ข้ามไปเนื้อหา

ประเทศโบลิเวีย

แก้ไขลิงก์
จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
(เปลี่ยนทางจาก โบลิเวีย)
รัฐพหุชนชาติโบลิเวีย

Estado Plurinacional de Bolivia (สเปน)
Puliwya Mamallaqta (เกชัว)
Wuliwya Suyu (ไอมารา)
Tetã Hetãvoregua Mborivia (กวารานี)
คำขวัญ: "ความเป็นหนึ่งเดียวคือพลัง"
(สเปน: La Unión es la Fuerza)[1]
ธงควบคู่
วีพาลา
ที่ตั้งของ ประเทศโบลิเวีย  (เขียว)ในทวีปอเมริกาใต้  (เทา)
ที่ตั้งของ ประเทศโบลิเวีย  (เขียว)

ในทวีปอเมริกาใต้  (เทา)

เมืองหลวงซูเกร (ตามรัฐธรรมนูญและฝ่ายตุลาการ)
ลาปาซ (ฝ่ายบริหารและฝ่ายนิติบัญญัติ)
เมืองใหญ่สุดซานตากรุซเดลาซิเอร์รา
17°48′S 63°10′W / 17.800°S 63.167°W / -17.800; -63.167
ภาษาราชการ[2]
ภาษาอื่น ๆ
กลุ่มชาติพันธุ์
(ค.ศ. 2009[3])
ศาสนา
(ค.ศ. 2018)[4]
การปกครองรัฐเดี่ยว สาธารณรัฐระบบประธานาธิบดี
โรดริโก ปาซ เปเรย์รา
Edmand Lara
Diego Ávila
Roberto Castro Salazar
สภานิติบัญญัติสภานิติบัญญัติพหุชนชาติ
วุฒิสภา
สภาผู้แทนราษฎร
เอกราช 
จากสเปน
6 สิงหาคม ค.ศ. 1825
• ได้รับการรับรอง
21 กรกฎาคม ค.ศ. 1847
• รัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบัน
7 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 2009
พื้นที่
• รวม
1,098,581 ตารางกิโลเมตร (424,164 ตารางไมล์) (อันดับที่ 27)
1.29
ประชากร
• ค.ศ. 2019[5] ประมาณ
11,428,245 (อันดับที่ 83)
10.4 ต่อตารางกิโลเมตร (26.9 ต่อตารางไมล์) (อันดับที่ 224)
จีดีพี (อำนาจซื้อ) ค.ศ. 2019 (ประมาณ)
• รวม
89.018 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ[6] (อันดับที่ 88)
7,790 ดอลลาร์สหรัฐ[6] (อันดับที่ 123)
จีดีพี (ราคาตลาด) ค.ศ. 2019 (ประมาณ)
• รวม
40.687 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ[6] (อันดับที่ 90)
3,823 ดอลลาร์สหรัฐ[6] (อันดับที่ 117)
จีนี (ค.ศ. 2019)positive decrease 41.6[7]
ปานกลาง
เอชดีไอ (ค.ศ. 2019)เพิ่มขึ้น 0.718[8]
สูง · อันดับที่ 107
สกุลเงินโบลิเบียโน (BOB)
เขตเวลาUTC−4 (BOT)
รูปแบบวันที่วว-ดด-ปปปป
ขับรถด้านขวามือ
รหัสโทรศัพท์+591
โดเมนบนสุด.bo

โบลิเวีย (สเปน: Bolivia, ออกเสียง: [boˈliβja] ⓘ) หรือชื่ออย่างเป็นทางการว่า รัฐพหุชนชาติโบลิเวีย (Estado Plurinacional de Bolivia)[9] เป็นประเทศที่ไม่มีทางออกสู่ทะเลทางตอนกลาง-ตะวันตกของทวีปอเมริกาใต้ เมืองหลวงตามรัฐธรรมนูญคือซูเกร ในขณะที่ที่ตั้งรัฐบาลและเมืองหลวงฝ่ายบริหารคือลาปาซ ส่วนเมืองที่ใหญ่ที่สุดและศูนย์กลางอุตสาหกรรมหลักคือซานตากรุซเดลาซิเอร์ราซึ่งตั้งอยู่ใน ยาโนสโอริเอนตาเลส หรือที่ราบทางภาคตะวันออกของประเทศ

รัฐเอกราชโบลิเวียเป็นรัฐเดี่ยวที่แบ่งออกเป็นเก้าแคว้นตามรัฐธรรมนูญ มีลักษณะภูมิประเทศหลากหลายตั้งแต่ยอดเขาต่าง ๆ ของเทือกเขาแอนดีสทางภาคตะวันตก ไปจนถึงที่ลุ่มทางภาคตะวันออกซึ่งตั้งอยู่ภายในลุ่มน้ำแอมะซอน มีอาณาเขตจรดบราซิลทางทิศเหนือและทิศตะวันออก จรดปารากวัยทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ จรดอาร์เจนตินาทางทิศใต้ จรดชิลีทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ และจรดเปรูทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือ พื้นที่หนึ่งในสามของประเทศตั้งอยู่บริเวณเทือกเขาแอนดีส ด้วยเนื้อที่ 1,098,581 ตารางกิโลเมตร (424,164 ตารางไมล์) โบลิเวียจึงเป็นประเทศที่มีขนาดใหญ่เป็นอันดับที่ 5 ในอเมริกาใต้ รองจากบราซิล, อาร์เจนตินา, เปรู และโคลอมเบีย (และเป็นหนึ่งในสองประเทศที่ไม่มีทางออกสู่ทะเลในทวีปอเมริการ่วมกับปารากวัย) มีขนาดใหญ่เป็นอันดับที่ 27 ของโลก เป็นประเทศที่ไม่มีทางออกสู่ทะเลที่ใหญ่ที่สุดในซีกโลกใต้ และเป็นประเทศที่ไม่มีทางออกสู่ทะเลที่ใหญ่เป็นอันดับที่ 7 ของโลก รองจากคาซัคสถาน, มองโกเลีย, ชาด, ไนเจอร์, มาลี และเอธิโอเปีย

ประชากรของโบลิเวียซึ่งมีจำนวนประมาณ 11 ล้านคน[10] มีลักษณะเป็นพหุชาติพันธุ์ซึ่งรวมถึงชาวอเมรินเดียน, ชาวเมสติโซ, ชาวยุโรป, ชาวเอเชีย และชาวแอฟริกา ภาษาสเปนเป็นภาษาราชการและเป็นภาษาหลักของประเทศ แม้ว่าภาษาพื้นเมือง 36 ภาษาจะมีสถานะเป็นภาษาราชการเช่นกัน ภาษาที่ใช้กันมากที่สุดในจำนวนนี้คือภาษากวารานี, ภาษาไอมารา และภาษาเกชัว

ในสมัยก่อนการเข้ามาของสเปน ภูมิภาคแอนดีสของโบลิเวียเป็นส่วนหนึ่งของจักรวรรดิอินคา ในขณะที่ที่ลุ่มทางภาคเหนือและภาคตะวันออกเป็นที่อยู่อาศัยของเผ่าชนอิสระเผ่าต่าง ๆ ผู้พิชิตชาวสเปนที่เดินทางมาจากกุสโกและอาซุนซิออนเข้าควบคุมภูมิภาคนี้ในคริสต์ศตวรรษที่ 16 ในช่วงที่เป็นอาณานิคมสเปน โบลิเวียอยู่ในเขตอำนาจศาลอุทธรณ์หลวงชาร์กัส สเปนเสริมสร้างความมั่งคั่งของตนจากแร่เงินที่ขุดได้จากเหมืองในโบลิเวียส่วนหนึ่ง หลังจากมีการเรียกร้องเอกราชเป็นครั้งแรกใน ค.ศ. 1809 ก็เกิดสงครามที่กินเวลานาน 16 ปีก่อนจะมีการสถาปนาสาธารณรัฐซึ่งได้รับการตั้งชื่อตามซิมอน โบลิบาร์[11] ตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 19 ไปจนถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 โบลิเวียสูญเสียดินแดนรอบนอกหลายแห่งให้แก่ประเทศเพื่อนบ้าน รวมทั้งสูญเสียชายฝั่งทะเลให้แก่ชิลีใน ค.ศ. 1879 โบลิเวียยังรักษาเสถียรภาพทางการเมืองไว้ได้จนกระทั่ง ค.ศ. 1971 เมื่ออูโก บันเซร์ ได้รับการสนับสนุนจากสำนักข่าวกรองกลางสหรัฐให้ก่อรัฐประหารที่แทนที่รัฐบาลสังคมนิยมของฆวน โฆเซ ตอร์เรส ด้วยเผด็จการทหารที่นำโดยบันเซร์ ตอร์เรสถูกสังหารในบัวโนสไอเรสโดยหน่วยสังหารของฝ่ายขวาใน ค.ศ. 1976 ระบอบบันเซร์ได้ปราบปรามฝ่ายค้านซึ่งเป็นฝ่ายซ้ายและฝ่ายสังคมนิยมรวมถึงผู้เห็นต่างในรูปแบบอื่น ๆ ส่งผลให้มีการทรมานและการสังหารพลเมืองโบลิเวียไปจำนวนหนึ่ง บันเซร์ถูกขับออกจากตำแหน่งใน ค.ศ. 1978 และหลังจากนั้นก็กลับมาเป็นประธานาธิบดีที่ได้รับการเลือกตั้งตามระบอบประชาธิปไตยระหว่าง ค.ศ. 1997–2001

โบลิเวียสมัยใหม่เป็นสมาชิกกฎบัตรของสหประชาชาติ, กองทุนการเงินระหว่างประเทศ, ขบวนการไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด,[12] องค์การนานารัฐอเมริกา, องค์การสนธิสัญญาความร่วมมือแอมะซอน, ธนาคารกลางแห่งอเมริกาใต้, พันธมิตรโบลิบาร์เพื่อประชาชนอเมริกาของเรา และสหภาพประชาชาติอเมริกาใต้ โบลิเวียยังคงเป็นประเทศที่ยากจนที่สุดเป็นอันดับที่ 2 ในอเมริกาใต้ แต่ก็สามารถลดอัตราความยากจนและมีระบบเศรษฐกิจที่เติบโตเร็วที่สุดในอเมริกาใต้ (ในแง่ผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ) ประเทศนี้เป็นประเทศกำลังพัฒนาที่มีดัชนีการพัฒนามนุษย์อยู่ในระดับสูง กิจกรรมทางเศรษฐกิจที่สำคัญ ได้แก่ เกษตรกรรม, การป่าไม้, การประมง, การทำเหมืองแร่ และการผลิตสินค้าอย่างสิ่งทอ, เสื้อผ้า, โลหะกลั่น และปิโตรเลียมกลั่น โบลิเวียอุดมไปด้วยแร่ธาตุต่าง ๆ เช่น เงิน, ดีบุก, ลิเทียม, ทองแดง เป็นต้น

ประวัติศาสตร์

[แก้]

ยุคก่อนประวัติศาสตร์

[แก้]
วัดกาลาสาสะยะแห่งแคว้นติวานากู (200 ปีก่อนคริสตกาล)[13]

ประเทศที่ปัจจุบันรู้จักกันในชื่อโบลิเวีย ถูกยึดครองมานานกว่า 2,500 ปีแล้ว ก่อนที่ชาวไอย์มาราจะเดินทางมาถึง อย่างไรก็ตามชาวไอย์มาราในปัจจุบันเชื่อมโยงกับอารยธรรมโบราณของระบอบติวานากูซึ่งมีเมืองหลวงอยู่ที่ตีวานากูทางตะวันตกของโบลิเวีย เมืองหลวง ตีวานากู มีอายุย้อนกลับไปถึงปี 1500 ก่อนคริสตกาล เมื่อครั้งที่ยังเป็นหมู่บ้านเล็กๆ ที่มีฐานเศรษฐกิจจากการเกษตร[14]

ชุมชนไอย์มาราเติบโตเป็นเมืองใหญ่ระหว่าง ค.ศ. 600 ถึง ค.ศ. 800 และกลายเป็นมหาอำนาจระดับภูมิภาคที่สำคัญในเทือกเขาแอนดีส ตอนใต้จากลาปาซจากการประมาณการเบื้องต้น เมืองนี้ครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 6.5 ตารางกิโลเมตร (2.5 ตารางไมล์) ในช่วงรุ่งเรืองที่สุด และมีประชากรระหว่าง 15,000 ถึง 30,000 คน[15] อย่างไรก็ตาม ในปี ค.ศ. 1996 มีการใช้ภาพถ่ายดาวเทียมเพื่อทำแผนที่แสดงขอบเขตของ suka kollus (พื้นที่เกษตรยกระดับที่ถูกน้าทท่วม) ที่ยังคงอนุรักษ์ไว้ทั่วทั้งสามหุบเขาหลักของ ตีวานากู โดยผลลัพธ์ชี้ให้เห็นว่ามีความสามารถในการรองรับประชากรอยู่ที่ประมาณ 285,000 ถึง 1,482,000 คน[16][17]

ประมาณ ค.ศ. 400 ตีวานากู ได้เปลี่ยนจากการเป็นอำนาจที่มีอิทธิพลในระดับท้องถิ่นไปสู่รัฐ 'นักล่า' (predatory state) โดยขยายอิทธิพลของตนอย่างก้าวร้าวเข้าสู่ ยังกัส และนำวัฒนธรรมและวิถีทางของตนไปสู่ผู้คนใหม่ในเปรู โบลิเวีย และชิลี อย่างไรก็ตาม Tiwanaku ไม่ใช่วัฒนธรรมที่ใช้ความรุนแรงหรือกดขี่ เพื่อขยายอิทธิพล รัฐได้ใช้ความชาญฉลาดทางการเมืองอย่างยิ่งใหญ่ สร้างอาณานิคม ส่งเสริมข้อตกลงการค้าในท้องถิ่น (ซึ่งทำให้วัฒนธรรมอื่นๆ ค่อนข้างพึ่งพา) และจัดตั้งลัทธิบูชาของรัฐ[18][19]

เมื่อปริมาณฝนลดลงอย่างต่อเนื่อง แหล่งอาหารสำรองก็ลดลง ส่งผลให้ชนชั้นนำสูญเสียอำนาจ ตีวานากูจึงล่มสลายไปราวปี ค.ศ. 1000 พื้นที่ดังกล่าวจึงไม่มีผู้คนอาศัยอยู่เป็นเวลาหลายศตวรรษหลังจากนั้น[20]

ระหว่างปี ค.ศ. 1438 ถึง 1527 จักรวรรดิอินคาได้ขยายตัวจากเมืองหลวงที่เมืองกุสโกโดยสามารถควบคุมพื้นที่ส่วนใหญ่ที่ปัจจุบันคือเทือกเขาแอนดิสของโบลิเวีย และขยายการควบคุมไปจนถึงขอบเขตของลุ่มแม่น้ำอเมซอน

เศรษฐกิจ

[แก้]

ด้วยแรงขับเคลื่อนหลักจากทรัพยากรธรรมชาติ โบลิเวียได้กลายเป็นผู้นำระดับภูมิภาคในการวัดการเติบโตทางเศรษฐกิจ เสถียรภาพทางการคลัง และทุนสำรองระหว่างประเทศ[21] แม้ว่าจะยังคงถือเป็นประเทศที่ยากจนมาโดยตลอด ผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (GDP) ของโบลิเวียในปี 2012 มีมูลค่ารวม 27.43 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ ณ อัตราแลกเปลี่ยนอย่างเป็นทางการ และ 56.14 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ ณ ความเท่าเทียมของอำนาจซื้อ แม้จะมีความพ่ายแพ้ทางการเมืองหลายครั้ง แต่ระหว่างปี 2006 ถึง 2009 รัฐบาลของโมราเลสกลับกระตุ้นการเติบโตที่สูงกว่าช่วงเวลาใดๆ ในรอบ 30 ปีก่อนหน้า การเติบโตนี้มาพร้อมกับความเหลื่อมล้ำที่ลดลงในระดับปานกลาง[22]

การแบ่งเขตการปกครอง

[แก้]
แผนที่เขตการปกครองของโบลิเวีย
แผนที่เขตการปกครองของโบลิเวีย

โบลิเวียแบ่งเขตการปกครองออกเป็น 9 แคว้น (departamento) ชื่อเมืองหลักอยู่ในวงเล็บ

แต่ละแคว้นแบ่งออกเป็นจังหวัด (provincia)

อ้างอิง

[แก้]
  1. ↑ "Moneda de 10 Centavos" [10 Cent Coins] (ภาษาสเปน). Central Bank of Bolivia. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 28 April 2007. สืบค้นเมื่อ 28 January 2014.
  2. ↑ "Nueva Constitución Política Del Estado > PRIMERA PARTE > TÍTULO I > CAPÍTULO PRIMERO > Modelo De Estado: Ley de Bolivia". JUSTIA Bolivia (ภาษาสเปนแบบยุโรป). เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 25 February 2017. สืบค้นเมื่อ 24 February 2017.
  3. ↑ "South America :: Bolivia". The World Factbook. Central Intelligence Agency. สืบค้นเมื่อ 25 March 2017.
  4. ↑ Religion affiliation in Bolivia as of 2018. Based on Latinobarómetro. Survey period: 15 June to 2 August 2018, 1,200 respondents.
  5. ↑ "Report for Selected Countries and Subjects". International Monetary Fund. สืบค้นเมื่อ 29 August 2020.
  6. 1 2 3 4 "Report for Selected Countries and Subjects". www.imf.org. สืบค้นเมื่อ 29 August 2020.
  7. ↑ "GINI index (World Bank estimate) – Bolivia". World Bank. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 11 August 2018. สืบค้นเมื่อ 17 June 2021.
  8. ↑ Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene (PDF). United Nations Development Programme. 15 December 2020. pp. 343–346. ISBN 978-92-1-126442-5. สืบค้นเมื่อ 16 December 2020.
  9. ↑ Gaceta Oficial de Bolivia (2009). "Decreto Supremo N° 0048". gacetaoficialdebolivia.gob.bo. สืบค้นเมื่อ 2017-04-10.
  10. ↑ "South America :: Bolivia — The World Factbook - Central Intelligence Agency". www.cia.gov. สืบค้นเมื่อ 2020-11-23.
  11. ↑ "Salem Press". 2013-08-25. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2013-08-25. สืบค้นเมื่อ 2020-11-23. {{cite web}}: ระบุ |accessdate= และ |access-date= มากกว่าหนึ่งรายการ (help); ระบุ |archivedate= และ |archive-date= มากกว่าหนึ่งรายการ (help); ระบุ |archiveurl= และ |archive-url= มากกว่าหนึ่งรายการ (help)
  12. ↑ "Non-Aligned Movement (NAM) - The Nuclear Threat Initiative". สืบค้นเมื่อ 19 October 2021.
  13. ↑ Kolata 1993.
  14. ↑ Fagan 2001, p. 203.
  15. ↑ Kolata 1993, p. 145.
  16. ↑ Kolata 1996, p. [ต้องการเลขหน้า].
  17. ↑ "Tiwanaku, Bolivia - Crystalinks". www.crystalinks.com. สืบค้นเมื่อ 2025-05-16.
  18. ↑ McAndrews, Timothy L.; Albarracin-Jordan, Juan; Bermann, Marc (1997). "Regional Settlement Patterns in the Tiwanaku Valley of Bolivia". Journal of Field Archaeology. 24 (1): 67–83. doi:10.2307/530562. ISSN 0093-4690. JSTOR 530562.
  19. ↑ "Rise and Fall". Tiwanaku (ภาษาอังกฤษ). สืบค้นเมื่อ 2025-05-16.
  20. ↑ Kolata 1993, p. [ต้องการเลขหน้า].
  21. ↑ อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ไม่ถูกต้อง ไม่มีการกำหนดข้อความสำหรับอ้างอิงชื่อ auto3
  22. ↑ Weisbrot, Mark; Ray, Rebecca & Johnston, Jake (December 2009). "Bolivia: The Economy During the Morales Administration". CEPR – Center for Economic and Policy Research. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 12 November 2010. สืบค้นเมื่อ 18 November 2010.

แหล่งข้อมูลอื่น

[แก้]
เข้าถึงจาก "https://th.wikipedia.org/w/index.php?title=ประเทศโบลิเวีย&oldid=12660199"