อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา
อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย
แผนที่จังหวัดมหาสารคาม เน้นอำเภอพยัคฆภูมิพิสัย
คำขวัญ: ข้าวหอมมะลิเลื่องชื่อ ฝีมือทอผ้าไหม
ศิลปาชีพน้ำพระทัย ทุ่งกุลาร้องไห้งามตา
พิกัดภูมิศาสตร์: 15°30′59″N 103°11′37″E / 15.51639°N 103.19361°E / 15.51639; 103.19361
อักษรไทยอำเภอพยัคฆภูมิพิสัย
อักษรโรมันAmphoe Phayakkhaphum Phisai
จังหวัดมหาสารคาม
พื้นที่
 • ทั้งหมด409.783 ตร.กม. (158.218 ตร.ไมล์)
ประชากร (2561)
 • ทั้งหมด87,728
 • ความหนาแน่น214.08 คน/ตร.กม. (554.5 คน/ตร.ไมล์)
รหัสไปรษณีย์44110
รหัสภูมิศาสตร์4408
ที่อยู่
ที่ว่าการ
ที่ว่าการอำเภอพยัคฆภูมิพิสัย หมู่ที่ 1 ตำบลปะหลาน อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย จังหวัดมหาสารคาม 44110
สารานุกรมประเทศไทย ส่วนหนึ่งของสารานุกรมประเทศไทย

พยัคฆภูมิพิสัย [พะ-ยัก-คะ-พูม-พิ-ไส][1] เป็นอำเภอหนึ่งในจังหวัดมหาสารคาม สัญลักษณ์ของอำเภอคือ เสือ ซึ่งมาจากชื่ออำเภอที่นิยมเรียกย่อ ๆ ว่า "อำเภอพยัคฆ์" มีพื้นที่ใหญ่เป็นอันดับ 6 และมีประชากรมากเป็นอันดับ 5 ของจังหวัด

บ้านขี้เหล็กตำบลเวียงสอาด[แก้]

อำเภอพยัคฆภูมิพิสัยตั้งอยู่ทางทิศใต้สุดของจังหวัด มีระยะทางห่างจากตัวอำเภอเมืองมหาสารคาม 85 กิโลเมตร ระยะทางห่างจากกรุงเทพมหานครประมาณ 415 กิโลเมตร มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้

ประวัติ[แก้]

อำเภอพยัคฆภูมิพิสัยเดิมมีฐานะเป็น เมืองพยัคฆภูมิพิสัย ตั้งขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2422 โดยพระศรีสุวรรณวงษา (ท้าวเทศ) เจ้าเมืองคนแรก นำไพร่พลช้าง ม้า เสบียง อาหาร และยุทธปัจจัยไปตั้งที่ทำการเมืองครั้งแรกที่บ้านนาข่า เขตตำบลนาข่า อำเภอวาปีปทุมในปัจจุบัน ครั้นกรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์ ข้าหลวงต่างพระองค์มณฑลลาวกาว (อุบลราชธานี) ทรงออกตรวจราชการที่เมืองวาปีปทุม ได้รับเรื่องร้องเรียนจากเจ้าเมืองวาปีปทุมว่า พระศรีสุวรรณวงษาได้เข้าไปตั้งที่ทำการเมืองในเขตท้องที่ตน เมื่อสอบสวนแล้วเป็นความจริงจึงรับสั่งให้ย้ายที่ทำการเมืองไปตั้งในเขตท้องที่ของตน ณ บ้านปะหลาน (ตำบลปะหลาน) ซึ่งมีเขตติดต่อกับบ้านเมืองเสือในเวลานั้น ส่วนชื่อเมืองคงจะถือเอาตามชื่อบ้านเมืองเสือ จึงได้ชื่อว่า "พยัคฆภูมิพิสัย" ซึ่งมาจากรากศัพท์ในภาษาบาลีว่า "พฺยคฺฆ" แปลว่า เสือโคร่ง; "ภูมิ" แปลว่า แผ่นดิน, ที่ดิน; และ "วิสย" แปลว่า ถิ่น, เขต, แดน

โดยมีลำดับสถานที่ตั้งเมือง สร้างเมืองแห่งแรกที่บ้านนาข่า ร.ศ. 98 (พ.ศ. 2422)

แห่งที่ 2 ที่บ้านปะหลาน บริเวณต้นค้างคาว ร.ศ. 112 (พ.ศ. 2436)

แห่งที่ 3 ย้ายมาบริเวณต้นโพธิ์ (ศาลหลักเมือง) พ.ศ. 2450 (ร.ศ. 126) สมัยนายอำเภอคนที่ 2 รองอำมาตย์โท หลวงไสยบัณฑิตย์ (ลิ วงศ์กาไสย) (พ.ศ. 2450-2454)

แห่งที่ 4 ย้ายมาบริเวณที่ตั้งที่ว่าการอำเภอพยัคฆภูมิพิสัย ในปัจจุบัน พ.ศ. 2454 สมัยนายอำเภอคนที่ 3 รองอำมาตย์โท หลวงภูมิพยัคฆเขต (ทิม ทิวะวิภาค) (พ.ศ. 2454-2463)

 เนื่องจากราว ร.ศ. 116 (พ.ศ. 2440) เมืองพยัคฆภูมิพิสัย ถูกลดฐานะลงเป็นอำเภอ เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดมหาสารคาม ขึ้นตรงต่อมณฑลร้อยเอ็ด

ดังนั้น เมืองพยัคฆภูมิพิสัย จึงมีเจ้าเมืองเพียงคนเดียวคือ พระศรีสุวรรณวงศา (ร.ศ. 98-116 หรือ พ.ศ. 2422-2440) (ต่อมาคือต้นตระกูล "รัตนวงศะวัต" สืบมาทุกวันนี้) หลังจากนั้นก็เป็นนายอำเภอคนแรก (ร.ศ. 116-126 หรือ พ.ศ. 2440-2450) รับราชการปกครองบ้านเมืองนานถึง 28 ปี (เป็นเจ้าเมือง 18 ปี เป็นนายอำเภอ 10 ปี)

ทำเนียบนายอำเภอพยัคฆภูมิพิสัย[แก้]

1. พระศรีสุวรรณวงศา (เดช รัตนะวงศะวัต) ร.ศ. 102 - ร.ศ.126

2. หลวงไสยบัณฑิตย์ (ลิ วงศ์กาไสย) ร.ศ. 126 - ร.ศ.130

3. รองอำมาตย์โท หลวงภูมิพยัคฆเขต (ทิม ทิวะวิภาค) พ.ศ. 2454 - พ.ศ. 2463

4. รองอำมาตย์โท หลวงผดุงประชากร (ทองอยู่ สุขรัตน์) พ.ศ. 2463 - พ.ศ. 2471

5. รองอำมาตย์โท ขุนอนุสรณ์สิทธิกรรม (ทองดี วัชโรทยาน) พ.ศ. 2471 - พ.ศ. 2472

6. รองอำมาตย์โท ขุนแววประศาสน์ (แวว วงษ์ไทย) พ.ศ. 2472 - พ.ศ. 2472

7. รองอำมาตย์โท ขุนกุรีประศาสน์ (กาดำ ผกานนท์) พ.ศ. 2472 - พ.ศ. 2476

8. รองอำมาตย์โท ขุนสรรพกิจโกศล (กิมไล้ ปัทมสุนทร) พ.ศ. 2476 - พ.ศ. 2477

9. รองอำมาตย์โท ขุนฟูประศาสน์ (เกตุ คชวัฒน์) พ.ศ. 2477 - พ.ศ. 2478

10. นายเลื่อน ไขแสง พ.ศ. 2478 – พ.ศ. 2483

11. นายสะอาด นุตจรัส พ.ศ. 2483 – พ.ศ. 2487

12. นายสมดี กวีกรณ์ พ.ศ. 2487 – พ.ศ. 2495

13. นายแสวง ศรีสุภาพ พ.ศ. 2495 – พ.ศ. 2496

14. ร.ต.อ.เสริม ทองสอดแสง พ.ศ. 2496 – พ.ศ. 2497

15. นายดำรง วชิโรดม พ.ศ. 2498 – พ.ศ. 2499

16. นายเวศ สุริโย พ.ศ. 2499 – พ.ศ. 2505

17. นายวัลลภ ชัยพิพัฒน์ พ.ศ. 2505 – พ.ศ. 2507

18. นายประดิษฐ์ วิชัยดิษฐ์ พ.ศ. 2507 – พ.ศ. 2508

19. นายสืบศักดิ์ สุขไทย พ.ศ. 2508 – พ.ศ. 2511

20. นายวิชิต ทัปนวัชร์ พ.ศ. 2511 – พ.ศ. 2513

21. นายสุนทร มานะกุล พ.ศ. 2513 – พ.ศ. 2514

22. นายสม ทัดศรี พ.ศ. 2514 – พ.ศ. 2516

23. นายเทพ ทิมาตฤกะ พ.ศ. 2516 – พ.ศ. 2518

24. นายบุญสอด วิเชียรสรรค์ พ.ศ. 2518 – พ.ศ. 2519

25. นายเกียรติ เสียมสกุล พ.ศ. 2519 – พ.ศ. 2521

26. นายอำพัน วิมุกตานนท์ พ.ศ. 2521 – พ.ศ. 2523

27. นายโกเมศ แดงทองดี พ.ศ. 2523 – พ.ศ. 2525

28. นายมานพ พรเรืองวงศ์ พ.ศ. 2525 – พ.ศ. 2527

29. นายอนันต์ ปลื้มสุด พ.ศ. 2527 – พ.ศ. 2531

30. นายดารา การุณยวนิช พ.ศ. 2531 – พ.ศ. 2532

31. นายกมล อุชุปาละนันท์ พ.ศ. 2532 – พ.ศ. 2533

32. นายวิพัฒน์ พลโยราช พ.ศ. 2533 – พ.ศ. 2537

33. นายสมโภชน์ นิยะโต พ.ศ. 2537 – พ.ศ. 2538

34. นายอุไร หล่าสกุล พ.ศ. 2538 – พ.ศ. 2541

35. นายสุรชัย ลิ้นทอง 2 พ.ย. 2541 – พ.ศ. 2542

36. นายเฉลี่ยว จันทวร 29 พ.ย. 2542 – พ.ศ. 2543

37. นายนรินทร์ เจิดดีสกุล 20 พ.ย. 2543 – พ.ศ. 2544

38. นายเกษม บุญข้าเหลือ 11 ธ.ค. 2544 – พ.ศ. 2549

39. นายนิราศ รัตนะ 8 ม.ค. 2550 – 23 ต.ค. 2550

40. นายวีระพล สุพรรณไชยมาตย์ 24 ต.ค. 2550 – 10 พ.ย. 2551

41. นายยิ่งยศ ธนะจันทร์ 10 พ.ย. 2551 – 9 พ.ย. 2552

42. นายสุรชัย วัฒนาอุดมชัย 25 ม.ค. 2553 – 4 ม.ค. 2555

43. นายอำนาจ พวงสำลี 8 พ.ค. 2555 – 24 มี.ค. 2556

44. ว่าที่ ร.ต.อภินันท์ เผือกผ่อง 25 มี.ค. 2556 – 15 ธ.ค. 2556

45. นายฉัตรชัย อุ่นเจริญ 13 ม.ค. 2557 – 6 พ.ย. 2559

46. นายนราธร ศรประสิทธิ์ 7 พ.ย. 2559 -

การแบ่งเขตการปกครอง[แก้]

การปกครองส่วนภูมิภาค[แก้]

อำเภอพยัคฆภูมิพิสัยแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 14 ตำบล 227 หมู่บ้าน ได้แก่

1. ปะหลาน (Palan) 16 หมู่บ้าน 8. เมืองเตา (Mueang Tao) 26 หมู่บ้าน
2. ก้ามปู (Kam Pu) 17 หมู่บ้าน 9. ลานสะแก (Lan Sakae) 19 หมู่บ้าน
3. เวียงสะอาด (Wiang Sa-at) 21 หมู่บ้าน 10. เวียงชัย (Wiang Chai) 14 หมู่บ้าน
4. เม็กดำ (Mek Dam) 22 หมู่บ้าน 11. หนองบัว (Nong Bua) 13 หมู่บ้าน
5. นาสีนวล (Na Si Nuan) 14 หมู่บ้าน 12. ราษฎร์พัฒนา (Rat Phatthana) 14 หมู่บ้าน
6. ราษฎร์เจริญ (Rat Charoen) 14 หมู่บ้าน 13. เมืองเสือ (Mueang Suea) 11 หมู่บ้าน
7. หนองบัวแก้ว (Nong Bua Kaeo) 16 หมู่บ้าน 14. ภารแอ่น (Phan Aen) 10 หมู่บ้าน

การปกครองส่วนท้องถิ่น[แก้]

ท้องที่อำเภอพยัคฆภูมิพิสัยประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 15 แห่ง ได้แก่

  • เทศบาลตำบลพยัคฆภูมิพิสัย ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลปะหลานและตำบลลานสะแก
  • องค์การบริหารส่วนตำบลปะหลาน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลปะหลาน (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลพยัคฆภูมิพิสัย)
  • องค์การบริหารส่วนตำบลก้ามปู ครอบคลุมพื้นที่ตำบลก้ามปูทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลเวียงสะอาด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเวียงสะอาดทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลเม็กดำ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเม็กดำทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลนาสีนวล ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาสีนวลทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลราษฎร์เจริญ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลราษฎร์เจริญทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลหนองบัวแก้ว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองบัวแก้วทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลเมืองเตา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเมืองเตาทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลลานสะแก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลลานสะแก (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลพยัคฆภูมิพิสัย)
  • องค์การบริหารส่วนตำบลเวียงชัย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเวียงชัยทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลหนองบัว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองบัวทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลราษฎร์พัฒนา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลราษฎร์พัฒนาทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลเมืองเสือ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเมืองเสือทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลภารแอ่น ครอบคลุมพื้นที่ตำบลภารแอ่นทั้งตำบล

สถานศึกษา[แก้]

ธนาคาร[แก้]

ด้านการคมนาคม[แก้]

  • การเดินทางโดยรถประจำทาง มีรถประจำทางไปในจังหวัดต่างๆ ดังนี้
    • กรุงเทพมหานคร มีหลายบริษัทที่เปิดให้บริการเดินรถมาสู่อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย เช่น ภัสสรชัยทัวร์ ประหยัดทัวร์ พรทวีชัยแอร์ พุทไธสงทัวร์ บริการด้วยรถปรับอากศชั้น 1 และชั้น 2
    • นครราชสีมา มีบริษัทเปิดให้บริการ ดังนี้ สายนครราชสีมา-พยัคฆภูมิพิสัย (วันละหลายเที่ยว) สายนครราชสีมา-มุกดาหาร บริษัทนครชัยทัวร์จำกัด
    • ชลบุรี ระยอง มีบริษัทรถรุ่งเรืองจำกัด เส้นทางมุกดาหาร-พัทยา ระยอง สามารถซื้อได้ ณ สถานีขนส่ง
    • ขอนแก่น มหาสารคาม บุรีรัมย์ สุรินทร์ เดินทางได้โดยรถประจำทางสาย 281
    • และมีรถไปยังที่ต่างๆอีก ได้แก่ ร้อยเอ็ด เมืองพล เป็นต้น
  • การเดินทางภายในเทศบาล มีรถรับจ้างในเมืองหลายจุด

อ้างอิง[แก้]

  1. ราชบัณฑิตยสถาน. อ่านอย่างไร และ เขียนอย่างไร ฉบับราชบัณฑิตยสถาน. พิมพ์ครั้งที่ 16. กรุงเทพฯ : ราชบัณฑิตยสถาน, 2546.

12.ไพรัตน์ แย้มโกสุม. "ประวัติเมืองพยัคฆภูมิพิสัย" หนังสือพิมพ์มติชน http://www.manager.co.th/daily/viewnews.aspx?NewsID=9570000121222