ชื่อธาตุที่เป็นระบบ

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
  เลข     คำเรียก   สัญลักษณ์ การออกเสียง
0 นิล (nil) n /nɪl/
1 อูน (un) u /n/
2 ไบ (b(i)) b /b/
3 ไทร (tr(i)) t /tr/
4 ควอด (quad) q /kwɒd/
5 เพนท์ (pent) p /pɛnt/
6 เฮกซ์ (hex) h /hɛks/
7 เซปท์ (sept) s /sɛpt/
8 ออกท์ (oct) o /ɒkt/
9 เอน (en(n)) e /ɛn/
คำปัจจัย -เอียม (-ium) ไม่มี /əm/

ชื่อธาตุที่เป็นระบบ (อังกฤษ: systematic element name) เป็นชื่อชั่วคราวสำหรับธาตุที่เพิ่งสังเคราะห์ได้หรือยังสังเคราะห์ไม่ได้ โดยสัญลักษณ์ธาตุได้จากชื่อที่เป็นระบบ เนื่องจากบางครั้งการตั้งชื่อธาตุนำไปสู่ปัญหาที่เกี่ยวพันกับทางการเมือง ทำให้สหภาพเคมีบริสุทธิ์และเคมีประยุกต์ระหว่างประเทศ (IUPAC) ต้องสร้างระเบียบในการตั้งชื่อและสัญลักษณ์ธาตุชั่วคราวที่เป็นกลาง โดยได้จากเลขอะตอมแต่ละตัวของธาตุนั้น ๆ [1] โดยชื่อเลขแต่ละตัวอาจใช้รากศัพท์ภาษาละตินหรือภาษากรีกเพื่อหลีกเลี่ยงความใกล้เคียงกัน เช่น เลข 5 ใช้รากศัพท์ภาษากรีก "เพนท์" (pent) แทนรากศัพท์ภาษาละติน "ควินท์" (quint) เพื่อไม่ให้สับสนกับ "ควอด" (quad) ซึ่งหมายถึงเลข 4 และมีกฎในการลดทอนตัวอักษร 2 ข้อคือ

  • ถ้าเลข 2 (bi) หรือเลข 3 (tri) ต่อท้ายด้วย -ium จะใช้ "-bium" หรือ "-trium" ไม่ใช้ "-biium" หรือ "-triium"
  • ถ้าเลข 9 (enn) ตามด้วยเลข 0 (nil) จะใช้ "-ennil" ไม่ใช้ "-ennnil"

ชื่อธาตุที่เป็นระบบจะต่อท้ายด้วย "-ium" เสมอ ดังนั้นธาตุที่ 117 ที่อยู่ในหมู่แฮโลเจน (ชื่อธาตุต่อท้ายด้วย -ine) และธาตุที่ 118 ที่อยู่ในหมู่แก๊สมีตระกูล (ชื่อธาตุส่วนใหญ่ต่อท้ายด้วย -on) จะใช้ ununseptium และ ununoctium ไม่ใช้ ununseptine และ ununocton[2] (ปัจจุบันธาตุที่ 117 และ 118 ชื่อเทนเนสซีนและออกาเนสซอนตามลำดับ)

สัญลักษณ์ธาตุได้จากตัวแรกของชื่อเลขแต่ละตัว โดยให้ตัวแรกสุดเป็นตัวพิมพ์ใหญ่ เช่น ธาตุที่ 119 (ununennium) สัญลักษณ์ธาตุคือ Uue

ในปี ค.ศ. 2016 ทุกธาตุที่มีเลขอะตอมถึง 118 มีชื่อและสัญลักษณ์ธาตุอย่างเป็นทางการแล้ว[3] ดังนั้นชื่อธาตุที่เป็นระบบจะใช้กับธาตุที่ 119 และต่อ ๆ ไป

อ้างอิง[แก้]

  1. Meija, Juris (2014). "Symbols of the Elements (part III)". Chemistry International (DeGruyter) 36 (4): 25–26. doi:10.1515/ci.2014.36.4.25. 
  2. Koppenol, W. (2016). "How to name new chemical elements". Pure and Applied Chemistry (DeGruyter). in press. 
  3. "IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118". IUPAC. 2016-11-30. สืบค้นเมื่อ 2016-11-30.