อำเภอบ้านผือ

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
อำเภอบ้านผือ
การถอดเสียงอักษรโรมัน
 • อักษรโรมันAmphoe Ban Phue
พระพุทธบาทบัวบก มีความหมายว่า รอยพระพุทธบาทของพระพุทธเจ้าที่ประทับไว้ในสถานที่ที่มีบัวบกขึ้นอยู่ เดิมชื่อวัดพระบาทภูกู่เวียง หรือวัดกู่เวียงเป็นวัดร้างเก่าแก่สมัยทวารวดี ตั้งอยู่ในอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท
พระพุทธบาทบัวบก มีความหมายว่า รอยพระพุทธบาทของพระพุทธเจ้าที่ประทับไว้ในสถานที่ที่มีบัวบกขึ้นอยู่ เดิมชื่อวัดพระบาทภูกู่เวียง หรือวัดกู่เวียงเป็นวัดร้างเก่าแก่สมัยทวารวดี ตั้งอยู่ในอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท
คำขวัญ: 
แหล่งอารยธรรมภูพระบาท พระมหาธาตุเจดีย์ บารมีหลวงพ่อนาค หลายหลากพระเถระดีศรีบ้านผือ เลื่องลือวัฒนธรรมไทยพวน
แผนที่จังหวัดอุดรธานี เน้นอำเภอบ้านผือ
แผนที่จังหวัดอุดรธานี เน้นอำเภอบ้านผือ
พิกัด: 17°41′15″N 102°28′22″E / 17.68750°N 102.47278°E / 17.68750; 102.47278
ประเทศ ไทย
จังหวัดอุดรธานี
พื้นที่
 • ทั้งหมด991.2 ตร.กม. (382.7 ตร.ไมล์)
ประชากร
 (2564)
 • ทั้งหมด109,811 คน
 • ความหนาแน่น110.79 คน/ตร.กม. (286.9 คน/ตร.ไมล์)
รหัสไปรษณีย์ 41160
รหัสภูมิศาสตร์4117
ที่ตั้งที่ว่าการที่ว่าการอำเภอบ้านผือ ถนนชนบทบำรุง ตำบลบ้านผือ อำเภอบ้านผือ จังหวัดอุดรธานี 41160
สารานุกรมประเทศไทย ส่วนหนึ่งของสารานุกรมประเทศไทย

บ้านผือ เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดอุดรธานี เป็นที่ตั้งของอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท ในอดีตมีอาณาเขตพื้นที่ขนาดใหญ่ราว 3,065.06 ตารางกิโลเมตร มีพื้นที่ครอบคลุมอำเภอบ้านผือ อำเภอน้ำโสม[1][2][3] อำเภอนายูง[4] อำเภอกุดจับ (ยกเว้นตำบลเชียงเพ็ง)[5] จังหวัดอุดรธานี และอำเภอท่าบ่อ (ตำบลโคกคอน ตำบลบ้านว่าน และตำบลนาข่า)[6] จังหวัดหนองคาย

ที่ตั้งและอาณาเขต[แก้]

อำเภอบ้านผือมีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้

ทิวทัศน์บนภูพระบาท

ประวัติ[แก้]

รัชกาลที่ 5 จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ยกบ้านท่าบ่อเกลือเป็น เมืองท่าบ่อ เมื่อปี พ.ศ. 2438 มีพระกุประดิษฐ์บดีเป็นเจ้าเมืองตลอดชีวิต เขตเดิมมี "นายเส้น" (เป็นตำแหน่งคล้ายกับนายอำเภอและกำนัน) รวม 6 เส้น มีบรรดาศักดิ์เป็นขุน เช่น ขุนท่าบ่อบำรุง นายเส้นท่าบ่อ และขุนวารีรักษา นายเส้นน้ำโมง เป็นต้น จนกระทั่งเจ้าเมืองท่าบ่อถึงแก่อสัญกรรม จึงยุบเมืองท่าบ่อลงเป็น อำเภอท่าบ่อ และยุบนายเส้นท่าบ่อ น้ำโมง โพนสา ลงเป็นตำบลและแยกเป็น 10 ตำบลดังปัจจุบัน ส่วนอีก 3 เส้นก็ได้รับการยกฐานะและแยกออกไป คือ เส้นพานพร้าวเป็นอำเภอศรีเชียงใหม่ เส้นแก้งไก่เป็นอำเภอสังคม เส้นบ้านผือเป็นอำเภอบ้านผือและถูกโอนไปขึ้นกับเมืองอุดรธานี

มีเรื่องเล่าสืบต่อมาว่าเดิมทีบริเวณแห่งนี้มีหนองน้ำอยู่แห่งหนึ่งชื่อ หนองผือ (หนองปรือ) เป็นหนองน้ำขนาดใหญ่ ปัจจุบันก็คงมีอยู่ แต่ขนาดเล็กลงไป ประชาชนในบริเวณนี้และใกล้เคียงได้อาศัยน้ำจากหนองนี้เป็นประจำ เห็นจะเป็นประโยชน์ด้วย หนองน้ำนี้มีประโยชน์ต่อชาวบ้าน การตั้งหมู่บ้านจึงได้ตั้งตามชื่อหนองว่า หนองผือ นานวันก็เพี้ยนเป็น บ้านผือ จนปัจจุบัน ตามหลักฐานปรากฏว่า ที่ว่าการอำเภอบ้านผือ สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2447 บริเวณบ้านถ่อน หมู่ 3 ตำบลบ้านผือ โดยมีพระบริบาลภูมิเขตต์ เป็นนายอำเภอคนแรก อยู่ได้ 18 ปี ต่อมาเมื่อปี พ.ศ. 2473 ได้ย้ายมาอยู่ที่บ้านศรีสำราญ หมู่ 8 ตำบลบ้านผือ เหตุที่ย้ายเนื่องมาจากบริเวณดังกล่าวขาดแคลนน้ำในการอุปโภคบริโภค โดยก่อสร้างอาคารที่ว่าการอำเภอบ้านผือเป็นครึ่งตึกครึ่งไม้ ซ่อมแซมเมื่อ พ.ศ. 2513 จนกระทั่งวันที่ 12 ตุลาคม 2535 จึงได้เปิดใช้อาคารหลังปัจจุบัน

  • วันที่ 12 กุมภาพันธ์ 2464 โอนพื้นที่ตำบลโคกคอนจากอำเภอบ้านผือ จังหวัดอุดรธานี ไปขึ้นกับอำเภอท่าบ่อ จังหวัดหนองคาย และโอนพื้นที่ตำบลกลางใหญ่จากอำเภอท่าบ่อ จังหวัดหนองคาย มาขึ้นกับอำเภอบ้านผือ[6]
  • วันที่ 21 กุมภาพันธ์ 2468 ยุบตำบลข้าวสาร และแยกเอาหมู่บ้านไปรวมขึ้นกับตำบลจำปาโมงและตำบลบ้านเม็ก[7]
  • วันที่ 16 พฤษภาคม 2469 โอนพื้นที่ตำบลกุดจับจากอำเภอบ้านผือไปขึ้นกับอำเภอหมากแข้ง[5]
  • วันที่ 14 มีนาคม 2481 โอนพื้นที่หมู่ที่ 8, 10, 11 (ในขณะนั้น) ของตำบลเขือน้ำ ไปขึ้นกับตำบลบ้านเม็ก และโอนพื้นที่หมู่ที่ 2, 7 (ในขณะนั้น) ของตำบลจำปาโมง ไปขึ้นกับตำบลบ้านผือ[8]
  • วันที่ 26 มกราคม 2496 ตั้งตำบลนายูง แยกออกจากตำบลน้ำโสม[4]
  • วันที่ 28 ธันวาคม 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลบ้านผือในท้องที่บางส่วนของตำบลบ้านผือ[9]
  • วันที่ 16 พฤศจิกายน 2501 ตั้งตำบลข้าวสาร แยกออกจากตำบลบ้านเม็ก[10]
  • วันที่ 1 ตุลาคม 2509 ตั้งตำบลหนองแวง แยกออกจากตำบลน้ำโสม[11]
  • วันที่ 12 พฤษภาคม 2512 แยกพื้นที่ตำบลน้ำโสม ตำบลหนองแวง และตำบลนายูง ไปตั้งเป็น กิ่งอำเภอน้ำโสม ขึ้นกับอำเภอบ้านผือ[1][2]
  • วันที่ 1 สิงหาคม 2512 ตั้งตำบลหายโศก แยกออกจากตำบลบ้านผือ ตั้งตำบลคำบง แยกออกจากตำบลเขือน้ำ[12]
  • วันที่ 1 กันยายน 2513 ตั้งตำบลนางัว แยกออกจากตำบลหนองแวงและตำบลน้ำโสม[13]
  • วันที่ 30 กันยายน 2514 ตั้งตำบลนาแค แยกออกจากตำบลนายูง[14]
  • วันที่ 6 พฤศจิกายน 2515 จัดตั้งสุขาภิบาลนางัวในท้องที่บางส่วนของตำบลนางัว[15]
  • วันที่ 29 มีนาคม 2517 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอน้ำโสมเป็นอำเภอน้ำโสม[3]
  • วันที่ 17 ตุลาคม 2518 จัดตั้งนิคมสร้างตนเองในท้องที่อำเภอบ้านผือ กิ่งอำเภอกุดจับ อำเภอเมืองอุดรธานี และอำเภอหนองวัวซอ[16]
  • วันที่ 30 กันยายน 2528 ตั้งตำบลคำด้วง แยกออกจากตำบลกลางใหญ่[17]
  • วันที่ 15 สิงหาคม 2534 ตั้งตำบลหนองหัวคู แยกออกจากตำบลคำบง[18]
  • วันที่ 16 สิงหาคม 2536 ตั้งตำบลบ้านค้อ แยกออกจากตำบลบ้านผือ[19]
  • วันที่ 21 สิงหาคม 2538 ตั้งตำบลหนองแวง แยกออกจากตำบลข้าวสาร[20]
  • วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลบ้านผือเป็นเทศบาลตำบลบ้านผือ[21]

รายชื่อนายอำเภอ[แก้]

อำเภอบ้านผือ มีนายอำเภอมาแล้ว 37 คน

ชื่อนายอำเภอ
รายชื่อ วาระการดำรงตำแหน่ง
1.พระบริบาลภูมิเขตต์ พ.ศ. 2449-2456
2.ร้อยเอก หลวงพิชัย พ.ศ. 2456-2459
3.ขุนวิจารณ์นราภิรักษ์ พ.ศ. 2459-2464
4.ขุนวิจิตรนราภิบาล พ.ศ. 2464
5.ร้อยอากาศเอก หลวงนิคมพรรณาเขตต์ พ.ศ. 2464-2468
6.ร้อยอากาศเอก หลวงชนบทบำรุง พ.ศ. 2468-2476
7.หม่อมเจ้าชนม์เจริญ ชมภูนุช พ.ศ. 2476-2478
8.หลวงพินัยทัณฑสิทธิ พ.ศ. 2478-2480
9.ขุนประสาทนรสุข พ.ศ. 2480-2486
10.นายประเสริฐ จริยา พ.ศ. 2487-2490
11.นายประยูร จามิกร พ.ศ. 2490
12.นายมาก ณ นครพนม พ.ศ. 2490
13.นายเถียร นาครวาจา พ.ศ. 2490-2497
14.ร้อยตำรวจโท ถ่าย สุวรรณกูฏ พ.ศ. 2497-2504
15.นายสนิท สัมฤทธิ์ พ.ศ. 2504-2506
16.นายเมธี ส.สุภาพ พ.ศ. 2506-2509
17.นายสนิท สัมฤทธิ์ พ.ศ. 2509-2514
18.นายสงคราม บำรุงชาติ พ.ศ. 2514-2516
19.นายถนอม แสงชมภู พ.ศ. 2516-2520
20.นายสมประสงค์ ปริกัมศีล พ.ศ. 2520-2521
21.ร้อยเอก เจริญ ตัณฑะลุวรรณะ พ.ศ. 2521-2522
22.นายประจวบ วุฒิเจริญ พ.ศ. 2522-2527
23.นายบรรดาศักดิ์ บุญบันดล พ.ศ. 2527-2532
24.นายวิชัย บุนนาค พ.ศ. 2532-2535
25.นายธนู สุขฉายา พ.ศ. 2535-2539
26.นายยงขจร หนองหารพิทักษ์ พ.ศ. 2539-2540
27.นายพิทยา สุนทรวิภาต พ.ศ. 2540-2544
28.นายนาวี อรรถวิภาค พ.ศ. 2544-2548
29.นายจิรศักดิ์ ศรีคชา พ.ศ. 2548-2553
30.นายชาญชัย เขาวงศ์ทอง พ.ศ. 2553-2554
31.นายสฤษดิ์ ไสยโสภณ พ.ศ. 2554–2555
32.นายเมฑา ศิริรำไพวงษ์ พ.ศ. 2555–2558
33.นายภูมิชัย ราชพิตร ภักดีวิเศษ พ.ศ. 2558–2560
34.นายณฐพล วิถี พ.ศ. 2560–2561
35.นายชัชวาลย์ ปทานนท์ พ.ศ. 2561–2563
36.นายสามารถ หมั่นนอก พ.ศ. 2563–2565
37.นายวิมล สุระเสน พ.ศ. 2565-ปัจจุบัน

การแบ่งเขตการปกครอง[แก้]

การปกครองส่วนภูมิภาค[แก้]

อำเภอบ้านผือแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 13 ตำบล 164 หมู่บ้าน

การปกครองส่วนท้องถิ่น[แก้]

ท้องที่อำเภอบ้านผือประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 14 แห่ง ได้แก่

  • เทศบาลตำบลบ้านผือ ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลบ้านผือ
  • เทศบาลตำบลคำบง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคำบงทั้งตำบล
  • เทศบาลตำบลกลางใหญ่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกลางใหญ่ทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านผือ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านผือ (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลบ้านผือ)
  • องค์การบริหารส่วนตำบลหายโศก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหายโศกทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลเขือน้ำ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเขือน้ำทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลโนนทอง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโนนทองทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลข้าวสาร ครอบคลุมพื้นที่ตำบลข้าวสารทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลจำปาโมง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลจำปาโมงทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลเมืองพาน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเมืองพานทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลคำด้วง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคำด้วงทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลหนองหัวคู ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองหัวคูทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านค้อ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านค้อทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลหนองแวง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองแวงทั้งตำบล

อ้างอิง[แก้]

  1. 1.0 1.1 "ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง แบ่งท้องที่ตั้งเป็นกิ่งอำเภอ" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 86 (44 ง): 1728. May 20, 1969.
  2. 2.0 2.1 "ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง แก้ไขประกาศแบ่งท้องที่ตั้งเป็นกิ่งอำเภอ" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 86 (67 ง): 2277. July 22, 1969.
  3. 3.0 3.1 "พระราชกฤษฎีกาตั้งอำเภอเขาวง อำเภอเชียงม่วน อำเภอดอนตาล อำเภอชาติตระการ อำเภอภูเรือ อำเภอเคียนซา อำเภอน้ำโสม อำเภอหนองวัวซอ และอำเภอน้ำยืน พ.ศ. ๒๕๑๗" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 91 (54 ง): (ฉบับพิเศษ) 30-33. March 28, 1974.
  4. 4.0 4.1 "ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอบ้านผือ จังหวัดอุดรธานี" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 70 (13 ง): 563–564. February 10, 1953.
  5. 5.0 5.1 "ประกาศกระทรวงศึกษาธิการ เรื่อง การใช้พระราชบัญญัติประถมศึกษา พ.ศ. ๒๔๖๔ สำหรับตำบลกุดจับ อำเภอบ้านผือ จังหวัดอุดรธานี ซึ่งโอนไปรวมขึ้นอำเภอหมากแข้งจังหวัดเดียวกัน" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 43 (0 ก): 190. May 16, 1926.
  6. 6.0 6.1 "ประกาศกระทรวงศึกษาธิการ เรื่อง ใช้พระราชบัญญัติประถมศึกษา พ.ศ. ๒๔๖๔ ในท้องที่มณฑลอุดร" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 38 (0 ก): 551–570. February 12, 1921.
  7. "ประกาศกระทรวงศึกษาธิการ เรื่อง การใช้พระราชบัญญัติประถมศึกษา พ.ศ. ๒๔๖๔ สำหรับตำบลข้าวสาร อำเภอบ้านผือ จังหวัดอุดรธานี ซึ่งยุบและแยกไปรวมขึ้นตำบลจำปาโมงและตำบลบ้านเม็ก ท้องที่อำเภอเดียวกัน" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 42 (0 ก): 341. February 21, 1925.
  8. "ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง เปลี่ยนแปลงเขตตำบล ในจังหวัดอุดรธานี" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 55 (0 ง): 4228–4229. March 20, 1938.
  9. "ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งสุขาภิบาลบ้านผือ อำเภอบ้านผือ จังหวัดอุดรธานี" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 74 (10 ง): (ฉบับพิเศษ) 57-58. January 26, 1957.
  10. "ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอเมืองนครปฐม จังหวัดนครปฐม อำเภอคีรีมาศ จังหวัดสุโขทัย อำเภอศรีประจันต์ จังหวัดสุพรรณบุรี อำเภอท่าตูม และอำเภอศีขรภูมิ จังหวัดสุรินทร์ กับอำเภอกุมภวาปี และอำเภอบ้านผือ จังหวัดอุดรธานี" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 107 (75 ง): 3052–3061. December 16, 1958.
  11. "ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอบ้านผือ จังหวัดอุดรธานี" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 83 (88 ง): 3050–3052. October 9, 1966.
  12. "ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอกุมภวาปี อำเภอบ้านผือ และอำเภอนากลาง จังหวัดอุดรธานี" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 86 (73 ง): 2401–2409. August 5, 1969.
  13. "ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอเมืองอุดรธานี อำเภอหนองหาน อำเภอกมุภวาปี อำเภอศรีบุญเรือง และกิ่งอำเภอน้ำโสม จังหวัดอุดรธานี" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 87 (92 ง): 2905–2919. October 6, 1970.
  14. "ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอกุมภาวาปี อำเภอหนองหาน อำเภอเพ็ญ อำเภอโนนสัง อำเภอบ้านดุง กิ่งอำเภอศรีธาตุ และกิ่งอำเภอน้ำโสม จังหวัดอุดรธานี" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 88 (120 ง): 3137–3157. November 9, 1971.
  15. "ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง จัดตั้งสุขาภิบาลนางัว กิ่งอำเภอน้ำโสม อำเภอบ้านผือ จังหวัดอุดรธานี" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 90 (5 ง): 85–86. January 16, 1973.
  16. "พระราชกฤษฎีกาจัดตั้งนิคมสร้างตนเอง ในท้องที่อำเภอบ้านผือ กิ่งอำเภอกุดจับ อำเภอเมืองอุดรธานี และอำเภอหนองวัวซอ จังหวัดอุดรธานี พ.ศ. ๒๕๑๘" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 92 (215 ก): (ฉบับพิเศษ) 35-37. October 16, 1975.
  17. "ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอศรีธาตุ อำเภอหนองวัวซอ อำเภอสุวรรณคูหา อำเภอวังสามหมอ อำเภอน้ำโสม อำเภอหนองหาน อำเภอบ้านผือ และอำเภอหนองบัวลำภู จังหวัดอุดรธานี" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 103 (175 ง): (ฉบับพิเศษ) 32-55. October 10, 1986.
  18. "ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและกำหนดเขตตำบลในท้องที่อำเภอเพ็ญ และอำเภอบ้านผือ จังหวัดอุดรธานี" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 108 (161 ง): (ฉบับพิเศษ) 64-75. September 13, 1991.
  19. "ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและกำหนดเขตตำบลในท้องที่อำเภอเมืองอุดรธานีและอำเภอบ้านผือ จังหวัดอุดรธานี" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 110 (139 ง): (ฉบับพิเศษ) 16-21. September 17, 1993.
  20. "ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งและกำหนดเขตตำบลในท้องที่อำเภอบ้านผือ จังหวัดอุดรธานี" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 112 (90 ง): 1–6. November 9, 1995.
  21. "พระราชบัญญัติเปลี่ยนแปลงฐานะของสุขาภิบาลเป็นเทศบาล พ.ศ. ๒๕๔๒" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 116 (9 ก): 1–4. February 24, 1999.