ภาษายะไข่

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา
ภาษายะไข่
ရခိုင်စာ (ภาษาเขียน)
ရခိုင်စကား (ภาษาพูด)
ออกเสียงสัทอักษรสากล: [ɹəkʰàiɴzà] หรือ สัทอักษรสากล: [ɹəkʰàiɴ zəɡá]
ประเทศที่มีการพูดพม่า บังกลาเทศ อินเดีย
จำนวนผู้พูด765,000 คน  (ไม่พบวันที่)
ตระกูลภาษา
รหัสภาษา
ISO 639-3rki

ภาษายะไข่ (Rakhine) หรือภาษาอาระกัน มีผู้พูดทั้งหมด 765,000 คน พบในพม่า 730,000 คน (พ.ศ. 2544) ในรัฐยะไข่ พบในบังกลาเทศ 35,000 คน (พ.ศ. 2550) จัดอยู่ในตระกูลภาษาจีน-ทิเบต กลุ่มภาษาทิเบต-พม่า สาขาพม่า-โลโล สาขาย่อยพม่า เป็นภาษาที่ยังคงลักษณะของภาษาพม่าดั้งเดิมไว้ คือยังคงเสียง /ร/ ไว้ได้ ในขณะที่ภาษาพม่าสำเนียงอื่นๆ ออกเสียงเป็น /ย/ ภาษายะไข่มีเสียงสระเปิด /ə/ มาก ตัวอย่างเช่นคำว่าเงินเดือน (လခ) ภาษาพม่ามาตรฐานออกเสียงว่า [la̰ɡa̰] ส่วนภาษายะไข่ออกเสียงว่า [ləkha̰]

อักขระโบราณ[แก้]

พยัญชนะยะไข่ 35 ตัวในยุคเวสาลี ค.ศ. 327 ถึง ค.ศ. 818

Letter Rakhine (Ka Gyi) Vesali era.png
(Ka Gyi)
Letter Rakhine (ခငေ Kha Ngay) Vesali era.png
(Kha Ngay)
Letter Rakhine (Ga Gwe) Vesali era.png
(Ga Gwe)
Letter Rakhine (Kha Ngay) Vesali era.png
(Kha Kyauk Shay)
Letter Rakhine (Ng) Vesali era.png
(Ng)
Letter Rakhine (Sa Lone) Vesali era.png
(Sa Lone)
Letter Rakhine (Sa Lim) Vesali era.png
(Sa Lim)
Letter Rakhine (Za Gwe) Vesali era.png
(Za Gwe)
Letter Rakhine (Sith Myahain Swe) Vesali era.png
(Sith Myahain Swe)
Letter Rakhine (Nya) Vesali era.png
(Nya)
Letter Rakhine (Tha Thi Cheik) Vesali era.png
(Tha Thi Cheik)
Letter Rakhine (Hta Wan Khwe) Vesali era.png
(Hta Wan Khwe)
Letter Rakhine (Tar Than Kauk) Vesali era.png
(Tar Than Kauk)
Letter Rakhine (Dh Yi Hmot) Vesali era.png
(Dh Yi Hmot)
Letter Rakhine (Na Gyi) Vesali era.png
(Na Gyi)
Letter Rakhine (Ta Wan Tat) Vesali era.png
(Ta Wan Tat)
Letter Rakhine (Ta Wan Si) Vesali era.png
(Ta Wan Si)
Letter Rakhine (Da Zwe) Vesali era.png
(Da Zwe)
Letter Rakhine (Dh Wan Yup) Vesali era.png
(Dh Wan Yup)
Letter Rakhine (Na Ngay) Vesali era.png
(Na Ngay)
Letter Rakhine (Pa Oo Sauk) Vesali era.png
(Pa Oo Sauk)
Letter Rakhine (Fa Phauk Leik) Vesali era.png
(Fa Phauk Leik)
Letter Rakhine (Ba Lone) Vesali era.png
(Ba Lone)
Letter Rakhine (Ba Bone Yap) Vesali era.png
(Ba Bone Yap)
Letter Rakhine (Ma) Vesali era.png
(Ma)
Letter Rakhine (Ya) Vesali era.png
(Ya)
Letter Rakhine (Ya Kauk) Vesali era.png
(Ya Kauk)
Letter Rakhine (La) Vesali era.png
(La)
Letter Rakhine (Wa) Vesali era.png
(Wa)
Letter Rakhine (Tha) Vesali era.png
(Tha)
Letter Rakhine (Sya) Vesali era.png
(Sya)
Letter Rakhine (Sh) Vesali era.png
(Sh)
Letter Rakhine (Ha) Vesali era.png
(Ha)
Letter Rakhine (Ga Gyi) Vesali era.png
(Ga Gyi)
Letter Rakhine (Ah) Vesali era.png
(Ah)

ต่อไปนี้เป็นเสียงพยัญชนะ สระที่แตกต่างไปในภาษายะไข่:[1][2]

ภาษาเขียน ภาษาพม่ามาตรฐาน ภาษายะไข่ หมายเหตุ
-စ် /-iʔ/ /-aiʔ/ e.g. စစ် ("genuine") และ စိုက် ("พืช") ออกเสียงเป็น[saiʔ] ในภาษายะไข่
ိုက် /-aiʔ/
-က် -ɛʔ -ɔʔ
-ဉ် /-iɴ/ /-aiɴ/ e.g. ဥယျာဉ် ("สวน"), ภาษาพม่า [ṵ jìɴ][wəjàiɴ].
ออกเสียงได้หลายอย่าง
ในบางคำเป็น/-ɛɴ/ (เช่น ဝိညာဉ် "วิญญาณ", จากภาษาพม่า[wèiɴ ɲìɴ][wḭ ɲɛ̀ɴ]).
ในบางคำเป็น/-i -e/ (e.g. ညှဉ်း "oppress", จากภาษาพม่า[ɲ̥íɴ][ɲ̥í, ɲ̥é]).
ိုင် /-aiɴ/
-င် /-iɴ/ /-ɔɴ/
-န် ွန် /-aɴ -uɴ/ ွန် เป็น /-wɔɴ/
-ည် /-i, -e, -ɛ/ /-e/ มีข้อยกเว้น บางแห่งออกเสียงเป็น/-aiɴ/, คล้าย ကြည် ("ชัดเจน"), ออกเสียง [kràiɴ]
-ေ /-e/ /-i/ เช่น ချီ ("carry") และ ချေ ("ยกเลิก") ออกเสียงเป็น[tɕʰì] และ [tɕʰè] ตามลำดับในภาษาพม่า แต่รวมเป็น[tɕʰì] ในภาษายะไข่
-တ် ွတ် /-aʔ -uʔ/ /-aʔ/
ိန် /-eiɴ/ /-iɴ/
-ုန် /-ouɴ/ /-uɴ/
เริ่มด้วยเสียงนาสิก+ -ီ
เริ่มด้วยเสียงนาสิก+ -ေ
/-i/ /-eiɴ/ เช่น နီ ("แดง") เป็น [nì] ในภาษาพม่าแต่[nèiɴ] ในภาษายะไข่
ในบางคำไม่ได้เปลี่ยนไปจากภาษายะไข่ (เช่น မြေ "แผ่นดิน", มักจะออกเสียง[mrì], ไม่ใช่ [mrèiɴ], หรือ အမိ "แม่", มักจะออกเสียง [əmḭ], ไม่ใช่ [əmḛiɴ]
มีข้อยกเว้นเมื่อเสียงนาสิกเป็น/-eiɴ-/ โดยไม่ได้ขึ้นต้นด้วยเสียงนาสิก(e.g. သီ "thread", จากภาษาพม่า[θì][θèiɴ]).
เริ่มด้วยเสียงนาสิก+ -ု -ူ -ူး /-u/ /-ouɴ/ เช่น နု ("tender") เป็น [nṵ] ในภาษาพม่าแต่[no̰uɴ] ในภาษายะไข่
ွား /-wá/ /-ɔ́/ เช่น ဝါး ("ไผ่") เป็น [wá] ในภาษาพม่าแต่ [wɔ́] ในภาษายะไข่
ြွ /-w-/ /-rw-/ พบในบางคำ (เช่น မြွေ ("งู") เป็น [mwè] ในภาษาพม่าแต่ [mrwèiɴ] ในภาษายะไข่)
ရှ- /ʃ-/ /hr-/
ချ- /tɕʰ-/ /ʃ-/ เกิดขึ้นบางครั้ง (เช่น ချင် ("ต้องการ") เป็น [tɕʰìɴ] ในภาษาพม่าแต่[ʃɔ̀ɴ]~[tɕʰɔ̀ɴ] ในภาษายะไข่)
တ-ရ- /t- d-/ /r-/ เช่นอนุภาคแสดงปัจจุบันกาลတယ် ([dɛ̀]) เกี่ยวข้องกับရယ် ([rɛ̀]) ในภาษายะไข่

เช่น อนุภาคแสดงพหูพจน์တို့ ([do̰]) เกี่ยวข้องกับရို့ ([ro̰]) ในภาษายะไข่

ရှ- ယှ- ယျှ- /ʃ-/ /h-/ พบในบางคำเท่านั้น
-ယ် ဲ -e

อ้างอิง[แก้]

  1. Okell, John (1995). "Three Burmese Dialects" (PDF). Cite journal requires |journal= (help)
  2. Houghton, Bernard (1897). "The Arakanese Dialect of the Burman Language". The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland. Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland: 453–461. doi:July+1897 Check |doi= value (help). JSTOR 25207880.
  • Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International. Online version: http://www.ethnologue.com/.

แหล่งข้อมูลอื่น[แก้]