ข้ามไปเนื้อหา

พระราชกำหนด

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

พระราชกำหนด (พ.ร.ก.) หรือ รัฐกำหนด (อังกฤษ: emergency decree หรือ decree-law)[1] หมายถึง กฎหมายรูปแบบหนึ่งที่ตราขึ้นโดยฝ่ายบริหาร (ประมุขแห่งรัฐตามคำแนะนำหรือความเห็นชอบของคณะรัฐมนตรี) โดยอาศัยอำนาจตามที่รัฐธรรมนูญบัญญัติไว้ ซึ่งส่งผลให้ตราสารดังกล่าวมีผลบังคับใช้และมีศักดิ์ศรีทางกฎหมายเทียบเท่ากับพระราชบัญญัติหรือกฎหมายที่ตราโดยฝ่ายนิติบัญญัติ จึงสามารถแก้ไขเพิ่มเติมหรือยกเลิกพระราชบัญญัติได้

ในระบบกฎหมายไทย พระราชกำหนด หมายถึง กฎหมายรูปแบบหนึ่งซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงตราขึ้นให้ใช้บังคับดังเช่นพระราชบัญญัติ โดยคำแนะนำและยินยอมของคณะรัฐมนตรี โดยอาศัยอำนาจตามที่รัฐธรรมนูญวางไว้ว่าเป็นกรณีฉุกเฉิน ที่มีความจำเป็นรีบด่วนอันมิอาจหลีกเลี่ยงได้[2][3]

การตราพระราชกำหนดขึ้น สามารถตราขึ้นได้โดยไม่ต้องผ่านความเห็นชอบของรัฐสภา ทั้งนี้ เมื่อมีการใช้บังคับพระราชกำหนดแล้ว คณะรัฐมนตรีต้องเสนอพระราชกำหนดต่อรัฐสภาเพื่อพิจารณาอนุมัติย้อนหลัง

พระราชกำหนดมีศักดิ์เทียบเท่าพระราชบัญญัติ ดังนั้นพระราชกำหนดจึงสามารถแก้ไขเพิ่มเติมหรือยกเลิกพระราชบัญญัติและประมวลกฎหมายได้

สถานการณ์ที่จะประกาศใช้พระราชกำหนดได้

[แก้]

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 กำหนดเงื่อนไขในการตราพระราชกำหนดไว้เป็น 2 กรณีดังนี้

  • ในกรณีเพื่อประโยชน์ในอันที่จะรักษาความปลอดภัยของประเทศ ความปลอดภัยสาธารณะ ความมั่นคงในทางเศรษฐกิจของประเทศ หรือป้องปัดภัยพิบัติสาธารณะ[2]
  • ในกรณีที่มีความจําเป็นต้องมีกฎหมายเกี่ยวด้วยภาษีอากรหรือเงินตรา ซึ่งจะต้องได้รับการพิจารณาโดยด่วนและลับเพื่อรักษาประโยชน์ของแผ่นดิน[3]

กระบวนการตราพระราชกำหนด

[แก้]

พระราชกำหนด มีคณะรัฐมนตรีเป็นผู้พิจารณาร่าง และเมื่อคณะรัฐมนตรีให้ความเห็นชอบแล้ว นายกรัฐมนตรีจึงจะนำร่างนั้นขึ้นทูลเกล้าฯ ถวายต่อพระมหากษัตริย์เพื่อทรงลงพระปรมาภิไธยและประกาศใช้บังคับเช่นพระราชบัญญัติ ทั้งนี้ โดยไม่ต้องนำเสนอร่างพระราชกำหนดดังกล่าวให้รัฐสภาพิจารณาให้ความเห็นชอบก่อน

กระบวนการภายหลังการประกาศใช้พระราชกำหนด

[แก้]

เมื่อมีการประกาศใช้พระราชกำหนดแล้ว ในการประชุมรัฐสภาคราวต่อไป คณะรัฐมนตรีต้องเสนอพระราชกำหนดนั้นต่อรัฐสภาเพื่อพิจารณาโดยไม่ชักช้า

ถ้าอยู่นอกสมัยประชุมและการรอการเปิดสมัยประชุมสามัญจะเป็นการชักช้า คณะรัฐมนตรีต้องจัดให้มีการเรียกประชุมรัฐสภาสมัยวิสามัญเพื่อพิจารณาอนุมัติหรือไม่อนุมัติพระราชกำหนดโดยเร็ว

ถ้าสภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภาอนุมัติพระราชกําหนดนั้น หรือถ้าวุฒิสภาไม่อนุมัติแต่สภาผู้แทนราษฎรยืนยันการอนุมัติด้วยคะแนนเสียงมากกว่ากึ่งหนึ่งของจํานวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร พระราชกําหนดนั้นจะมีผลใช้บังคับเป็นพระราชบัญญัติต่อไป

ในกรณีที่สภาผู้แทนราษฎรไม่อนุมัติพระราชกำหนด หรือในกรณีที่สภาผู้แทนราษฎรอนุมัติแต่วุฒิสภาไม่อนุมัติ และสภาผู้แทนราษฎรยืนยันการอนุมัติด้วยคะแนนเสียงไม่มากกว่ากึ่งหนึ่งของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร พระราชกำหนดนั้นเป็นอันตกไป แต่ทั้งนี้ไม่กระทบกระเทือนกิจการที่ได้เป็นไปในระหว่างที่ใช้พระราชกำหนดนั้นแล้ว

ถ้าพระราชกําหนดมีผลเป็นการแก้ไขเพิ่มเติมหรือยกเลิกบทบัญญัติแห่งกฎหมายใด และพระราชกําหนดนั้นต้องตกไป ให้บทบัญญัติแห่งกฎหมายที่มีอยู่ก่อนการแก้ไขเพิ่มเติม หรือยกเลิก มีผลใช้บังคับต่อไปนับแต่วันที่การไม่อนุมัติพระราชกําหนดนั้นมีผล

ในกรณีที่รัฐสภาไม่อนุมัติ นายกรัฐมนตรีจะต้องประกาศในราชกิจจานุเบกษา และมติไม่อนุมัติมีผลตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป

พระราชกำหนดที่เกี่ยวด้วยภาษีอากรหรือเงินตรา ถ้าตราขึ้นในระหว่างสมัยประชุม คณะรัฐมนตรีต้องเสนอสภาผู้แทนราษฎรเพื่อพิจารณาอนุมัติภายใน 3 วันนับแต่วันที่ประกาศพระราชกำหนดนั้นในราชกิจจานุเบกษา

ตัวอย่างพระราชกำหนด

[แก้]

พระราชกำหนดก่อนปฏิวัติสยาม พ.ศ. 2475

[แก้]

พระราชกำหนดในลักษณะที่เป็นกฎหมายซึ่งตราขึ้นโดยพระมหากษัตริย์ในกรณีฉุกเฉิน มีขึ้นเป็นครั้งแรกตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรสยาม (พุทธศักราช 2475) ในมาตรา 52[5]

พระราชกำหนดในอดีตก่อนที่มีการตรารัฐธรรมนูญดังกล่าว เป็นบทบัญญัติที่เกี่ยวแก่บุคคลหรือข้าราชการบางจำพวกเป็นการเฉพาะ อาทิ พระราชกำหนดเกี่ยวกับเครื่องแต่งกาย แม้ในบางครั้งจะมีการใช้ในสถานะเดียวกันกับพระราชบัญญัติ อาทิ พระราชกำหนดอาชญาการกระทำผิดสัญญา ร.ศ. 117[6]

กฎหมายเปรียบเทียบ

[แก้]

ในทางกฎหมายเปรียบเทียบ เครื่องมือลักษณะนี้ปรากฏในหลายระบบกฎหมาย โดยแบ่งออกเป็น 2 แนวทางหลักตามฐานอำนาจในรัฐธรรมนูญ:

  • ระบบที่ฝ่ายบริหารใช้อำนาจได้ทันทีในเหตุฉุกเฉิน: เช่น พระราชกำหนดของไทย, เดเครโต-เลกเจ (decreto-legge) ของอิตาลี และ เดเครโต-เลย์ (decreto-ley) ของสเปนและกลุ่มประเทศละตินอเมริกา ซึ่งรัฐธรรมนูญให้อำนาจคณะรัฐมนตรีตรากฎหมายขึ้นบังคับใช้ล่วงหน้าได้เองในกรณีที่มีความจำเป็นรีบด่วนอย่างยิ่งยวด เพื่อรักษาความมั่นคงหรือความปลอดภัยสาธารณะ แล้วจึงส่งให้รัฐสภาตรวจสอบและให้ความเห็นชอบย้อนหลังภายในระยะเวลาที่กำหนด
  • ระบบที่ฝ่ายนิติบัญญัติโอนอำนาจให้ล่วงหน้า: เช่น ออร์ดอนน็องส์ (ordonnance) ของฝรั่งเศส ซึ่งฝ่ายบริหารตราขึ้นเพื่อความรวดเร็วในการดำเนินนโยบายตามกรอบและระยะเวลาที่รัฐสภาออกกฎหมายมอบอำนาจให้ล่วงหน้า โดยไม่จำเป็นต้องเกิดวิกฤตการณ์หรือเหตุฉุกเฉินเสมอไป[7]

อย่างไรก็ตาม ในท้ายที่สุดกฎหมายในลักษณะนี้เกือบทุกระบบกฎหมายทั่วโลก มีหลักการร่วมกันคือต้องส่งให้ฝ่ายนิติบัญญัติพิจารณาอนุมัติหรือให้สัตยาบันย้อนหลัง เพื่อเปลี่ยนสภาพเป็นกฎหมายสามัญอย่างสมบูรณ์หรือเพื่อคงผลบังคับใช้ไว้ต่อไป

อ้างอิง

[แก้]
  1. ↑ https://www.merriam-webster.com/dictionary/decree-law
  2. 1 2 มาตรา 172 แห่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 134 ตอนที่ 40 ก หน้า 1 ลงวันที่ 6 เมษายน พ.ศ. 2560
  3. 1 2 มาตรา 174 แห่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 134 ตอนที่ 40 ก หน้า 1 ลงวันที่ 6 เมษายน พ.ศ. 2560
  4. ↑ พระราชกำหนดให้อำนาจกระทรวงการคลังกู้เงิน เพื่อแก้ไขปัญหาผลกระทบจากสถานการณ์วิกฤตด้านพลังงาน และสร้างการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงานของประเทศ พ.ศ. 2569
  5. ↑ มาตรา 52 แห่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรสยาม
  6. ↑ https://www.the101.world/thai-legislative-before-and-after-2475/
  7. ↑ Article 38 de la Constitution Legifrance.gouv.fr