ภาษาเขมรเหนือ

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ภาษาเขมรถิ่นไทย
พซา คแมร ลื
ออกเสียง /pʰsaː kʰmɛ:r-lɤ:/
ภาษาแม่ใน ไทย, กัมพูชา
จำนวนผู้พูด 1.4 ล้านคน  (2549;
มีผู้ใช้เป็นภาษาเดียวน้อยมาก[1])
ตระกูลภาษา
ระบบการเขียน เป็นภาษาพูด มีบ้างที่ใช้อักษรไทย[2]
สถานภาพทางการ
ภาษาทางการ -
ผู้วางระเบียบ -
รหัสภาษา
ISO 639-1 -
ISO 639-2 -
ISO 639-3 kxm

ภาษาเขมรถิ่นไทย[3] บ้างเรียก ภาษาเขมรเหนือ หรือ ภาษาเขมรสุรินทร์ เป็นภาษาย่อยของภาษาเขมร พูดโดยชาวเขมรในประเทศไทยที่อยู่ในจังหวัดสุรินทร์ บุรีรัมย์ นครราชสีมา ศรีสะเกษ อุบลราชธานี มหาสารคาม และร้อยเอ็ด รวมทั้งที่อพยพไปสู่ประเทศกัมพูชา[4]

ภาษาเขมรเหนือต่างจากภาษาเขมรสำเนียงพนมเปญซึ่งเป็นสำเนียงมาตรฐาน ในด้านจำนวนและความต่างของหน่วยเสียงสระ การใช้พยัญชนะ รากศัพท์ และไวยากรณ์ ทำให้แยกสำเนียงเขมรเหนือออกจากสำเนียงอื่น ๆ ได้ง่าย ผู้พูดภาษาเขมรเหนือจะเข้าใจภาษาเขมรทุกสำเนียง แต่ผู้พูดสำเนียงพนมเปญจะมีปัญหาในการทำความเข้าใจภาษาเขมรเหนือ ทำให้นักภาษาศาสตร์บางคนแยกภาษาเขมรเหนือออกเป็นภาษาใหม่ต่างหากจากภาษาเขมร โดยถือเป็นภาษาใกล้เคียงกัน

พยัญชนะ[แก้]

หน่วยเสียงพยัญชนะภาษาเขมรเหนือ[5]
ประเภทเสียง ตำแหน่งเกิดเสียง
ริมฝีปาก ริมฝีปาก
กับฟัน
ปุ่มเหงือก เพดานแข็ง เพดานอ่อน เส้นเสียง
เสียงนาสิก m n ɲ ŋ
เสียงกัก ไม่ก้อง ไม่พ่นลม p t c k ʔ
พ่นลม
ก้อง b d
เสียงเสียดแทรก f s h
เสียงลิ้นรัว r
เสียงข้างลิ้น l
เสียงกึ่งสระ w j


  • หน่วยเสียงที่เป็นได้ทั้งพยัญชนะต้นและพยัญชนะท้ายมี 14 หน่วยเสียง ได้แก่ /m/, /n/, /ɲ/, /ŋ/, /p/, /t/, /c/, /k/, /ʔ/, /h/, /r/, /l/, /w/ และ /j/
  • หน่วยเสียง /k/ ในตำแหน่งท้ายพยางค์มีเสียงย่อย 2 เสียง คือ [k] และ [ʔ] เช่น /tɨk/ 'น้ำ' อาจออกเสียงเป็น [tɨk] หรือ [tɨʔ]
  • หน่วยเสียง /c/ และ /cʰ/ ในบางตำรากล่าวว่าเป็นหน่วยเสียง /t͡ɕ/ และ /t͡ɕʰ/
  • หน่วยเสียง /f/ เป็นหน่วยเสียงที่ยืมมาจากภาษาไทยมาตรฐาน

สระ[แก้]

สระเดี่ยว[แก้]

หน่วยเสียงสระเดี่ยวภาษาเขมรเหนือ[6]
ประเภท สระหน้า สระกลางลิ้น สระหลัง
สระสูง i, iː ɨ, ɨː u, uː
สระกึ่งสูง ɪ, ɪː ɤ, ɤː ʊ, ʊː
สระกลาง e, eː ə, əː o, oː
สระกึ่งต่ำ ɛ, ɛː ʌ, ʌː ɔ, ɔː
สระต่ำ a, aː ɒ, ɒː

สระประสม[แก้]

หน่วยเสียงสระประสมภาษาเขมรเหนือมี 6 หน่วยเสียง[6] ได้แก่ /iə/, /iːə/, /ɨə/, /ɨːə/, /uə/ และ /uːə/ โดยหน่วยเสียง /ɨːə/ จะปรากฏเฉพาะในคำยืมภาษาไทย เช่น /kɨːək/ 'รองเท้า'

ไวยากรณ์[แก้]

ลำดับคำในภาษาเขมรเหนือมักจะเป็น ประธาน-กริยา-กรรม ประกอบด้วยคำเดี่ยวเป็นหลัก แต่อาจจะมีสลับกันบ้าง เป็น ประธาน-กรรม-กริยา , กรรม-กริยา เสียงพยัญชนะท้าย(ตัวสะกด) มีเสียงบางเสียงที่ออกเสี่ยงแตกต่างจากภาษาไทย เป็นเสียงที่ออกนาสิก เพิ่มจากปกติอีก ๓ ตัว คือ จ , ญ , ฮ เช่น ตูจ /เล็ก/, เป็ญ /เต็ม/ , จัฮ /แก่/ ตัว ร เมื่อเป็นตัวสะกด ต้องออกเสียงรัวลิ้นด้วยเช่น การ ตัว ล เมื่อเป็นตัวสะกด ต้องออกเสียงกระดกลิ้น คลายตัว L ในภาษาอังกฤษ เช่น กบาล/หัว/,

ระบบการเขียน[แก้]

นักภาษาศาสตร์ได้คิดค้นระบบการเขียนภาษาเขมรเหนือด้วยตัวอักษรไทยหลายระบบ ระบบหนึ่งที่เป็นมาตรฐานคือระบบของสถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเพื่อพัฒนาชนบท มหาวิทยาลัยมหิดล

พยัญชนะ[แก้]

เสียงที่ใช้พูดกันในภาษาเขมรเหนือ ไม่มีเสียงที่ใช้อักษรสูง จึงเลือกใช้พยัญชนะไทย ที่เป็น อักษรกลาง และอักษรต่ำเท่านั้นที่ใช้ในการเขียน เสียงพยัญชนะในภาษาเขมรเหนือใช้อักษรไทยเขียนดังตารางต่อไปนี้

หน่วยเสียง อักษรไทยที่ใช้ ตัวอย่างคำ ความหมาย
/k/ การ งาน
/kʰ/ คัฮ แห้ง
/ŋ/ - -
/c/ จแก, คลาจ สุนัข, กลัว
/cʰ/ ชะ พิธีทำบุญต่ออายุ
/s/ ซี กิน
/ɲ/ เญียด, จงัญ ญาติ, อร่อย (เสียงนาสิก ไม่ออกเสียง ย เหมือนไทย)
/d/ ดัฮ ปลุก
/t/ ต-
-ด
ตับ
-
ซุง
-
/tʰ/ - -
/n/ - -
/b/ บัฮ กระดก
/p/ ป-
-บ
-
ซนาบ
-
ต้นกล้า
/pʰ/ - -
/f/ - -
/m/ - -
/j/ - -
/r/ ร็วด วิ่ง
/l/ - -
/w/ เว็ฮ หลีก(ทาง)
/ʔ/ อ-
-∅
-
ทะ
-
ถีบ
/h/ ฮับ เกือบ
  • บางหน่วยเสียงมีรูปพยัญชนะต้นและพยัญชนะท้ายแตกต่างกันดังที่แสดงในตาราง โดยการใช้พยัญชนะเสียงก้องมาแทนพยัญชนะท้ายเสียงไม่ก้องนั้นนำแบบอย่างมาจากภาษาไทย
  • หน่วยเสียง /ʔ/ เมื่อเป็นพยัญชนะท้ายจะไม่มีรูปเขียนเช่นเดียวกับภาษาไทย

สระ[แก้]

หน่วยเสียง อักษรไทยที่ใช้ ตัวอย่างคำ ความหมาย
/a/ อะ
อั
-
ปัฮ
-
โดน
/a:/ อา บาด ใช่(คำตอบรับ)
/i/ อิ กริจ -
/i:/ อี - -
/ɪ/ อฺ - -
/ɪ:/ อฺ กฺ เขา(บุรุษที่สาม)
/ɯ/ อึ - -
/ɯ:/ อื - -
/ɤ/ คอ กางเกง
/ɤ:/ อฺ ซอฺ ขาว
/u/ อุ - -
/u:/ อู - -
/ʊ/ อุ - -
/ʊ:/ อู กู วัว
/e/ เอะ
เอ็
- -
/e:/ เอ - -
/ɛ/ แอะ
แอ็
- -
/ɛ:/ แอ - -
/o/ โอะ
-
ชบ
-
หยุด
/o:/ โอ โอย อะไร
/ɔ/ เอาะ
อ็อ
-
ซ็อด
-
เหมือน
/ɔ:/ ออ บอฮ กวาด
/ɒ/ อ็อฺ ม็อฺด หมด
/ɒ:/ ออฺ ตอฺ ต่อ
/ə/ เออะ
เอิอ็
-
เติว็
-
ไป
/ə:/ เออ
เอิ
- -
/ʌ/ เอฺอะ
เอฺอ็
-
เบฺด็
-
ปิด
/ʌ:/ เอฺ
เอฺอ
เบฺก
-
เปิด
-

เสียงสระที่ไม่มีในภาษาไทย ใช้เครื่องหมาย จุดล่าง " ฺ " จุดบน " ํ " กำกับเพื่อให้ออกเสียงต่างออกไป เช่น ซอฺ /ขาว/, ละออฺ /สวย/, เบฺก /เปิด/, ปเรอฺ /ใช้/, จฺ /ด่า/ กู /วัว/, จู /ชั่ว/

อ้างอิง[แก้]

  1. William J. Frawley, ed. (2003). International Encyclopedia of Linguistics 1 (2nd ed.) (Oxford University Press). p. 488. 
  2. Thomas, Dorothy; Popularizing the Northern Khmer Orthography: Sociolinguistics in Action Workshop in Northern Khmer Orthography, Surin; Mon-Khmer Studies Journal. 16–17: 255–265
  3. องค์ บรรจุน. สยาม หลากเผ่าหลายพันธุ์. กรุงเทพฯ : มติชน, 2553, หน้า 63
  4. Thomas, David & Wanna, Tienmee; 1984; An Acoustic Study of Northern Khmer Vowels; Mon-Khmer Studies, vol 16–17
  5. ราชบัณฑิตยสถาน. คู่มือระบบเขียนภาษาเขมรถิ่นไทยอักษรไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน. กรุงเทพฯ : ราชบัณฑิตยสถาน, 2556, หน้า 41.
  6. 6.0 6.1 ราชบัณฑิตยสถาน. คู่มือระบบเขียนภาษาเขมรถิ่นไทยอักษรไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน. กรุงเทพฯ : ราชบัณฑิตยสถาน, 2556, หน้า 45.