กบฏพระยาทรงสุรเดช

พ.อ.พระยาทรงสุรเดช นายทหารใน "4 ทหารเสือ" ผู้มีบทบาทอย่างสูงในการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 ผู้ที่ถูกต้องข้อหาว่าเป็นตัวการในการกบฏครั้งนี้

กบฏพระยาทรงสุรเดช หรือ กบฏ 18 ศพ หรือ กบฏ พ.ศ. 2481 เป็นเหตุการณ์ความวุ่นวายที่เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 29 มกราคม พ.ศ. 2482 เนื่องจากความขัดแย้งระหว่าง หลวงพิบูลสงคราม กับพระยาทรงสุรเดช ตั้งแต่ก่อนการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 การสนับสนุนพระยามโนปกรณ์นิติธาดา เหตุการณ์ครั้งกบฏบวรเดช และเหตุการณ์พยายามลอบสังหารหลวงพิบูลสงครามติดต่อกันหลายครั้ง (ลอบยิง 2 ครั้ง วางยาพิษ 1 ครั้ง)

สาเหตุ

เมื่อหลวงพิบูลสงคราม ได้ขึ้นเป็นนายกรัฐมนตรี สืบต่อจากพระยาพหลพลพยุหเสนา เมื่อวันที่ 16 ธันวาคม พ.ศ. 2481 พระยาทรงสุรเดช ขณะนั้นดำรงตำแหน่ง ผู้บัญชาการโรงเรียนรบ จังหวัดเชียงใหม่ ได้นำนักศึกษาไปฝึกภาคสนามที่จังหวัดราชบุรี ได้ถูกคำสั่งให้พ้นจากราชการโดยไม่มีเบี้ยหวัดบำนาญ และบังคับให้เดินทางออกนอกประเทศ ซึ่งก็คือเขมรโดยทันที พร้อมด้วยร้อยเอกสำรวจ กาญจนสิทธิ์ ทส. ประจำตัว

ได้มีการกวาดล้างโดย พันเอกหลวงอดุลยเดชจรัส อธิบดีกรมตำรวจ และรัฐมนตรีมหาดไทย จับตายนายทหารสายพระยาทรงสุรเดช 3 คน จับกุมผู้ที่ต้องสงสัย จำนวน 51 คน เมื่อเช้ามืด ของวันที่ 29 มกราคม พ.ศ. 2482 ประกอบด้วย

รายชื่อผู้ต้องหา

1. พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนชัยนาทนเรนทร
2. พลโท พระยาเทพหัสดิน (ผาด เทพหัสดิน ณ อยุธยา) - อดีตแม่ทัพไทยในสงครามโลกครั้งที่ 1
3. พระยาอุดมพงศ์เพ็ญสวัสดิ์ - อดีตรัฐมนตรี
4. พระวุฒิภาคภักดี
5. พันเอก พระสิทธเรืองเดชพล (แสง พันธุประภาส) อดีตรัฐมนตรี
6. พันโท พระสุวรรณชิต (วร กังสวร)
7. ร้อยโท ณ เณร ตาละลักษณ์ - อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พระนคร ผู้เคยอภิปรายโจมตีพระยาพหลพลพยุหเสนาในสภา อย่างรุนแรง
8. ร้อยเอก หลวงภักดีภูมิภาค
9. ร้อยโท ชิต ไทยอุบล
10. หลวงสิริราชทรัพย์
11. นายดาบ ผุดพันธ์ เทพหัสดิน ณ อยุธยา - บุตรพระยาเทพหัสดิน
12. ร้อยโท เผ่าพงศ์ เทพหัสดิน ณ อยุธยา - บุตรพระยาเทพหัสดิน
13. นายดาบ พวง พลนาวี - ข้าราชการรถไฟ พี่เขยทรงสุรเดช
14. พันเอก หลวงมหิทธิโยธี (สุ้ย ยุกตวิสาร) - ผู้บังคับการจังหวัดทหารบกราชบุรี
15. ร้อยตรี บุญมาก ฤทธิ์สิงห์ - นายทหารประจำการ
16. พันเอก หลวงชำนาญยุทธศิลป์ - อดีตรัฐมนตรี
17. ร้อยเอก ขุนคลี่พลพฤนท์ (คลี่ สุทรารชุน) - นายทหารประจำกองบังคับการ รร.รบ เชียงใหม่
18. พันตำรวจตรี ขุนนามนฤนาท (นาม ประดิษฐานนท์) - นายตำรวจประจำการ
19. พันตรี หลวงไววิทยาศร (เสงี่ยม ไววิทย์) - นายทหารประจำการ
20. นายทหารฝึกหัดราชการ รร.รบ เชียงใหม่ ลูกศิษย์พระยาทรงสุรเดช
    1. ร้อยเอก จรัส สุนทรภักดี
    2. ร้อยโท แสง วัณณศิริ
    3. ร้อยโท สัย เกษจินดา
    4. ร้อยโท เสริม พุ่มทอง
    5. ร้อยโท บุญลือ โตกระแสร์
21. ร้อยเอก ชลอ เอมะศิริ - หลานชาย พันเอก พระยาฤทธิอัคเนย์ 1 ใน 4 ทหารเสือ
22. พลตรี หม่อมเจ้าวงศ์นิรชร เทวกุล
23. นายโชติ คุ้มพันธ์ - อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร
24. พระยาวิชิตสรไกร

ต่อมามีการจับกุมผู้ต้องสงสัยเพิ่มอีก 20 กว่าคน เช่น นายเลียง ไชยกาล นายมังกร สามเสน และนายทหารจากโรงเรียนรบ เชียงใหม่

นักโทษประหาร

หลวงพิบูลสงครามได้จัดตั้งศาลพิเศษขึ้นพิจารณาคดีเป็นการเฉพาะ มีพันเอกหลวงพรหมโยธี เป็นประธาน ศาลพิเศษนี้ได้ตัดสินว่า มีการเตรียมการยึดอำนาจโดย พันเอกพระยาทรงสุรเดช เป็นผู้นำ และตัดสินลงโทษประหารชีวิตนักโทษ เมื่อวันที่ 20 พฤศจิกายน พ.ศ. 2482 จำนวน 21 คน คือ

1. นายลี บุญตา - คนรับใช้ในบ้านหลวงพิบูลสงคราม ที่เคยใช้ปืนไล่ยิงหลวงพิบูลสงคราม เมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน พ.ศ. 2481
2. พันโท พระสุวรรณชิต
3. ร้อยโท ณ เณร ตาละลักษณ์
4. นายดาบ พวง พลนาวี
5. พลโท พระยาเทพหัสดิน
6. นายดาบ ผุดพันธ์ เทพหัสดิน ณ อยุธยา
7. ร้อยโท เผ่าพงศ์ เทพหัสดิน ณ อยุธยา
8. ร้อยตรี บุญมาก ฤทธิ์สิงห์
9. นายทอง ชาญช่างกล
10. พันเอก หลวงมหิทธิโยธี
11. พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนชัยนาทนเรนทร
12. พันเอก หลวงชำนาญยุทธศิลป์
13. ร้อยเอก ขุนคลี่พลพฤนท์
14. พันตำรวจตรี ขุนนามนฤนาท
15. พันตรี หลวงไววิทยาศร
16. พันเอก พระสิทธเรืองเดชพล
17. จ่านายสิบตำรวจ แม้น เลิศนาวี
18. ร้อยเอก จรัส สุนทรภักดี
19. ร้อยโท แสง วัณณศิริ
20. ร้อยโท สัย เกษจินดา
21. ร้อยโท เสริม พุ่มทรง

ศาลพิเศษตัดสินปล่อยตัวพ้นข้อหาจำนวน 7 คน จำคุกตลอดชีวิตจำนวน 25 คน โทษประหารชีวิตจำนวน 21 คน แต่ให้เว้นการประหาร คงเหลือโทษจำคุกตลอดชีวิต 3 คน เนื่องจากเคยประกอบคุณงามความดีให้กับประเทศชาติ คือ

1. พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนชัยนาทนเรนทร
2. พลโท พระยาเทพหัสดิน
3. พันเอก หลวงชำนาญยุทธศิลป์

การลงโทษ

นักโทษการเมืองหมดถูกคุมขังอยู่ที่เรือนจำบางขวางโดยนักโทษประหารชีวิต ถูกทยอยนำตัวออกมาประหารด้วยการยิงเป้าวันละ 4 คน จนครบจำนวน 18 คน ซึ่งเป็นที่มาของชื่อ กบฏ 18 ศพ จนถึงทุกวันนี้ ยังไม่เป็นที่แน่ชัดว่าผู้ถูกลงโทษทั้งหมด มีผู้ใดกระทำผิดจริงหรือไม่ เพราะถูกตัดสินโดยศาลพิเศษ ที่บรรดาผู้พิพากษาคือผู้ที่รัฐบาลแต่งตั้ง และไม่มีทนายจำเลยตามหลักยุติธรรม กบฏพระยาทรงสุรเดช คือการกบฎที่รัฐบาลประกาศว่าเป็นทั้งๆที่ไม่ได้มีเหตุการณ์ร้ายแรงอะไร นอกจากเหตุการณ์ที่เป็นข่าวเกิดกับหลวงพิบูลสงคราม3ครั้งดังกล่าวข้างต้น จึงมีความชัดเจนว่าอุบัติการนี้สร้างขึ้นเพื่อหาเรื่องกำจัดบุคคลที่หลวงพิบูลสงครามเห็นว่าน่าจะเป็นศัตรูของตนเท่านั้น

นักโทษการเมืองที่เหลือได้รับอภัยโทษ เมื่อวันที่ 20 กันยายน พ.ศ. 2487 เมื่อนายควง อภัยวงศ์ ขึ้นเป็นนายกรัฐมนตรี ต่อจากหลวงพิบูลสงครามที่หมดอำนาจลงก่อนจะสื้นสงครามโลกครั้งที่สอง ส่วนพระยาทรงสุรเดชถึงแก่กรรมอย่างยากไร้ในเขมร

การสร้างเป็นภาพยนตร์

เหตุการณ์ของกบฏครั้งนี้และการลงโทษประหารชีวิต ได้ถูกนำไปสร้างเป็นภาพยนตร์ครั้งหนึ่ง ในชื่อเรื่อง 2482 นักโทษประหาร กำกับโดย ยุทธนา มุกดาสนิท โดยมีนักแสดงมากมาย ได้แก่ ฉัตรชัย เปล่งพานิช (หลวงพิบูลสงคราม), ศรัณยู วงศ์กระจ่าง (ม.ร.ว.นิมิตรมงคล นวรัตน์), สันติสุข พรหมศิริ (ร.ท.ณ เณร ตาละลักษณ์ ), นพพล โกมารชุน (หลวงวิจิตรวาทการ), เกรียงไกร อุณหะนันทน์ (พระองค์เจ้าอาทิตย์ทิพอาภา), สหัสชัย ชุมรุม (หลวงอดุลเดชจรัส), ส.อาสนจินดา (พระยาเทพหัสดิน), ตฤณ เศรษฐโชค (ร.ท.เผ่าพงศ์ เทพหัสดิน ณ อยุธยา), จรัล มโนเพชร (ร.ท.แสง วัณณศิริ), สินจัย หงษ์ไทย, จินตหรา สุขพัฒน์, ขจรศักดิ์ รัตนนิสสัย, ศักราช ฤกษ์ธำรงค์, วัชระ สิทธิกุล แต่ทว่าภาพยนตร์เรื่องนี้มิได้เข้าฉายและเผยแพร่แต่อย่างใด