ภาษาเขมรเหนือ

ภาษาเขมรเหนือ พซา คแมร ลื
เสียงอ่าน:	/pʰsaː kʰmɛ:r-lɤ:/
พูดใน:	กัมพูชา, ไทย
จำนวนผู้พูด:	1,117,588 คน
ตระกูลภาษา:	ออสโตร-เอเชียติก  มอญ-เขมร   มอญ-เขมรตะวันออก    เขมร     ภาษาเขมรเหนือ
ระบบการเขียน:	อักษรไทย (ในประเทศไทย)
สถานะทางการ
ภาษาทางการใน:	-
ผู้วางระเบียบ:	-
รหัสภาษา
ISO 639-1:	-
ISO 639-2:	-
ISO 639-3:	kxm
ส่วนหนึ่งของสารานุกรมภาษา

ภาษาเขมรเหนือ ภาษาเขมรสุรินทร์ หรือ ภาษาเขมรถิ่นไทย เป็นภาษาย่อยของภาษาเขมร พูดโดยชาวเขมรในประเทศไทยที่อยู่ในจังหวัดสุรินทร์ บุรีรัมย์ นครราชสีมา ศรีสะเกษ อุบลราชธานี มหาสารคาม ร้อยเอ็ด สระแก้ว จันทบุรี และ ตราด รวมทั้งที่อพยพมาจากกัมพูชา

ภาษาเขมรเหนือต่างจากภาษาเขมรสำเนียงพนมเปญซึ่งเป็นสำเนียงมาตรฐาน ในด้านจำนวนและความต่างของหน่วยเสียงสระ การใช้พยัญชนะ รากศัพท์ และไวยากรณ์ ทำให้แยกสำเนียงเขมรเหนือออกจากสำเนียงอื่นๆได้ง่าย ผู้พูดภาษาเขมรเหนือจะเข้าใจภาษาเขมรทุกสำเนียง แต่ผู้พูดสำเนียงพนมเปญจะมีปัญหาในการทำความเข้าใจภาษาเขมรเหนือ ทำให้นักภาษาศาสตร์บางคนแยกภาษาเขมรเหนือออกเป็นภาษาใหม่ต่างหากจากภาษาเขมร โดยถือเป็นภาษาใกล้เคียงกัน

สัทวิทยา

ระบบเสียงพยัญชนะ

	ริมฝีปาก	ปุ่มเหงือก	เพดานแข็ง	เพดานอ่อน	เส้นเสียง
เสียงกัก ธนิต ไม่ก้อง	pʰ	tʰ	cʰ	kʰ
เสียงกัก สถิล ไม่ก้อง	p	t	c	k	ʔ
เสียงกัก ก้อง	b	d
เสียงนาสิก	m	n	ɲ	ŋ
เสียงรัว		r
เสียงเสียดแทรก	f	s			h
เสียงเปิด	w	l	j

• หน่วยเสียงที่แสดงด้วยอักษรเอียงเป็นหน่วยเสียงที่เป็นได้ทั้งเสียงพยัญชนะต้นและพยัญชนะท้าย
• หน่วยเสียง /f/ เป็นหน่วยเสียงที่ยืมมาจากภาษาไทยมาตรฐาน
• หน่วยเสียง /c/ และ /cʰ/ ในบางตำรากล่าวว่าเป็นหน่วยเสียง /t͡ɕ/ และ /t͡ɕʰ/

ระบบการเขียน

นักภาษาศาสตร์ได้คิดค้นระบบการเขียนภาษาเขมรเหนือด้วยตัวอักษรไทยหลายระบบ ระบบหนึ่งที่เป็นมาตรฐานคือระบบของสถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเพื่อพัฒนาชนบท มหาวิทยาลัยมหิดล

พยัญชนะ

เสียงพยัญชนะในภาษาเขมรเหนือใช้อักษรไทยเขียนดังตารางต่อไปนี้

หน่วยเสียง	อักษรไทยที่ใช้	ตัวอย่างคำ	ความหมาย
/k/	ก	การ	งาน
/kʰ/	ค	คัฮ	แห้ง
/ŋ/	ง	-	-
/c/	จ	จแก	สุนัข
/cʰ/	ช	ชะ	พิธีทำบุญต่ออายุ
/s/	ซ	ซี	กิน
/ɲ/	ญ	-	-
/d/	ด	ดัฮ	ปลุก
/t/	ต- -ด	ตับ -	ซุง -
/tʰ/	ท	-	-
/n/	น	-	-
/b/	บ	บัฮ	กระดก
/p/	ป- -บ	- ซนาบ	- ต้นกล้า
/pʰ/	พ	-	-
/f/	ฟ	-	-
/m/	ม	-	-
/j/	ย	-	-
/r/	ร	ร็วด	วิ่ง
/l/	ล	-	-
/w/	ว	เว็ฮ	หลีก(ทาง)
/ʔ/	อ- -∅	- ทะ	- ถีบ
/h/	ฮ	ฮับ	เกือบ

• บางหน่วยเสียงมีรูปพยัญชนะต้นและพยัญชนะท้ายแตกต่างกันดังที่แสดงในตาราง โดยการใช้พยัญชนะเสียงก้องมาแทนพยัญชนะท้ายเสียงไม่ก้องนั้นนำแบบอย่างมาจากภาษาไทย
• หน่วยเสียง /ʔ/ เมื่อเป็นพยัญชนะท้ายจะไม่มีรูปเขียนเช่นเดียวกับภาษาไทย

สระ

หน่วยเสียง	อักษรไทยที่ใช้	ตัวอย่างคำ	ความหมาย
/a/	อะ อั	- ปัฮ	- โดน
/a:/	อา	บาด	ใช่(คำตอบรับ)
/i/	อิ	กริจ	-
/i:/	อี	-	-
/ɪ/	อฺ	-	-
/ɪ:/	อฺ	-	-
/ɯ/	อึ	-	-
/ɯ:/	อื	-	-
/ɤ/	อฺ	-	-
/ɤ:/	อฺ	กรื	จระเข้
/u/	อุ	-	-
/u:/	อู	-	-
/ʊ/	-	-	-
/ʊ:/	-	-	-
/e/	เอะ เอ็	-	-
/e:/	เอ	-	-
/ɛ/	แอะ แอ็	-	-
/ɛ:/	แอ	-	-
/o/	โอะ ∅	ชบ	- หยุด
/o:/	โอ	โอย	อะไร
/ɔ/	เอาะ อ็อ	-	-
/ɔ:/	ออ	บอฮ	กวาด
/ɒ/	อ็อฺ	-	-
/ɒ:/	ออฺ	-	-
/ə/	เออะ เอิอ็	- เติว็	ไป
/ə:/	เออ	-	-
/ʌ/	เอฺอะ เอฺอ็	-	-
/ʌ:/	เอฺ เอฺอ	-	-

อ้างอิง

• Description of Khmer: Lecture by Paul Sidwell of Australian National University
• Ethnologue Report for Norther Khmer, ISO 693-3 code kxm