ภาษาอีโลกาโน

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ภาษาอีโลกาโน
Ilokano
Iloko, Iluko, Pagsasao nga Ilokano, Samtoy, Sao mi ditoy
ประเทศที่มีการพูดประเทศฟิลิปปินส์
ภูมิภาคลูซอนเหนือ ลูซอนกลางหลายพื้นที่ (ตาร์ลักเหนือ, จังหวัดนูเวบาเอซีฮา จังหวัดซัมบาเลสตอนเหนือ และจังหวัดเอาโรรา) และเขตโซกซาร์เจนบางส่วนในเกาะมินดาเนา
ชาติพันธุ์ชาวอีโลกาโน
จำนวนผู้พูด8.1 ล้านคน  (2015)ne2007
ผู้พูดภาษาที่สอง 2 ล้านคน (2000)[1]
เป็นภาษาแม่ที่มีผู้พูดมากเป็นอันับ 3 ของประเทศฟิลิปปินส์[2]
ตระกูลภาษา
ระบบการเขียนอักษรละติน (ชุดตัวอักษรอีโลกาโน),
อักษรเบรลล์อีโลกาโน
อดีต: อักษรไบบายิน
สถานภาพทางการ
ภาษาทางการจังหวัดลาอูนยอน[3]
ภาษาชนกลุ่มน้อยที่รับรองใน ฟิลิปปินส์
ผู้วางระเบียบKomisyon sa Wikang Filipino
รหัสภาษา
ISO 639-2ilo
ISO 639-3ilo
Linguasphere31-CBA-a
Ilokano language map.png
พื้นที่ที่มีผู้พูดภาษาอีโลกาโนจากข้อมูลของ Ethnologue[4]
บริเวณที่เป็นแถบคือชุมชนที่สามารถพูดภาษาอีโลกาโน-Itnegในจังหวัดอาบรา
บทความนี้มีสัญลักษณ์สัทอักษรสากล หากระบบของคุณไม่รองรับการแสดงผลที่ถูกต้อง คุณอาจเห็นปรัศนี กล่อง หรือสัญลักษณ์อย่างอื่นแทนที่อักขระยูนิโคด

ภาษาอีโลกาโน (อักษรโรมัน: Ilokano, /lˈkɑːn/;[5] อีโลกาโน: Pagsasao nga Ilokano) เป็นภาษาที่มีผู้พูดมากเป็นลำดับสามในประเทศฟิลิปปินส์ เป็นภาษาตระกูลออสโตรนีเซียนซึ่งใกล้เคียงกับภาษาอินโดนีเซีย ภาษามลายู ภาษาฟีจี ภาษามาวรี ภาษาฮาวาย ภาษามาลากาซี ภาษาซามัว ภาษาตาฮีตี ภาษาชามอร์โร ภาษาเตตุน และภาษาไปวัน

ระบบการเขียน[แก้]

คำอธิษฐานขององค์พระผู้เป็นเจ้าจาก Doctrina Cristiana ค.ศ. 1621 เขียนในภาษาอีโลกาโนแบบอักษรไบบายิน

อักษรสมัยใหม่[แก้]

อักษรอีโลกาโนสมัยใหม่ประกอบด้วย 28 ตัวอักษร:[6]

Aa Bb Cc Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Ññ NGng Oo Pp Qq Rr Ss Tt Uu Vv Ww Xx Yy Zz

ตัวอย่างจากสองระบบ[แก้]

ตัวอย่างข้างล่างนี้มาจากคำอธิษฐานขององค์พระผู้เป็นเจ้าสองฉบับ โดยฉบับด้านซ้ายใช้อักขรวิธีฐานภาษาสเปน ส่วนฉบับด้านขวาใช้อักขรวิธีฐานภาษาตากาล็อก


ไวยากรณ์[แก้]

ภาษาอีโลกาโนมีรากศัพท์และการลงวิภัติปัจจัยที่ซับซ้อน มีทั้งเติมข้างหน้า ตรงกลางและท้ายคำ รวมถึงการซ้ำบางส่วนของคำด้วย ตัวอย่างเช่น รากศัพท์ของคำว่าอาบน้ำคือ digos ผันได้เป็น Agdigos = อาบน้ำ Agdigdigos = การอาบน้ำ Agdigdigosak = กำลังอาบน้ำ Agindidigosak = แกล้งทำเป็นอาบน้ำ Nagdigosak = อาบน้ำแล้ว

คำสรรพนาม[แก้]

สรรพนามแทนบุคคล
การกสมบูรณ์ การกเกี่ยวพัน การกกรรม
อิสระ ภายใน (-ak) ภายใน (-ko อิสระ
บุรุษที่ 1 เอกพจน์ siák -ak -k (o) kaniák
บุรุษที่ 1 ทวิพจน์ datá, sitá -ta -ta kadatá
บุรุษที่ 2 เอกพจน์ siká -ka -m (o) kenká
บุรุษที่ 3 เอกพจน์ isú (na) -na kenkuána
บุรุษที่ 1 พหูพจน์ รวมผู้ฟัง datayó, sitayó -tayó -tayó kadatayó
บุรุษที่ 1 พหูพจน์ ไม่รวมผู้ฟัง dakamí, sikamí -kamí -mi kadakamí
บุรุษที่ 2 พหูพจน์ dakayó, sikayó -kayó -yo kadakayó
บุรุษที่ 3 พหูพจน์ isúda -da -da kadakuáda

คำสรรพนามรูปสมบูรณ์แบ่งเป็น 2 รูปคือรูปสมบูรณ์และรูปภายใน รูปสมบูรณ์จะไม่เชื่อมต่อกับคำอื่น ส่วนรูปภายในจะต่อท้ายคำอื่นเช่น

  • Siák' ti gayyem ni Juan = ฉันคือเพื่อนของฮวน
  • Dakamí ti napan idiay Laoag = นั่นคือเราผู้ไปยัง Laoag

Gumatgatangak iti saba = ฉันกำลังซื้อกล้วย Agawidkayonto kadi intono Sabado? = พวกคุณทั้งหมดจะกลับบ้านวันเสาร์ใช่ไหม คำสรรพนามแสดงความเป็นเจ้าของต่อกับคำนามที่เป็นเจ้าของหรือคำกริยาเพื่อแสดงการกเกี่ยวข้อง คำสรรพนาม -mo และ -ko ถูกลดลงเหลือ-m และ -k เมื่อตามหลังสระ เข่น

  • Napintas ti balaymo = บ้านของคุณสวย
  • Ayanna daydiay asok = หมาของฉันอยู่ที่ไหน
  • Basbasaenda ti diario = พวกเขากำลังอ่านหนังสือพิมพ์

สรรพนามรูปกรรมมักใช้แสดงความหมายเพื่อหรือสำหรับใครบางคน เช่น

  • Intedna kaniak = เขาให้มันแก่ฉัน
  • Imbagan kaniana = คุณบอกเธอ!

คำยืม[แก้]

คำศัพท์ภาษาอีโลกาโนใกล้เคียงกับภาษาในเกาะบอร์เนียว คำยืมจากภาษาอื่นได้แก่ ภาษาสเปน ภาษาจีนฮกเกี้ยน ภาษาอาหรับและภาษาสันสกฤต ตัวอย่างเช่น

ตัวอย่างคำยืม
คำ ที่มา ความหมายเดิม ความหมายในภาษาอีโลกาโน
arak ภาษาอาหรับ เครื่องดื่มคล้ายไวน์ เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ทั่วไป
karma ภาษาสันสกฤต กรรม สปิริต
Sanglay ภาษาจีนฮกเกี้ยน ส่งสินค้า ส่งสินค้า/พ่อค้าจีน
agbuldos ภาษาอังกฤษ ขู่เข็ญ ขู่เข็ญ
kuarta ภาษาสเปน เหรียญทองแดง เงิน
kumusta ภาษาสเปน เป็นอย่างไรบ้าง เป็นอย่างไรบ้าง

อ้างอิง[แก้]

  1. Rubino (2000)
  2. Philippine Census, 2000. Table 11. Household Population by Ethnicity, Sex and Region: 2000
  3. Elias, Jun (19 September 2012). "Iloko La Union's official language". Philippine Star. สืบค้นเมื่อ 24 September 2012.
  4. Ethnologue. "Language Map of Northern Philippines". ethnologue.com. Ethnologue. สืบค้นเมื่อ 7 December 2015.
  5. Bauer, Laurie (2007). The Linguistics Student's Handbook. Edinburgh: Edinburgh University Press.
  6. Komisyon sa Wikang Filipino (2012). Tarabay iti Ortograpia ti Pagsasao nga Ilokano. Komisyon sa Wikang Filipino. p. 25.

บรรณานุกรม[แก้]

  • Rubino, Carl (1997). Ilocano Reference Grammar (PhD thesis). University of California, Santa Barbara.
  • Rubino, Carl (2000). Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano. University of Hawai'i Press. ISBN 0-8248-2088-6.
  • Vanoverbergh, Morice (1955). Iloco Grammar. Baguio, Philippines: Catholic School Press/Congregation of the Sacred Heart of Mary.

แหล่งข้อมูลอื่น[แก้]

วิกิพีเดีย
วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี ในภาษาอีโลกาโน