ราชวงศ์คองบอง

ကုန်းဘောင်ခေတ်
ราชอาณาจักร
← พ.ศ. 2295–พ.ศ. 2428 →
ธงชาติ
เมืองหลวง	ชเวโบ (2295 - 2303) สะกาย (2303 - 2307) อังวะ (2307 - 2326) อมรปุระ (2326 - 2366, 2384 - 2403) มัณฑะเลย์
ภาษา	ภาษาพม่า
ศาสนา	ศาสนาพุทธ นิกายเถรวาท
รัฐบาล	ราชาธิปไตย
พระมหากษัตริย์
- 2295 - 2303	พระเจ้าอลองพญา
- 2303 - 2306	พระเจ้ามังลอก
- 2306 - 2319	พระเจ้ามังระ
- 2325 - 2362	พระเจ้าปดุง
- 2396 - 2421	พระเจ้ามินดง
- 2421 - 2428	พระเจ้าสีป่อ
ยุคประวัติศาสตร์	ยุคกลางเปลี่ยนผ่านสู่สมัยใหม่
- พระเจ้าอลองพญาสถาปนาราชวงศ์ใหม่	พ.ศ. 2295 พ.ศ. 2295
- กรุงศรีอยุธยาแตก	พ.ศ. 2310
- สงครามเก้าทัพ	พ.ศ. 2325
- สงครามพม่า-อังกฤษ ครั้งที่ 3	พ.ศ. 2428 พ.ศ. 2428

บทความนี้เป็นส่วนหนึ่งของ ชุดบทความประวัติศาสตร์พม่า
ประวัติศาสตร์พม่ายุคต้น
นครรัฐปยู (ประมาณ พ.ศ. 443 – ประมาณ พ.ศ. 1383)
อาณาจักรมอญ (พศว. 14 – 16, พศว. 18 – 21, พศว. 23)
อาณาจักรพุกาม (พ.ศ. 1392 – 1830, อาณาจักรยุคที่ 1)
อาณาจักรอังวะ (พ.ศ. 1907 – 2098)
อาณาจักรมเร้าก์อู (พ.ศ. 1977 – 2327)
ราชวงศ์ตองอู (พ.ศ. 2029 – 2295, อาณาจักรยุคที่ 2)
ราชวงศ์คองบอง (พ.ศ. 2295 – 2428, อาณาจักรยุคที่ 3)
สงครามกับอังกฤษ (พ.ศ. 2367 – 2369, พ.ศ. 2395, พ.ศ. 2428)
พม่าของอังกฤษ (พ.ศ. 2367 – พ.ศ. 2485, พ.ศ. 2485 – 2491)
อาระกันของอังกฤษ (พ.ศ. 2367 – 2395)
ตะนาวศรีของอังกฤษ (พ.ศ. 2367 – 2395)
พม่าตอนล่างของอังกฤษ (พ.ศ. 2395 – 2429)
พม่าตอนบนของอังกฤษ (พ.ศ. 2428 – 2429)
การยึดครองพม่าโดยญี่ปุ่น (พ.ศ. 2485 – 2488)
ขบวนการชาตินิยมในพม่า (หลัง พ.ศ. 2429)
บามอว์
ออง ซาน
ยุคประชาธิปไตย (พ.ศ. 2491 - 2505)
อู นุ และ อู ถั่น
รัฐบาลทหารครั้งที่ 1 (พ.ศ. 2505 – 2532)
เน วิน
การจลาจล 8888 (พ.ศ. 2531)
ออง ซาน ซูจี
รัฐบาลทหารครั้งที่ 2 (พ.ศ. 2532 – ปัจจุบัน)
การปฏิวัติผ้ากาสาวพัสตร์ (พ.ศ. 2550)
พายุหมุนนาร์กิส (พ.ศ. 2551)

ราชวงศ์อลองพญา (พม่า: အလောင်းဘုရားခေတ်, อะลองปะยาเซะ; อังกฤษ: Alaungpaya Dynasty) หรือ ราชวงศ์คองบอง (พม่า: ကုန်းဘောင်ခေတ်, คองบองเซะ; อังกฤษ: Konbaung Dynasty) เป็นราชวงศ์ที่ 3 ในประวัติศาสตร์พม่า และเป็นราชวงศ์สุดท้ายของพม่า ก่อนที่จะตกเป็นเมืองขึ้นของสหราชอาณาจักร และสิ้นสุดการปกครองระบอบราชาธิปไตยของพม่า

ราชวงศ์อลองพญานั้นได้รับการสถาปนาขึ้นโดยการเสวยราชสมบัติของพระเจ้าอลองพญาในปี พ.ศ. 2295 พระองค์สามารถขับไล่ชาวมอญและยึดครองอาณาจักรมอญได้อีกครั้งในปี พ.ศ. 2302 ภายหลังการล่มสลายของราชวงศ์ตองอู ทั้งยังสามารถกลับเข้ายึดครองเมืองมณีปุระได้ในช่วงเวลาเดียวกัน ทรงสถาปนาเมืองชเวโบขึ้นเป็นราชธานี ก่อนจะย้ายไปที่อังวะ และทรงพัฒนาเมืองย่างกุ้ง หมู่บ้านชาวประมงเล็กๆ ขึ้นเป็นเมืองท่าสำคัญ และกลายเป็นเมืองหลวงในเวลาต่อมา

ต่อมาพระเจ้าอลองพญาได้ทรงนำทัพบุกอาณาจักรอยุธยา เนื่องจากทางอยุธยาได้ให้การสนับสนุนมอญที่ลี้ภัยสงครามเข้ามาพึ่งบารมีกษัตริย์ไทย ซึ่งตรงกับรัชสมัยสมเด็จพระเจ้าเอกทัศ และไม่พอใจที่ไทยยึดเรือสินค้าที่จะเดินทางมาค้าขายกับพม่าที่เมืองมะริด โดยเดินทัพเข้ามาทางด่านสิงขร ทางจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ แต่ไม่ประสบความสำเร็จและสิ้นพระชนม์หลังจากการทำสงครามครั้งนั้น พระเจ้ามังระผู้เป็นพระราชโอรสของพระองค์ได้สืบทอดเจตนารมณ์ของพระราชบิดาต่อ โดยได้ส่งทัพใหญ่มา 2 ทางล้อมกรุงศรีอยุธยาในปี พ.ศ. 2307 ทางหนึ่งให้เนเมียวสีหบดีนำพลเข้ามาทางเหนือด้วยการตีล้านนา ล้านช้างและหัวเมืองเหนือก่อน และอีกทางหนึ่งให้มังมหานรธานำกองทัพเข้ามาทางใต้ ทั้ง 2 ทัพเข้าล้อมกรุงศรีอยุธยาไว้นานถึง 1 ปีครึ่ง แม้ผ่านฤดูน้ำหลากก็ไม่ยกทัพกลับ ภายหลังแม่ทัพฝ่ายใต้ คือ มังมหานรธาจะเสียชีวิตลง ก็ส่งแม่ทัพคนใหม่จากเมืองเมาะตะมะชื่อเมงเยเมงละอูสะนาเข้ามาทำหน้าที่แทน จนในที่สุดก็สามารถตีกรุงศรีอยุธยาแตกได้ในปี พ.ศ. 2310 แต่กองทัพพม่าก็อยู่ไม่นาน เนื่องจากพระเจ้ามังระทรงให้เร่งทำการและรีบกลับเพื่อทำสงครามกับจีนในรัชสมัยของจักรพรรดิเฉียนหลง

ถึงแม้อาณาจักรอยุธยาจะถูกทำลายราบคาบก็ตาม แต่สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชก็ทรงสถาปนาศูนย์กลางอำนาจขึ้นมาใหม่ที่กรุงธนบุรี พระเจ้ามังระจึงทรงส่งแม่ทัพคนใหม่มา คือ อะแซหวุ่นกี้ นำทัพใหญ่เข้ามาปราบปรามฝ่ายธนบุรีในปี พ.ศ. 2318 อะแซหวุ่นกี้สามารถตีหัวเมืองพิษณุโลกแตก และกำลังจะยกทัพตามลงมาตามแม่น้ำเจ้าพระยา แต่ก็ต้องยกทัพกลับเนื่องจากการสิ้นพระชนม์ของพระเจ้ามังระ ในปี พ.ศ. 2319 จากนั้นก็เกิดการแย่งชิงราชสมบัติกันเองราว 4 - 5 ปี ก่อนที่จะกลับมามีความมั่นคงขึ้นอีกครั้งในรัชสมัยของพระเจ้าปดุง พระองค์ทรงยกทัพเข้าตีดินแดนยะไข่ ได้สำเร็จ ซึ่งไม่เคยมีกษัตริย์พม่าพระองค์ใดทำได้มาก่อน ทำให้พระองค์เกิดความฮึกเหิม ยกกองทัพใหญ่มาถึง 9 ทัพ 5 เส้นทาง ที่เรียกว่า สงครามเก้าทัพ ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช แต่ไม่ประสบความสำเร็จ

ในรัชสมัยพระเจ้าจักกายแมง พม่าได้ยึดครองแคว้นอัสสัมของอินเดียได้สำเร็จ ทำให้พม่าต้องเผชิญหน้ากับจักรวรรดิอังกฤษซึ่งกำลังล่าอาณานิคมอยู่ในขณะนั้น ก่อให้เกิดเป็นสงครามที่เรียกว่า "สงครามพม่า-อังกฤษ ครั้งที่ 1" (Pagoda War) กินระยะเวลา 2 ปี คือ พ.ศ. 2367 - พ.ศ. 2369 สงครามจบลงด้วยชัยชนะอย่างงดงามของอังกฤษด้วยเทคโนโลยีที่เหนือกว่าในทุก ๆ ด้าน มหาบัณฑุละ แม่ทัพพม่าที่เลื่องชื่อก็จบชีวิตลง ทำให้ต้องลงนามในสนธิสัญญาชื่อ สนธิสัญญายันดาโบ (Yandabo) พม่าจำต้องยกเมืองที่สำคัญให้แก่อังกฤษ เช่น มณีปุระ ยะไข่ ตะนาวศรี

ต่อมา ได้มีการละเมิดสนธิสัญญาฉบับนี้ ทำให้เกิดสงครามพม่า-อังกฤษ ครั้งที่ 2 และก็จบลงด้วยชัยชนะของอังกฤษอีกเช่นเคย ในรัชสมัยของพระเจ้ามินดง พระองค์พยายามที่จะฟื้นฟูความเข้มแข็งของอาณาจักรขึ้นมาอีกครั้ง โดยสถาปนามัณฑะเลขึ้นเป็นราชธานี มีการสร้างพระราชวังอย่างใหญ่โต แต่ในรัชสมัยของพระโอรสของพระองค์ คือ พระเจ้าสีป่อ พระองค์ไม่สามารถควบคุมสถานการณ์ทั้งในและนอกประเทศไว้ได้ ทำให้นำไปสู่การทำสงครามกับอังกฤษอีกครั้ง และครั้งนี้อังกฤษสามารถครอบครองพม่าไว้ได้หมดทั้งประเทศในปี พ.ศ. 2428 และทำให้พระเจ้าสีป่อเป็นกษัตริย์องค์สุดท้ายของพม่าด้วย

ราชวงศ์อลองพญา มีกษัตริย์ทั้งหมด 11 พระองค์ กินระยะเวลาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2295 จนถึงปี พ.ศ. 2428 มีเมืองหลวงหลายเมือง ทั้ง ชเวโบ อังวะ อมระปุระ มัณฑะเลย์

ลำดับกษัตริย์

ลำดับที่	พระนามภาษาพม่า	พระนามภาษาไทย	ความหมายของพระนาม	ตำแหน่ง/ความสัมพันธ์กับกษัตริย์ลำดับก่อนหน้า	ครองราชย์ (พ.ศ.)	หมายเหตุ
1	အလောင်းမင်းတရား Alaung Min Thaya อะลองเมงตะยา အလောင်းဘုရား Alaungpaya อะลองปะยา	พระเจ้าอลองพญา	พระโพธิสัตว์	นายบ้านมุตโชโบ	2295 - 2303	ปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์อลองพญา, ผู้นำทัพเข้าตีอาณาจักรอยุธยาใน พ.ศ. 2303
2	နောင်တော်ကြီးမင်း Naungdawgyi Min นองดอจีเมง	พระเจ้ามังลอก	พระบรมเชษฐาธิราช	พระราชโอรส (ราชโอรสองค์โตในพระเจ้าอลองพญา)	2303 - 2306	ร่วมทัพในศึกกรุงศรีอยุธยา พ.ศ. 2303
3	ဆင်ဖြူရှင် Hsinbyushin เซงพยูเชง, สินพยุฉิ่น	พระเจ้ามังระ	พระเจ้าช้างเผือก	พระอนุชา (ราชโอรสองค์ที่ 2 ในพระเจ้าอลองพญา)	2306 - 2319	ทำลายกรุงศรีอยุธยาสำเร็จ พ.ศ. 2310, ขยายอิทธิพลสู่ล้านนา ล้านช้าง และมณีปุระ, ประสบความสำเร็จในการต่อต้านการรุกรานจากจีน 4 ครั้ง
4	စဉ့်ကူးမင်း Singu Min เซงกูเมง	พระเจ้าจิงกูจา	พระเจ้าเซงกู	พระราชโอรส	2319 - 2324
5	ဖောင်းကားစား မောင်မောင် Phuangkaza Maung Maung พองกาซาหม่องหม่อง	พระเจ้าหม่องหม่อง	พระเจ้าพองกาซาหม่องหม่อง	พระญาติ (ราชโอรสของพระเจ้ามังลอก)	2324	อยู่ในราชสมบัติเพียงหนึ่งสัปดาห์
6	ဘိုးတော်ဘုရား Bodawpaya โบดอปยา ဗဒုံမင်း Badon Min บาดงเมง Hsinbyumyashin เซงพยูมยาเซง	พระเจ้าปดุง	พระบรมอัยกาธิราช พระเจ้าบาดง พระเจ้าช้างเผือก	พระปิตุลา (ราชโอรสองค์ที่ 4 ในพระเจ้าอลองพญา)	2325 - 2362	ทำสงครามกับกรุงรัตนโกสินทร์, ผนวกดินแดนรัฐอาระกัน (ยะไข่) สำเร็จ
7	ဘကြီးတော Bagyidaw บาจีดอ စစ်ကိုင်းမင်း Sagaing Min สะกายเมง	พระเจ้าจักกายแมง	พระบรมปิตุลาธิบดี พระเจ้าสะกาย	พระราชนัดดา (หลานปู่)	2362 - 2380	ร่วมรบกับพระเจ้าปดุงในสงครามกับกรุงรัตนโกสินทร์, ยกทัพตีมณีปุระและรัฐอัสสัมของอินเดีย, พ่ายแพ้สงครามพม่า-อังกฤษ ครั้งที่ 1
8	သာယာဝတီမင်း Tharrawaddy Min ซายาวดีเมง	พระเจ้าแสรกแมง	พระเจ้าสาราวดี	พระอนุชา	2380 - 2389	ร่วมรบในสงครามพม่า-อังกฤษ ครั้งที่ 1 ในฐานะเจ้าเมืองสาราวดี
9	ပုဂံမင်း Pagan Min ปะกันเมง	พระเจ้าพุกามแมง	พระเจ้าพุกาม	พระราชโอรส	2389 - 2396	ถูกถอดจากราชบัลลังก์หลังทรงแพ้สงครามพม่า-อังกฤษ ครั้งที่ 2
10	မင်းတုန်းမင်း Mindon Min เมงดงเมง	พระเจ้ามินดง	พระเจ้ามินดง	พระอนุชา	2396 - 2421
11	သီပေါမင်း Thibaw Min ทีบอเมง	พระเจ้าธีบอ. พระเจ้าสีป่อ	พระเจ้าสีป่อ	พระราชโอรส	2421 - 2428	กษัตริย์องค์สุดท้ายแห่งพม่า ถูกบังคับให้สละราชสมบัติและเนรเทศไปอยู่ที่อินเดีย หลังสิ้นสงครามพม่า-อังกฤษ ครั้งที่ 3

แหล่งข้อมูลอื่น

• Life at the Burmese Court under the Konbaung Kings Dr Yi Yi, Historical Research Department, Rangoon, 1982
• Forty Years in Burma John Ebenezer Marks, London: Hutchinson & Co., 1917
• The Konbaung Dynasty Christopher Buyers
• The Last Queen of Burma Kenneth Champeon, The Irrawaddy, July 2003
• Ayutthaya and the End of History:Thai Views of Burma Revisted Min Zin, The Irrawaddy, August 2000
• A rare meeting with the last of Burma's royals The Daily Telegraph, Feb 26 2008
• Myanmar's last royal laments a crumbling nation Reuters, Mar 10 2008