อำเภอบ้านใหม่ไชยพจน์

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
อำเภอบ้านใหม่ไชยพจน์
แผนที่จังหวัดบุรีรัมย์ เน้นอำเภอบ้านใหม่ไชยพจน์
กู่สวนแตงเด่นสง่า ล้ำค่ากู่ฤๅษี
ผ้าไหมมัดหมี่ ประเพณีบุญบั้งไฟ
ข้อมูลทั่วไป
อักษรไทย อำเภอบ้านใหม่ไชยพจน์
อักษรโรมัน Amphoe Ban Mai Chaiyaphot
จังหวัด บุรีรัมย์
รหัสทางภูมิศาสตร์ 3119
รหัสไปรษณีย์ 31120
ข้อมูลสถิติ
พื้นที่ 175.0 ตร.กม.
ประชากร 27,046 คน (พ.ศ. 2557)
ความหนาแน่น 154.54 คน/ตร.กม.
ที่ว่าการอำเภอ
ที่ตั้ง ที่ว่าการอำเภอบ้านใหม่ไชยพจน์
หมู่ที่ 1 บ้าน กม.ศูนย์ ถนนเจนจบทิศ ตำบลหนองแวง อำเภอบ้านใหม่ไชยพจน์ จังหวัดบุรีรัมย์ 31120
พิกัด 15°34′22″N 102°50′0″E / 15.57278°N 102.83333°E / 15.57278; 102.83333
หมายเลขโทรศัพท์ 0 4465 0073
หมายเลขโทรสาร 0 4465 0073

สารานุกรมประเทศไทย ส่วนหนึ่งของสารานุกรมประเทศไทย

บ้านใหม่ไชยพจน์ [บ้าน-ใหม่-ไช-ยะ-พด] เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดบุรีรัมย์ ห่างจากตัวจังหวัดบุรีรัมย์ ประมาณ 95 กิโลเมตร เป็นชุมชนกึ่งเมืองกึ่งชนบท ประชากรส่วนใหญ่นับถือศาสนาพุทธ และประกอบอาชีพเกษตรเกษตรกรเป็นหลัก แยกตัวออกจากอำเภอพุทไธสงเมื่อปี พ.ศ. 2536

ประวัติ[แก้]

บริเวณ กม.ศูนย์ เป็นทางผ่านเมืองสำคัญของหลายเมือง เช่น ประทาย หนองสองห้อง พุทไธสง พยัคฆภูมิพิสัย เป็นต้น มีลักษณะเป็นป่าทึบ จึงเป็นทางเสือผ่านและเป็นที่ซ่องสุ่มของโจรผู้ร้าย ต่อมาในปี พ.ศ. 2497 นายไชยพจน์ ภู่กำชัย นายอำเภอพุทไธสงในขณะนั้นมีความคิดว่า "หมู่บ้านบริเวณ กม.ศูนย์ จะไม่ให้ทำเป็นเพิงพัก ควรจะทำเป็นอาคารพักถาวรให้เป็นหมู่บ้าน..." จึงขอตั้งหมู่บ้านในบริเวณดังกล่าวโดยใช้ชื่อว่า บ้าน กม.ศูนย์ เมื่อวันที่ 20 ธันวาคม พ.ศ. 2499 และได้รับอนุมัติเมื่อวันที่ 19 มีนาคม พ.ศ. 2500 นายไชยพจน์เป็นผู้วางผังหมู่บ้านและเปิดให้จับจองที่ดิน

ต่อมามีการตัดถนนระหว่างประทาย-กม.ศูนย์-พุทไธสง-พยัคฆภูมิพิสัย ทำให้การคมนาคมสะดวกขึ้น แต่ด้วยท้องที่ของอำเภอพุทไธสงมีอาณาเขตกว้างขวาง ประชาชนบางส่วนอยู่ห่างไกลจากตัวอำเภอ เจ้าหน้าที่ออกตรวจตราดูแลความทุกข์สุขไม่ทั่วถึง ในปี พ.ศ. 2521 ชาวบ้าน กม.ศูนย์ และประชาชนอีก 10,000 กว่าคนของทั้ง 5 ตำบล จึงเสนอขอแบ่งท้องที่อำเภอพุทไธสงตั้งเป็นกิ่งอำเภอ ชื่อว่า กิ่งอำเภอกู่สวนแตง แต่ไม่ได้รับการอนุมัติจากกระทรวงมหาดไทย

ต่อมาเมื่อชุมชนบ้าน กม.ศูนย์ ขยายใหญ่ขึ้น คณะกรรมการหมู่บ้านสภาตำบลหนองแวงจึงได้เสนอขอจัดตั้งกิ่งอำเภอใหม่อีกครั้งในนาม กิ่งอำเภอบ้านใหม่ไชยพจน์ เพื่อเป็นเกียรติแก่นายไชยพจน์ผู้เสนอจัดตั้งหมู่บ้าน กม.ศูนย์ และได้รับการอนุมัติจัดตั้งจากกระทรวงมหาดไทยเมื่อปี พ.ศ. 2535 โดยรวมตำบลทองหลาง หนองแวง กู่สวนแตง แดงใหญ่ และหนองเยือง รวม 46 หมู่บ้าน ประชากร 23,970 คน ตั้งกิ่งอำเภอ ณ บ้าน กม.ศูนย์ ตำบลหนองแวง และได้ยกฐานะเป็น อำเภอบ้านใหม่ไชยพจน์ เมื่อปี พ.ศ. 2540

สองปรางค์กู่หินแกร่งแหล่งผ้าไหม บุญบั้งไฟประเพณีร่วมสืบสาน

หนองขอนใหญ่พระพุทโธทัยแต่ก่อนกาล ถิ่นโบราณเมืองพระเจ้าใหญ่ไธสงเดิม

ภูมิศาสตร์[แก้]

ที่ตั้งและอาณาเขต[แก้]

อำเภอบ้านใหม่ไชยพจน์ตั้งอยู่ทางทิศเหนือของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้

ลักษณะภูมิประเทศ[แก้]

ลักษณะภูมิประเทศในอำเภอบ้านใหม่ไชยพจน์ เป็นพื้นที่ราบสูงลาดจากทางทิศเหนือ (บริเวณตำบลทองหลาง) ลงไปทางทิศใต้ (บริเวณลำสะแทด) สูงจากระดับน้ำทะเลประมาณ 150 เมตร

ลักษณะภูมิอากาศ[แก้]

ลักษณะภูมิอากาศเป็นแบบมรสุม 3 ฤดู คือ

1.ฤดูร้อน เดือนมีนาคม ถึง เดือนมิถุนายน

2.ฤดูฝน เดือนกรกฎาคม ถึง เดือนกันยายน

3.ฤดูหนาว เดือนตุลาคม ถึง เดือน กุมภาพันธ์

แหล่งน้ำธรรมชาติ[แก้]

และไหลลงลำสะแทด ที่ บ้านส้มป่อย-ไทรทอง ตำบลหนองเยือง เป็นแนวแบ่งเขตแดน กับ อำเภอประทาย จังหวัดนครราชสีมา

ไหลผ่าน ตำบลแดงใหญ่ ตำบลหนองแวง ตำบลกู่สวนแตง และไหลลงลำสะแทดที่ ตำบลกู่สวนแตง

  • หนองน้ำสาธารณะ จำนวน 40 แห่ง

ป่าไม้[แก้]

1.สวนป่าสิริกิตติ์ หมู่ที่ 2 ตำบลทองหลาง มีเนื้อที่ 119 ไร่

2.ป่าสงวนแห่งชาติหนองข่า หมู่ที่ 5 หมู่ที่ 6 ตำบลแดงใหญ่ มีเนื้อที่ ประมาณ 2,470 ไร่

3.ป่าช้าสาธารณะ มีเนื้อที่ประมาณ 3,239 ไร่

การแบ่งเขตการปกครอง[แก้]

การปกครองส่วนภูมิภาค[แก้]

อำเภอบ้านใหม่ไชยพจน์แบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 5 ตำบล 55 หมู่บ้าน

1. หนองแวง (Nong Waeng) 15 หมู่บ้าน
2. ทองหลาง (Thonglang) 10 หมู่บ้าน
3. แดงใหญ่ (Daeng Yai) 9 หมู่บ้าน
4. กู่สวนแตง (Ku Suan Taeng) 12 หมู่บ้าน
5. หนองเยือง (Nong Yueang) 9 หมู่บ้าน

การปกครองส่วนท้องถิ่น[แก้]

ท้องที่อำเภอบ้านใหม่ไชยพจน์ประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 6 แห่ง ได้แก่

  • เทศบาลตำบลบ้านใหม่ไชยพจน์ ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลหนองแวง
  • องค์การบริหารส่วนตำบลหนองแวง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองแวง (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลบ้านใหม่ไชยพจน์)
  • องค์การบริหารส่วนตำบลทองหลาง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทองหลางทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลแดงใหญ่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแดงใหญ่ทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลกู่สวนแตง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกู่สวนแตงทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลหนองเยือง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองเยืองทั้งตำบล

สถานที่สำคัญ[แก้]

  • ปรางค์กู่สวนแตง

เป็นเทวาลัยในศาสนาฮินดู สร้างขึ้นในราวพุทธศตวรรษที่ 16-17 โดยได้รับอิทธิพลจากศิลปกรรมสมัยนครวัดเป็นโบราณสถานอีกแห่งที่ถูกวางระเบิดจนองค์ปรางค์พังทลายลงมาเพื่อโจรกรรม ชิ้นส่วนปราสาทไปขาย ภายหลังกรมศิลปากรได้บูรณะใหม่จนมีความสมบูรณ์ และประกาศขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานเมื่อวันที่ 8 มีนาคม 2547

ลักษณะของกู่ประกอบด้วย ปรางค์อิฐ 3 องค์ ตั้งเรียงกันในแนวเหนือ-ใต้ บนฐานศิลาแลงเดียวกัน อาคารทั้งหมดหันหน้าไปทางทิศตะวันออก มีประตูหน้าเพียงประตูเดียว อีก 3 ด้าน สลักเป็นประตูหลอก ปรางค์องค์กลางมีขนาดใหญ่และมีสภาพค่อนข้างสมบูรณ์เป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส ด้านหน้าทั้ง 3 ด้าน มีลักษณะยื่นออกมาและมีแผ่นศิลาทรายรองรับ ส่วนปรางค์อีกสององค์มีขนาดเล็กกว่าฐานเป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส มีประตูเดียวทางด้านหน้า เช่นกัน ส่วนผนังอีก 3 ด้าน ก่อเรียบทึบ สำหรับบนพื้นหน้าปรางค์มีส่วนประกอบสถาปัตยกรรมหินทรายอื่นๆ ตกหล่นอยู่ เช่น ฐานบัว ยอดปรางค์ กลีบขนุน รูปนาค 6 เศียร อายุของกู่สวนแตงสามารถกำหนดได้จากทับหลังของปรางค์ ซึ่งปัจจุบันเก็บรักษาอยู่ที่ พิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติพระนคร อยู่ในราวพุทธศตวรรษที่ 17 เนื่องจากภาพสลักบนทับหลังทั้งหมดมีลักษณะตรงกับศิลปะขอมแบบนครวัด ที่มีอายุอยู่ในช่วงเวลาดังกล่าว อาทิเช่น ทับหลังสลักภาพพระนารายณ์ตรีวิกรม (ตอนหนึ่งในวามนาวตารแสดงภาพพระนารายณ์ย่างพระบาท 3 ก้าว เหยียบโลกบาดาล โลกมนุษย์ และโลกสวรรค์) ทับหลังภาพศิวนาฎราช ทับหลังภาพการกวนเกษียรสมุทร ทับหลังภาพนารายณ์บรรทมสินธุ์ ฯลฯ แต่ละชิ้นมีขนาดใหญ่สวยงามน่าสนใจยิ่ง

  • ปรางค์กู่ฤๅษี

เป็นลักษณะปรางค์กู่หินศิลาแลงวางเรียงซ้อนกัน และวงเป็นกำแพงล้อมตัวกู่ ภายในมีพระพุทธองค์ใหญ่ และรูปปั้นฤๅษี ประดิษฐานอยู่ภายในบริเวณ บริเวณศิลาแลงด้านในมีต้นจำปีปลูกล้อมรอบ 7 ต้น ด้วยกัน และบริเวณรอบนอกศิลาแลง ด้านทิศเหนือมีสระน้ำบึงขนาดเล็กอยู่ด้านข้าง ด้านชาวบ้านในบริเวณนั้น บอกว่าสร้างมานานแล้ว แต่ในอดีตมี พระภิกษุมาจำวัดที่นี้ แต่ปัจจุบันไม่มีแล้ว โดยสถานแห่งนี้เป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์และนับถือของชาวบ้านใน ละแวกนี้

เทศกาลสำคัญ[แก้]

  1. ประเพณีปรางค์กู่สวนแตงและบุญบั้งไฟ

บริเวณโบราณสถานปรางกู่สวนแตง (ข้างโรงเรียนกู่สวนแตงพิทยาคม) ประมาณกลางเดือนพฤษภาคมของทุกปี

  1. ประเพณีบุญฉลองปรางค์กู่ฤๅษี

บริเวณโบราณสถานปรางค์กู่ฤๅษี บ้านกู่ฤๅษี ตำบลหนองเยือง ประมาณกลางเดือน มีนาคมของทุกปี

  1. งานกาชาดอำเภอบ้านใหม่ไชยพจน์และงานฉลองเจ้าพ่อ กม.ศูนย์

บริเวณสนามหน้าที่ว่าการอำเภอบ้านใหม่ไชยพจน์ ประมาณต้นเดือนธันวาคมของทุกปี

การศึกษา[แก้]

โรงเรียนระดับประถมศึกษา (สพฐ.)[แก้]

มีทั้งหมด 21 โรงเรียน แบ่งเป็น 2 กลุ่ม ดังนี้

กลุ่มโรงเรียนบ้านใหม่ไชยพจน์ 1[แก้]

  • โรงเรียนอนุบาลบ้านใหม่ไชยพจน์ (ฉลาดราษฎร์บำรุง)
  • โรงเรียนบ้านหนองไผ่เบญจมิตร
  • โรงเรียนวัดสุคันธารมย์
  • โรงเรียนบ้าน กม.ศูนย์
  • โรงเรียนวัดอิสาณ
  • โรงเรียนวัดวนาสันต์
  • โรงเรียนวัดศรีสุนทร
  • โรงเรียนจุฬางกูรวิทยา
  • โรงเรียนวัดหลักศิลา
  • โรงเรียนวัดไพรงาม

กลุ่มโรงเรียนบ้านใหม่ไชยพจน์ 2[แก้]

  • โรงเรียนบ้านทองหลาง
  • โรงเรียนวัดชายอรัญ
  • โรงเรียนวัดพลสุวรรณ
  • โรงเรียนวัดสระจันทร์
  • โรงเรียนวัดเทพประดิษฐ์
  • โรงเรียนวัดเทพรังษี
  • โรงเรียนวัดสมณาวาส
  • โรงเรียนบ้านโนนไฮ
  • โรงเรียนบ้านหนองสองห้อง (เทพผาประชานุกูล)

โรงเรียนระดับมัธยมศึกษา (สพม.)[แก้]

ธนาคาร[แก้]

  • ธนาคารออมสิน สาขาบ้านใหม่ไชยพจน์
  • ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์เพื่อการเกษตร สาขาบ้านใหม่ไชยพจน์