มณี พยอมยงค์

ศาสตราจารย์เกียรติคุณ มณี พยอมยงค์ จ.ภ., ป.ม., ท.ช.
เกิด	2 มีนาคม พ.ศ. 2473 อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ ประเทศสยาม
เสียชีวิต	20 มิถุนายน พ.ศ. 2552 (79 ปี) โรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่ อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่ ประเทศไทย
อาชีพ	นักเขียน กวี
คู่สมรส	บุญยิ่ง พยอมยงค์ (สุขุมินท)

ศาสตราจารย์เกียรติคุณ มณี พยอมยงค์ (2 มีนาคม พ.ศ. 2473 – 20 มิถุนายน พ.ศ. 2552) เป็นศิลปินแห่งชาติ ปี พ.ศ. 2549 สาขาวรรณศิลป์

ประวัติ

มณี เกิดเมื่อวันที่ 2 มีนาคม พ.ศ. 2473 ที่บ้านขี้เหล็กน้อย ตำบลขี้เหล็ก อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ ด้านครอบครัวสมรสกับนางบุญยิ่ง พยอมยงค์ หลังจากเกษียณอายุราชการ มณีพำนักอยู่ที่บ้านพักที่อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ โดยประสบปัญหาสุขภาพเกี่ยวกับการมองเห็น

มณี ถึงแก่กรรมเมื่อวันที่ 20 มิถุนายน พ.ศ. 2552 เวลาประมาณ 03.00 น. ณ โรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่ ด้วยโรคติดเชื้อในกระแสเลือด

การศึกษา

มณี สำเร็จการศึกษาในทางธรรมโดย เป็นนักธรรมเอก เปรียญธรรม 6 จากนั้นสำเร็จการศึกษาในทางโลก ศึกษาศาสตร์บัณฑิต จากคณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ และการศึกษามหาบัณฑิต จากมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ประสานมิตร ตามลำดับ

การทำงาน

มณี เข้ารับราชการเป็นอาจารย์ในคณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ โดยตำแหน่งทางวิชาการก่อนเกษียณอายุราชการ คือ ศาสตราจารย์ประจำภาควิชาส่งเสริมการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ในเวลาต่อมาได้รับพระราชทานตำแหน่งศาสตราจารย์เกียรติคุณ ประจำมหาวิทยาลัยเชียงใหม่

ในระหว่างที่มณีเป็นอาจารย์มหาวิทยาลัย อาจารย์เป็นผู้มีความรอบรู้ในล้านนาคดีอย่างมาก กระบวนวิชาที่อาจารย์สอนล้วนเกี่ยวข้องกับล้านนาคดี อาทิ วิชาวัฒนธรมพื้นบ้าน วิชาล้านนาคดี วิชาสิ่งแวดล้อมล้านนา เป็นต้น นอกจากนี้รับเชิญเป็นอาจารย์พิเศษสอนวิชาการศึกษาและสำรวจโบราณคดี ที่มหาวิทยาลัยพายัพ วิชาวัฒนธรรม มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยในพระบรมราชูปถัมภ์ วิทยาเขตเชียงใหม่ ทั้งยังรับเชิญไปบรรยายพิเศษ และขับค่าวซอตามโอกาสต่าง ๆ

เกียรติคุณ

• พ.ศ. 2520 โล่พัฒนาท้องถิ่น
• พ.ศ. 2531 รางวัลนักศึกษาเก่าดีเด่น คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
• พ.ศ. 2531 รางวัลบุคคลดีเด่นวัฒนธรรมท้องถิ่น
• พ.ศ. 2531 รางวัลกวีโลก
• พ.ศ. 2531 รางวัลพ่อตัวอย่างแห่งชาติ
• พ.ศ. 2533 รางวัลพระเกี้ยวทองคำ
• พ.ศ. 2537 รางวัลนักศึกษาเก่า มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
• พ.ศ. 2538 โล่เชิชูเกียรติชนียบุคคลทางวรรณกรรม
• พ.ศ. 2549 รางวัลศิลปินแห่งชาติ สาขาวรรณศิลป์

นอกจากนี้ยังได้รับเกียรติมีส่วนร่วมในกิจกรรมของคณะกรรมการต่าง ๆ เช่น อนุกรรมการวัฒนธรรมพื้นบ้านแห่งชาติ, อนุกรรมการวัฒธรรมจังหวัดเชียงใหม่, กรรมการที่ปรึกษาศูนย์ส่งเสริมศิลปวัฒธรรม จังหวัดเชียงใหม่, กรรมการศึกษาค้นคว้าการสร้างสะดือเมืองเชียงราย, ประธานชมรมล้านนาคดี จังหวัดเชียงใหม่, ประธานฝ่ายพิธีกรรมสร้างพระเจ้า 700 ปี ศรีเชียงใหม่, ผู้อำนวยการสถาบันวัฒนธรรมศึกษา มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตเชียงใหม่

ผลงาน

งานกวี

• นิราศจาริก (พ.ศ. 2496)
• นิราศเวียงพร้าว (พ.ศ. 2498)
• นิราศเชียงดาว (พ.ศ. 2498)
• นิราศโตเกียว (พ.ศ. 2522)
• คำทูนพระขวัญ (พ.ศ. 2526)
• คำจารึกอนุเสาวรีย์สามกษัตริย์
• ค่าวร่ำ 700 ปี เมืองเชียงใหม่ (พ.ศ. 2539)
• ค่าวพุทธประวัติ ฯลฯ

งานเขียน

• ตำราเรียนหนังสือล้านนาไทย
• ประวัติและวรรณคดีล้านนาไทย
• วัฒนธรรมล้านนาไทย
• ประเพณีสิบสองเดือนล้านนาไทย
• คติสอนใจชาวล้านนาไทย
• เครื่องสักการะในล้านนาไทย
• เทียนส่องใจ
• ปันพร

งานวิจัย

• มหาชาติเปรียบเทียบ ภาคกลาง ภาคเหนือ ภาคอีสาน และภาคใต้
• การศึกษาเชิงวิเคราะห์ โคลงอมรา
• การศึกษาเชิงวิเคราะห์ โคลงปทุมสังกา
• วิเคราะห์วิถีชีวิต และค่านิยมชาวล้านนา
• วิเคราะห์ประเพณี และค่านิยมการเกษตรล้านนาไทย

เครื่องราชอิสริยาภรณ์

• พ.ศ. 2534 – เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ชั้นที่ 1 ประถมาภรณ์มงกุฎไทย (ป.ม.)
• พ.ศ. 2532 – เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ชั้นที่ 2 ทวีติยาภรณ์ช้างเผือก (ท.ช.)
• พ.ศ. 2550 – เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่สรรเสริญยิ่งดิเรกคุณาภรณ์ ชั้นที่ 4 จตุตถดิเรกคุณาภรณ์ (จ.ภ.)

อ้างอิง

• มณี พยอมยงค์. คร่าวร่ำ 700 ปี เมืองเชียงใหม่. เชียงใหม่:ดาวคอมพิวกราฟิก, 2539.
• สำนักงานวัฒนธรรมแห่งชาติ