ราชธิดา

พระกรณียกิจ

เจ้าอินทวโรรสสุริยวงศ์ ทรงประกอบพระกรณียกิจในฐานะเจ้านครเชียงใหม่ ในด้านต่างๆ อาทิ

การถวายความจงรักภักดีต่อราชวงศ์จักรี

พระฉายาลักษณ์เจ้าอินทวโรรสสุริยวงศ์

เจ้าอินทวโรรสสุริยวงศ์ พร้อมด้วยเจ้าราชภาคินัย เจ้าน้อยเลาแก้ว เจ้าน้อยสมพมิตร เจ้าน้อยเมืองชื่น และเจ้าน้อยวุฒิวงษ์ เข้าเฝ้าถวายเครื่องบรรณาการ ในวันที่ 6 ตุลาคม พ.ศ. 2447

การศึกษา

ในปี พ.ศ. 2446 ได้จัดให้มีการเรียนหนังสือภาษาไทย และส่งเสริมให้มีการสร้างโรงเรียนขึ้นในนครเชียงใหม่ เพื่อรองรับการสร้างบุคลากรให้รับราชการในตำแหน่งต่างๆ ที่มีการจัดตั้งจากรัฐบาลส่วนกลาง และในปี พ.ศ. 2449 ได้อนุญาตให้ใช้คุ้มของเจ้าหลวงแห่งหนึ่ง ตั้งเป็นโรงเรียนผู้หญิง และทรงรับอุปการะด้วย

การผังเมือง

ในปี พ.ศ. 2442 ทรงมีดำริให้มีการวางผังเมืองเชียงใหม่ตามแนวความคิดสมัยใหม่ โดยการย้ายหน่วยงานราชการมาไว้ภายในเขตกำแพงเมือง และย้ายตลาดกลางเวียง ไปอยู่ที่ริมแม่น้ำปิง จัดตั้งเป็นตลาดวโรรสดังเช่นปัจจุบัน ทำให้สามารถลดความคับคั่งของผู้คนในตัวเมืองได้

การสื่อสาร

ในปี พ.ศ. 2451 ทรงเห็นความสำคัญของการสื่อสาร จึงได้ช่วยอุดหนุนราชการของรัฐบาล โดยบริจาคเสาโทรเลข จำนวน 250 ต้น

สถานที่อันเนื่องมาจากพระนาม

• ตลาดวโรรส ตลาดสดขนาดใหญ่กลางตัวเมืองเชียงใหม่
• ถนนอินทวโรรส

เครื่องราชอิสริยาภรณ์

• พ.ศ. 2432 - มงกุฎสยาม ชั้นที่ 3 มันทนาภรณ์
• พ.ศ. 2444 - ทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษ (ท.จ.ว.)

แหล่งข้อมูลอื่น

• ปราณี ศิริธร ณ พัทลุง. เพ็ชร์ล้านนา. (ครั้งที่ 2) เชียงใหม่ :ผู้จัดการ ศูนย์ภาคเหนือ, 2538.
• สมหมาย เปรมจิตต์, สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. ตำนานสิบห้าราชวงศ์ (ฉบับสอบชำระ) . เชียงใหม่: มิ่งเมือง, 2540.
• ศักดิ์ รัตนชัย. พงศาวดารสุวรรณหอคำนครลำปาง (ตำนานเจ้าเจ็ดพระองค์กับหอคำมงคล ฉบับสอบทานกับเอกสารสืบค้น สรสว.ลำปาง) .
• เจ้าวงศ์สัก ณ เชียงใหม่, คณะทายาทสายสกุล ณ เชียงใหม่. เจ้าหลวงเชียงใหม่. กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้ง แอนด์ พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน), 2539.
• คณะทายาทสายสกุล เจ้าหลวงเมืองพะเยา, สถาบันศิลปวัฒนธรรมโยนก. ครบรอบ 100 ปี แม่เจ้าทรายมูล (มหาวงศ์) ไชยเมือง และประวัติสายสกุลเจ้าหลวงเมืองพะเยา พุทธศักราช 2387 - 2456. พะเยา :บ.ฮาซัน พริ้นติ้ง จก., 2546
• นงเยาว์ กาญจนจารี. ดารารัศมี : พระประวัติพระราชชายา เจ้าดารารัศมี. เชียงใหม่ :สุริวงศ์บุ๊คเซนเตอร์, 2539.
• คัมภีร์ คัมภีรญาณนนท์, นาวาอากาศเอก. เจ้านายฝ่ายเหนือ. [1]

สมัยก่อนหน้า		เจ้าอินทวโรรสสุริยวงศ์		สมัยถัดไป
พระเจ้าอินทวิชยานนท์		เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ (28 พฤศจิกายน พ.ศ. 2444 - 5 มกราคม พ.ศ. 2453)		พลตรีเจ้าแก้วนวรัฐ