จักรวรรดิตองอูที่หนึ่ง

จักรวรรดิตองอูที่หนึ่ง တောင်ငူခေတ်
พ.ศ. 2053–พ.ศ. 2142
แผนที่จักรวรรดิตองอูที่หนึ่งช่วงรุ่งเรืองสูงสุดในปี พ.ศ. 2123
สถานะ	จักรวรรดิ
เมืองหลวง	เกตุมะดี (พ.ศ. 2053–2082) หงสาวดี (พ.ศ. 2082–2142)
ภาษาทั่วไป	ทางการ ภาษาพม่า ภูมิภาค ภาษาไทย, ภาษามอญ, ภาษาเขมร (อาณาจักรอยุธยา) ภาษามอญ (พม่าตอนล่าง) ภาษาไทใหญ่ (รัฐฉาน) ภาษาไทยถิ่นเหนือ (ล้านนา) ภาษาลาว (ล้านช้าง) ภาษามณีปุระ (มณีปุระ)
ศาสนา	ทางการ พุทธศาสนาเถรวาท ส่วนน้อย ความเชื่อในเรื่องวิญญาณ ศาสนาคริสต์ ศาสนาฮินดู ศาสนาอิสลาม
การปกครอง	สมบูรณาญาสิทธิราชย์
พระมหากษัตริย์
• พ.ศ. 2053–2073	พระเจ้าเมงจีโย
• พ.ศ. 2073–2094	พระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้
• พ.ศ. 2094–2124	พระเจ้าบุเรงนอง
• พ.ศ. 2124–2142	พระเจ้านันทบุเรง
สภานิติบัญญัติ	None
ประวัติศาสตร์
• ก่อตั้งราชวงศ์ตองอู	พ.ศ. 2028
• เอกราชจากอังวะ	16 ตุลาคม พ.ศ. 2053
• เริ่มต้น	พ.ศ. 2177–2192
• ขยายตัว	พ.ศ. 2093–2108
• ป้องกัน	พ.ศ. 2111–2119
• เสื่อม	พ.ศ. 2127–2142
• จักรวรรดิตองอูที่หนึ่งล่มสลาย	19 ธันวาคม พ.ศ. 2142
สกุลเงิน	Silver
ก่อนหน้า ถัดไป อาณาจักรอังวะ อาณาจักรหงสาวดี รัฐฉาน อาณาจักรล้านนา อาณาจักรอยุธยา อาณาจักรล้านช้าง มณีปุระ ราชวงศ์ตองอู อาณาจักรอยุธยา อาณาจักรล้านช้าง มณีปุระ

จักรวรรดิตองอูที่หนึ่ง (อังกฤษ: First Toungoo Empire; พม่า: တောင်ငူခေတ်, [tàuɴŋù kʰɪʔ] เต่าง์หงู่คิ; หรือรู้จักในชื่อ จักรวรรดิพม่าที่สอง (อังกฤษ: Second Myanmar Empire)) เป็นมหาอำนาจที่มีอิทธิพลในแผ่นดินใหญ่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในช่วงครึ่งหลังของคริสต์ศตวรรษที่ 16 เมื่อถึงจุดสูงสุดของจักรวรรดิได้มีอำนาจปกครองตั้งแต่อัสสัม มณีปุระ ไปจนถึงกัมพูชา และจากชายแดนอาระกันไปจนถึงยูนนาน

ประวัติศาสตร์

พระเจ้าเมงจีโย ได้รวบรวมชาวพม่าที่หลงเหลืออยู่อย่างกระจัดกระจาย โดยสถาปนาเมืองตองอูขึ้นเป็นราชธานี เพราะเป็นเมืองที่อยู่ในขุนเขาซึ่งเป็นปราการที่เข้มแข็ง ตองอูเข้มแข็งขึ้นมารัชสมัยของ พระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้ พระโอรสของพระองค์ที่ขึ้นครองราชย์ต่อมาโดยได้แผ่อาณาเขตของจักรวรรดิตองอูที่หนึ่งขยายไปรอบด้าน เช่น แปร, พะสิม อังวะ, ยะไข่ และที่สำคัญที่สุดคือ หงสาวดี อันเป็นอาณาจักรเดิมของมอญ ซึ่งเป็นศัตรูที่สำคัญของพม่า

ยุคสมัยของพระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้ได้ครอบคลุมอาณาจักรพม่าทั้งตอนบนและตอนล่างลุ่มอิรวดี อีกทั้งได้บุคลากรที่สำคัญ เช่น พระเจ้าบุเรงนอง, เมงเยสีหตู ร่วมกันสร้างจักรวรรดิตองอูที่หนึ่งให้ยิ่งใหญ่ เข้มแข็ง และได้ย้ายเมืองหลวงจากตองอูมายังหงสาวดี

ภายหลังการสิ้นพระชนม์ของพระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้ เมืองต่าง ๆ ที่เคยขึ้นต่อจักรวรรดิตองอูที่หนึ่ง ก็แข็งเมืองไม่ยอมขึ้นตรงต่อไป มีกบฏเกิดขึ้นมากมายพระเจ้าบุเรงนองต้องใช้เวลาปราบปรามอยู่ราวอีก 2–3 ปี จึงจะได้ปราบดาภิเษกขึ้นเป็นกษัตริย์

ในรัชสมัยของพระเจ้าบุเรงนอง ได้แผ่อาณาเขตของจักรวรรดิตองอูที่หนึ่ง ให้กว้างขวางยิ่งขึ้นโดยครอบคลุมตั้งแต่ลุ่มน้ำอิรวดี ลุ่มน้ำเจ้าพระยา ไปจรดถึงลุ่มน้ำโขงในลาว มีเมืองเป็นประเทศราชต่าง ๆ มากมาย เช่น เชียงใหม่, ฉาน, อยุธยา, ล้านช้าง, กัมพุช เป็นต้น จนได้การขนานพระนามว่าเป็น "พระเจ้าชนะสิบทิศ"

ภายหลังการสิ้นพระชนม์ของพระเจ้าบุเรงนอง ศูนย์กลางอำนาจของจักรวรรดิตองอูที่หนึ่งถูกสั่นคลอน เนื่องจากการปกครองอย่างแข็งกร้าว ไร้ไมตรีของพระเจ้านันทบุเรง พระราชโอรสของพระองค์ เมืองที่เคยขึ้นเป็นประเทศราชต่าง ๆ ต่างแข็งเมืองและได้ประกาศอิสรภาพ ทำสงครามรบพุ่งกันตลอดมา เช่น แปร, อังวะ, อยุธยา เป็นต้น ในที่สุดเมืองทั้งหลายเหล่านี้ก็แตกแยกกระจัดกระจายออกไป

ลำดับกษัตริย์ในจักรวรรดิตองอูที่หนึ่ง

ลำดับที่	พระฉายาลักษณ์	พระนาม	ระยะเวลาในราชสมบัติ
1		พระเจ้าเมงจีโย	พ.ศ. 2053–2073 (20 ปี)
2		พระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้	พ.ศ. 2073–2094 (21 ปี)
3		พระเจ้าบุเรงนอง	พ.ศ. 2094–2124 (30 ปี)
4		พระเจ้านันทบุเรง	พ.ศ. 2124–2142 (18 ปี)

ดูเพิ่ม

• ราชวงศ์ตองอู
• สงครามพม่า–สยาม