อุปมาเทียม

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

อุปมาเทียม (อังกฤษ: false analogy) เป็นเหตุผลวิบัติโดยอุปมาที่ผิดพลาด

การให้เหตุผลโดยอุปมา[แก้]

กระบวนการอนุมานโดยอุปมาเริ่มต้นด้วยการสังเกตว่า สิ่งหนึ่งมีลักษณะบางอย่างที่คล้ายคลึงกับอีกสิ่งหนึ่ง แล้วอนุมานว่า สิ่งสองสิ่งเหล่านั้นจะมีลักษณะคล้ายคลึงกันอย่างอื่น ๆ อีกด้วย[1][2] โครงสร้างและรูปแบบอาจจะมีนัยทั่วไปดังนี้[1]

วัตถุ ก และ ข มีลักษณะ 1-2-3 ที่คล้ายกัน
วัตถุ ก ปรากฏกว่ามีลักษณะ 4
ดังนั้น วัตถุ ข ก็น่าจะมีลักษณะ 4 ด้วย

อุปมาที่ผิดพลาด[แก้]

มีองค์ประกอบหลายอย่างที่แปรกำลังของเหตุผลโดยอุปมา

  • ความเข้าประเด็นกันระหว่างลักษณะคล้ายกันที่เห็นอยู่ กับลักษณะคล้ายกันที่อนุมานโดยอุปมาว่ามี[1][2]
  • จำนวนและความต่าง ๆ กันในตัวอย่างของอุปมา[1][2]
  • จำนวนของลักษณะที่เหมือนกันระหว่างวัตถุที่เปรียบเทียบกัน[1][2]

เหตุผลโดยอุปมาจะไม่มีกำลังถ้าองค์ประกอบที่กล่าวถึงอย่างใดอย่างหนึ่งมีความบกพร่อง คำว่า อุปมาเทียม (false analogy) มาจากนักปรัชญาชาวอังกฤษชื่อว่า จอห์น สต๊วร์ด มิลล์ ผู้เป็นบุคคลพวกแรก ๆ ที่ศึกษาหลักการให้เหตุผลโดยอุปมา[2] ตัวอย่างหนึ่งที่มิลล์ยกมาแสดง ก็คือ การอนุมานว่า บุคคลคนหนึ่งเป็นคนขี้เกียจโดยสังเกตเห็นว่า พี่น้องของเขาเป็นคนขี้เกียจ ตามการอธิบายของมิลล์ การมีพ่อแม่ร่วมกันกับความขี้เกียจไม่เข้าประเด็นกัน[2]

ตัวอย่างพื้นฐานของอุปมาเทียมอีกอย่างหนึ่งก็คือ "รูปแบบของสุริยจักรวาลคล้ายกับของอะตอม คือมีดาวเคราะห์โคจรรอบดวงอาทิตย์ เหมือนกับมีอิเล็กตรอนโคจรรอบนิวเคลียสอะตอม เพราะว่า อิเล็กตรอนสามารถกระโดดไปกระโดดมาระหว่างระดับโคจร ดังนั้น เราพึงตรวจดูบันทึกเหตุการณ์โบราณเกี่ยวกับการกระโดดไปกระโดดมาระหว่างวิถีโคจรของดาวเคราะห์"

อีกตัวอย่างหนึ่งของอุปมาเทียมก็คือ[3] "โอกาสที่สิ่งมีชีวิตซับซ้อนจะมีวิวัฒนาการที่เป็นไปโดยสุ่มมีค่าเหมือนกับมีพายุทอร์นาโดพัดเอากองขยะไปแล้วสร้างเครื่องบินโบอิง 747" เพราะว่ากระบวนการวิวัฒนาการไม่ใช่เป็นไปโดยสุ่ม แต่เป็นกระบวนการสะสมความเปลี่ยนแปลงที่เป็นประโยชน์ต่อสิ่งมีชีวิตซึ่งไม่ใช่กระบวนการสุ่ม

เชิงอรรถและอ้างอิง[แก้]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 Baronett, Stan (2008). Logic. Upper Saddle River, NJ: Pearson Prentice Hall. pp. 321–325. ISBN 978-0-13-193312-5. 
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 Salmon, M. H. (2006). Introduction to Logic and Critical Thinking (Fifth ed.). Mason, OH: Thomson Wadsworth. pp. 132–142. ISBN 0-534-62663-7. 
  3. "Top 20 Logical Fallacies - The Skeptics' Guide to the Universe". สืบค้นเมื่อ 26 ตุลาคม 2555.