การยุบสภาผู้แทนราษฎรไทย

การยุบสภาผู้แทนราษฎรไทย เป็นการยุบสภาผู้แทนราษฎรของประเทศไทย เพื่อให้สมาชิกของสภาดังกล่าวพ้นจากสมาชิกภาพ และจัดให้ประชาชนเลือกตั้งสมาชิกขึ้นมาใหม่ผ่านการเลือกตั้งทั่วไป

ความเป็นมาในทางกฎหมาย

สภาผู้แทนราษฎรไทยเกิดขึ้นเป็นครั้งแรกจากพระราชบัญญัติธรรมนูญการปกครองแผ่นดินสยามชั่วคราว พุทธศักราช 2475 แต่พระราชบัญญัตินี้มิได้กล่าวถึงการยุบสภาผู้แทนราษฎรไว้ จนกระทั่งเมื่อประกาศใช้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรสยาม พุทธศักราช 2475 จึงปรากฏคำว่า "ยุบสภาผู้แทนราษฎร" เป็นครั้งแรก มาตรา 35 ของรัฐธรรมนูญฉบับนี้ว่า "พระมหากษัตริย์ทรงไว้ซึ่งพระราชอำนาจที่จะยุบสภาผู้แทนราษฎรเพื่อให้ราษฎรเลือกตั้งสมาชิกมาใหม่ ในพระราชกฤษฎีกาให้ยุบสภาเช่นนี้ ต้องมีกำหนดให้เลือกตั้งสมาชิกใหม่ภายในเก้าสิบวัน"

ต่อมามีการประกาศใช้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2489 และมาตรา 32 ของรัฐธรรมนูญฉบับนี้เพิ่มเงื่อนไขว่าการยุบสภาผู้แทนราษฎรจะกระทำได้เพียงครั้งเดียวในเหตุการณ์เดียวกัน และเงื่อนไขนี้ก็ปรากฏในรัฐธรรมนูญฉบับต่อ ๆ มาจนถึงฉบับปัจจุบัน (รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560)

ตามรัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบัน (ฉบับพุทธศักราช 2560) มาตรา 103 ว่า "พระมหากษัตริย์ทรงไว้ซึ่งพระราชอำนาจที่จะยุบสภาผู้แทนราษฎรเพื่อให้มีการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรใหม่เป็นการเลือกตั้งทั่วไป การยุบสภาผู้แทนราษฎร ให้กระทำโดยพระราชกฤษฎีกา และให้กระทำได้เพียงครั้งเดียวในเหตุการณ์เดียวกัน"

ลำดับการยุบสภาผู้แทนราษฎร

ครั้งที่	วันที่	นายกรัฐมนตรี	สภาผู้แทนราษฎร ชุดที่	เหตุผล	อ้างอิง
1	11 กันยายน พ.ศ. 2481	พระยาพหลพลพยุหเสนา	2	รัฐบาลขัดแย้งกับสภา
2	15 ตุลาคม พ.ศ. 2488	หม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมช	3	สภาผู้แทนยืดอายุมานานในช่วงสงคราม จนสมควรแก่เวลา
3	12 มกราคม พ.ศ. 2519	หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช	11	ความขัดแย้งภายในรัฐบาล
4	19 มีนาคม พ.ศ. 2526	เปรม ติณสูลานนท์	13	สภาผู้แทนราษฎรขัดแย้งกับวุฒิสภา กรณีแก้ไขรัฐธรรมนูญ
5	1 พฤษภาคม พ.ศ. 2529		14	รัฐบาลขัดแย้งกับสภา กรณีการตราพระราชกำหนด
6	29 เมษายน พ.ศ. 2531		15	ความขัดแย้งภายในรัฐบาล
7	30 มิถุนายน พ.ศ. 2535	อานันท์ ปันยารชุน	17	เป็นรัฐบาลเฉพาะกิจเพื่อยุบสภาหลังจากเกิดวิกฤตการณ์ทางการเมือง
8	19 พฤษภาคม พ.ศ. 2538	ชวน หลีกภัย	18	ความขัดแย้งภายในรัฐบาล
9	28 กันยายน พ.ศ. 2539	บรรหาร ศิลปอาชา	19
10	9 พฤศจิกายน พ.ศ. 2543	ชวน หลีกภัย	20	ปฏิบัติภารกิจตามเป้าหมายเสร็จแล้ว
11	24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2549	ทักษิณ ชินวัตร	22	เกิดวิกฤตการณ์การเมืองจากการชุมนุมขับไล่นายกรัฐมนตรี ต่อมาเกิดรัฐประหาร 19 กันยายน 2549
12	10 พฤษภาคม พ.ศ. 2554	อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ	23	วิกฤตการณ์ทางการเมือง
13	9 ธันวาคม พ.ศ. 2556	ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร	24	ปัญหาความขัดแย้งและความแตกแยกของคนในชาติ (วิกฤตการณ์ทางการเมือง) ต่อมาเกิดรัฐประหาร 22 พฤษภาคม 2557
14	20 มีนาคม พ.ศ. 2566	ประยุทธ์ จันทร์โอชา	25	เพื่อคืนอำนาจการตัดสินใจทางการเมืองให้แก่ประชาชนผ่านการจัดการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป
15	12 ธันวาคม พ.ศ. 2568	อนุทิน ชาญวีรกูล	26

เหตุการณ์ที่เกี่ยวข้อง

ในวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2476 พระยามโนปกรณ์นิติธาดา (ก้อน หุตะสิงห์) นายกรัฐมนตรี ออกพระราชกฤษฎีกาปิดประชุมสภาผู้แทนราษฎร ชุดชั่วคราว และห้ามกลับมาประชุมอีกจนกว่าจะสั่งเรียก ทั้งยังให้งดใช้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรสยาม พุทธศักราช 2475 บางมาตรา เหตุการณ์นี้เรียกกันว่ารัฐประหาร 1 เมษายน พ.ศ. 2476

ในวันที่ 16 ธันวาคม พ.ศ. 2516 มีการออกพระราชกฤษฎีกายุบสภานิติบัญญัติแห่งชาติที่มาจากรัฐประหาร 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2514 เนื่องจากสมาชิกขอลาออกจากเป็นจำนวนมากจนไม่พอจะเป็นองค์ประชุม

ในวันที่ 2 กันยายน พ.ศ. 2568 ภูมิธรรม เวชยชัย ผู้ปฏิบัติหน้าที่แทนนายกรัฐมนตรี ทูลเกล้าฯ ถวายร่างพระราชกฤษฎีกายุบสภาผู้แทนราษฎร ชุดที่ 26 แต่ถูกสำนักงานองคมนตรีส่งกลับในวันรุ่งขึ้น โดยให้เหตุผลว่า ภูมิธรรมเป็นเพียงผู้ปฏิบัติหน้าที่แทนนายกรัฐมนตรี และประเด็นเรื่องอำนาจในการเสนอให้ยุบสภาผู้แทนราษฎรของผู้ปฏิบัติหน้าที่แทนนายกรัฐมนตรียังเป็นที่ถกเถียง จึงยังไม่สมควรนำร่างพระราชกฤษฎีกาขึ้นถวายต่อพระมหากษัตริย์

อ่านเพิ่ม

• จิรากิตติ์ แสงลี (2563-11-20). "ข้อพิจารณาเกี่ยวกับการ "ยุบสภา" ในฐานะที่เป็นกลไกของระบบรัฐสภาในรัฐธรรมนูญไทย" (PDF).
• อภิวัฒน์ สุดสาว (2554). "การยุบสภาผู้แทนราษฎร ดุลยภาพแห่งอำนาจระหว่างฝ่ายบริหารกับฝ่ายนิติบัญญัติ" (PDF).