สถาบันพระปกเกล้า

สถาบันพระปกเกล้า
สถาบันหลัก	รัฐสภาไทย
สถาปนา	5 กันยายน พ.ศ. 2541; 27 ปีก่อน
เลขาธิการ	รองศาสตราจารย์ ดร.อิสระ เสรีวัฒนวุฒิ
เจ้าหน้าที่	180 คน (พ.ศ. 2565)
งบประมาณ	618,598,700 บาท; (ปีงบประมาณ 2569);
ลูกสังกัด	วิทยาลัย 2 วิทยาลัยพัฒนาการปกครองท้องถิ่น; วิทยาลัยการเมืองการปกครอง; ; ; หน่วยงานสนับสนุน 12 ศูนย์เทคโนโลยีสารสนเทศ; ศูนย์สื่อสารองค์กร; งานติดตามและประเมินผล; งานวิเทศสัมพันธ์; สำนักนวัตกรรมเพื่อประชาธิปไตย; สำนักบริการวิชาการ; พิพิธภัณฑ์พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว; สำนักงานเลขาธิการ; สำนักสันติวิธีและธรรมาภิบาล; สำนักส่งเสริมการเมืองภาคพลเมือง; สำนักส่งเสริมวิชาการรัฐสภา; สำนักวิจัยและพัฒนา; ; ;
ชื่อเดิม	สถาบันพัฒนาประชาธิปไตย
ที่ตั้ง	120 หมู่ 3 ศูนย์ราชการเฉลิมพระเกียรติ 80 พรรษา 5 ธันวาคม 2550 อาคารรัฐประศาสนภักดี ชั้น 5 ฝั่งทิศใต้ ถนนแจ้งวัฒนะ แขวงทุ่งสองห้อง เขตหลักสี่ กรุงเทพมหานคร 10210
เว็บไซต์	kpi.ac.th

สถาบันพระปกเกล้า (อังกฤษ: King Prajadhipok's Institute) เป็นนิติบุคคลอยู่ในกำกับดูแลของประธานรัฐสภา โดยมีสภาสถาบันพระปกเกล้าเป็นองค์กรบริหารสูงสุด ดำเนินงานเกี่ยวข้องกับงานด้านวิชาการ ซึ่งจะครอบคลุมถึงเรื่องของการวิจัย การจัดการศึกษา อบรม และเผยแพร่ให้ความรู้และข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับการพัฒนาประชาธิปไตย และการเมืองการปกครอง รวมทั้งให้บริการคำแนะนำปรึกษาด้านการบริหารปกครองบ้านเมืองที่ดี ทั้งในระดับชาติและท้องถิ่น นอกจากนี้ ยังรับผิดชอบงานเกี่ยวกับพิพิธภัณฑ์พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ทั้งนี้ โดยประสานความร่วมมือกับหน่วยงานในประเทศและระหว่างประเทศ เพื่อให้เกิดการพัฒนาประชาธิปไตยอย่างยั่งยืน

ประวัติ

ในวโรกาสครบรอบ 100 ปี วันพระบรมราชสมภพ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาประชาธิปก พระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ผู้พระราชทานรัฐธรรมนูญ แก่ปวงชนชาวไทยได้เวียนมาบรรจบเมื่อวันที่ 8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2536 ศาสตรจารย์มารุต บุนนาค ประธานรัฐสภาในขณะนั้น จึงได้มีคำสั่งรัฐสภาที่ 12/2536 เมื่อวันที่ 7 ธันวาคม พ.ศ. 2536 แต่งตั้งคณะกรรมการศึกษาความเป็นไปได้ในการจัดตั้งสถาบันพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยมี นายวันมูหะมัดนอร์ มะทา รองประธานสภาผู้แทนราษฎรในขณะนั้น เป็นประธานกรรมการพิจารณากำหนดรูปแบบและพิจารณาความเป็นไปได้ในการให้สถาบันนี้สามารถดำเนินกิจการได้ในปี พ.ศ. 2537 ซึ่งคณะกรรมการดังกล่าวได้มีคำสั่งเมื่อวันที่ 13 มกราคม พ.ศ. 2537 แต่งตั้งคณะอนุกรรมการ เพื่อจัดทำโครงร่างงบประมาณแผนงานการจัดตั้ง และกำหนดชื่อสถาบัน และได้เดินทางไปดูกิจการศึกษาเผยแพร่ประชาธิปไตยที่ประเทศสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี พร้อมทั้งได้จัดทำรายงานผลการศึกษาโครงการจัดตั้งสถาบันพระปกเกล้าเสนอ ศาสตราจารย์มารุต บุนนาค ประธานรัฐสภา เมื่อวันที่ 15 กรกฎาคม พ.ศ. 2537 และในวันเดียวกันได้มีคำสั่งรัฐสภาที่ 5/2537 ตั้งคณะกรรมการพิจารณาจัดตั้งสถาบันพัฒนาประชาธิปไตยขึ้นในรัฐสภา และได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาตจากพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ให้เชิญพระนามของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 7 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ มาเป็นชื่อของสถาบัน และให้ใช้ชื่อภาษาอังกฤษว่า "King Prajadhipok's Institute" ต่อมา ศาสตราจารย์มารุต บุนนาค ประธานรัฐสภา โดยความเห็นชอบของคณะกรรมการข้าราชการฝ่ายรัฐสภา ได้มีประกาศรัฐสภาเรื่องแบ่งส่วนราชการสำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร (ฉบับที่ 5) เมื่อวันที่ 19 มกราคม พ.ศ. 2538 ให้จัดตั้งสถาบันพระปกเกล้าขึ้นเป็นส่วนราชการระดับกอง สังกัดสำนัก งานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร โดยมีหน้าที่ความรับผิดชอบเกี่ยวกับการจัดฝึกอบรม สัมมนา การจัดประชุมวิชาการเกี่ยวกับการปกครองระบอบประชาธิปไตย และการปฏิบัติงานของฝ่ายนิติบัญญัติ การจัดทำเอกสารและสื่อการสอน ตลอดจนเทคโนโลยีด้านการฝึกอบรม งานเตรียมการปรับปรุงสถาบันพระปกเกล้า เป็นหน่วยงานระดับกรมและปฏิบัติงานอื่นตามที่ได้รับมอบหมาย การดำเนินการของสถาบันให้อาศัยระเบียบการบริหารการศึกษาของสถาบันพระปกเกล้า พ.ศ. 2538 เป็นหลัก โดยมีคณะกรรมการ 2 คณะ คือ คณะกรรมการสถาบันพระปกเกล้า และคณะกรรมการวิชาการสถาบันพระปกเกล้า เป็นผู้ดูแล

ในการดำเนินงานเพื่อยกฐานะสถาบันพระปกเกล้าจากหน่วยงานระดับกอง สังกัดสำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร ได้มีคำสั่งที่ 1/2538 เรื่องแต่งตั้งคณะอนุกรรมการเพื่อยกฐานะสถาบันพระปกเกล้าเป็นกรม ลงวันที่ 23 มีนาคม 2538 โดยมี นาย ชุมพล ศิลปอาชา อดีตรองประธานสภาผู้แทนราษฎรคนที่ 1 เป็นประธานคณะอนุกรรมการ

และในคราวประชุมสภาผู้แทนราษฎร ชุดที่ 20 ปีที่ ครั้งที่ 6/2541 (สมัยสามัญนิติบัญญัติ) เมื่อวันพุธที่ 15 กรกฎาคม 2541 ที่ประชุมได้ให้ความเห็นชอบกับร่างพระราชบัญญัติสถาบันพระปกเกล้า พ.ศ. ... ตามที่วุฒิสภาแก้ไขเพิ่มเติม และนำขึ้นทูลเกล้าฯ ลงพระปรมาภิไธยประกาศใช้เป็นกฎหมาย ซึ่งประกาศลงในราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 155 ตอนที่ 57 ลงวันที่ 4 กันยายน 2541 มีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 5 กันยายน 2541 เป็นต้นไป โดยมีนายวันมูหะมัดนอร์ มะทา ประธานรัฐสภาเป็นประธานสภาสถาบันพระปกเกล้า คนแรกและมี ศาสตราจารย์ ดร.บวรศักดิ์ อุวรรณโณ เป็นเลขาธิการสถาบันพระปกเกล้าคนแรก (2 มกราคม 2542 - 4 มกราคม 2546) รองศาสตราจารย์ นรนิติ เศรษฐบุตร เข้ารับตำแหน่ง เลขาธิการสถาบันพระปกเกล้าคนที่สอง ( 5 กุมภาพันธ์ 2546 - 15 พฤศจิกายน 2549 ) และศาสตราจารย์ ดร.บวรศักดิ์ อุวรรณโณ เข้ารับตำแหน่งเลขาธิการสถาบันพระปกเกล้าอีก 2 วาระ (22 ธันวาคม 2549 - 21 ธันวาคม 2553 และ 22 ธันวาคม 2553 - 21 ธันวาคม 2557) เลขาธิการสถาบันพระปกเกล้าคนที่สามได้แก่ ศาสตราจารย์วุฒิสาร ตันไชย ^[2]22 ธันวาคม 2557 - 21 ธันวาคม 2561 และ 22 ธันวาคม พ.ศ. 2561 - 21 ธันวาคม พ.ศ. 2565)

วัตถุประสงค์

ศึกษาและวิเคราะห์ทางวิชาการต่างๆ เพื่อเป็นแนวทาง ในการพัฒนาประชาธิปไตยอย่างเป็นระบบ
ประสานงานกับหน่วยงานอื่นๆ ด้านนโยบายเพื่อการพัฒนา ประชาธิปไตย
วิจัยและสนับสนุนการวิจัยเพื่อการพัฒนาประชาธิปไตย
เผยแพร่และสนับสนุนการเผยแพร่ประชาธิปไตยตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย
จัดและสนับสนุนการศึกษาอบรมบุคลากรจากภาครัฐ ภาคเอกชน และประชาชนเกี่ยวกับการเมือง การปกครอง และการเศรษฐกิจและสังคมในระบอบประชาธิปไตย
บริการข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับความรู้และผลงานวิจัย และวิชาการทางการเมืองการปกครองในระบอบประชาธิปไตย
ส่งเสริมความร่วมมือกับองค์การในประเทศและต่างประเทศ ในกิจการเกี่ยวกับการพัฒนาประชาธิปไตย
ส่งเสริมงานวิชาการของรัฐสภา
บริหารกองทุนตามพระราชบัญญัตินี้
กระทำการอื่นใดตามที่กฎหมายกำหนดให้เป็นหน้าที่ของสถาบัน หรือตามที่สภาสถาบันกำหนด

รายชื่อประธานสภาสถาบันพระปกเกล้า

ลำดับ (สมัย)	รายชื่อ	เริ่มวาระ	สิ้นสุดวาระ	สังกัด	หมายเหตุ
1 (1)	วันมูหะมัดนอร์ มะทา	24 พฤศจิกายน พ.ศ. 2539	27 มิถุนายน พ.ศ. 2543	พรรคความหวังใหม่
2	พิชัย รัตตกุล	30 มิถุนายน พ.ศ. 2543^[3]	9 พฤศจิกายน พ.ศ. 2543	พรรคประชาธิปัตย์
3	อุทัย พิมพ์ใจชน	6 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2544^[4]	5 มกราคม พ.ศ. 2548	พรรคไทยรักไทย
4	โภคิน พลกุล	8 มีนาคม พ.ศ. 2548^[5]	24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2549^[6]	พรรคไทยรักไทย
5	มีชัย ฤชุพันธุ์	25 ตุลาคม พ.ศ. 2549	24 มกราคม พ.ศ. 2551	อิสระ
6	ยงยุทธ ติยะไพรัช	24 มกราคม พ.ศ. 2551^[7]	30 เมษายน พ.ศ. 2551	พรรคพลังประชาชน	^[c]
7	ชัย ชิดชอบ	15 พฤษภาคม พ.ศ. 2551^[8]	10 พฤษภาคม พ.ศ. 2554^[9]	พรรคภูมิใจไทย	^[d]
8	สมศักดิ์ เกียรติสุรนนท์	2 สิงหาคม พ.ศ. 2554^[10]	9 ธันวาคม พ.ศ. 2556	พรรคเพื่อไทย
9	พรเพชร วิชิตชลชัย	17 สิงหาคม พ.ศ. 2557	21 พฤษภาคม พ.ศ. 2562	อิสระ
10	ชวน หลีกภัย	28 พฤษภาคม พ.ศ. 2562^[11]	20 มีนาคม พ.ศ. 2566	พรรคประชาธิปัตย์
1 (2)	วันมูหะมัดนอร์ มะทา	5 กรกฎาคม พ.ศ. 2566^[12]	ปัจจุบัน	พรรคประชาชาติ

รายชื่อเลขาธิการสถาบันพระปกเกล้า

ลำดับ	รายชื่อ	เริ่มวาระ	สิ้นสุดวาระ
1 (1)	บวรศักดิ์ อุวรรณโณ	5 มกราคม พ.ศ. 2542	4 มกราคม พ.ศ. 2546
2	นรนิติ เศรษฐบุตร	5 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2546	15 พฤศจิกายน พ.ศ. 2549
1 (2)	บวรศักดิ์ อุวรรณโณ	22 ธันวาคม พ.ศ. 2549	21 ธันวาคม พ.ศ. 2553
1 (3)	บวรศักดิ์ อุวรรณโณ	22 ธันวาคม พ.ศ. 2553	21 ธันวาคม พ.ศ. 2557
3	วุฒิสาร ตันไชย	22 ธันวาคม พ.ศ. 2557	21 ธันวาคม พ.ศ. 2565
4	วิทวัส ชัยภาคภูมิ	22 ธันวาคม พ.ศ. 2565	22 สิงหาคม พ.ศ. 2568
5	อิสระ เสรีวัฒนวุฒิ	23 สิงหาคม พ.ศ. 2568	ปัจจุบัน

อ้างอิง

↑ สถาบันพระปกเกล้า, รายงานประจำปี สถาบันพระปกเกล้า, สืบค้นเมื่อวันที่ 16 ธันวาคม พ.ศ. 2567
↑ สถาบันพระปกเกล้า, ประวัติสถาบันพระปกเกล้า เก็บถาวร 2015-09-04 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
↑ พระบรมราชโองการ ประกาศ แต่งตั้งประธานและรองประธานสภาผู้แทนราษฎร
↑ ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศ แต่งตั้งประธานและรองประธานสภาผู้แทนราษฎร เล่ม ๑๑๘, ตอนพิเศษ ๙ ง, ๖ กุมภาพันธ์ ๒๕๔๔
↑ ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศ แต่งตั้งประธานและรองประธานสภาผู้แทนราษฎร เก็บถาวร 2011-11-20 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน เล่ม ๑๒๒, ตอนพิเศษ ๑๙ ง, ๘ มีนาคม ๒๕๔๘
↑ ราชกิจจานุเบกษา, พระราชกฤษฎีกายุบสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. ๒๕๔๙ เล่ม ๑๒๓, ตอนที่ ๒๐ ก, ๒๔ กุมภาพันธ์ ๒๕๔๙
↑ ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศ แต่งตั้งประธานและรองประธานสภาผู้แทนราษฎร เล่ม ๑๒๕, ตอนพิเศษ ๒๒ ง, ๓๑ มกราคม ๒๕๕๑
↑ ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศ แต่งตั้งประธานสภาผู้แทนราษฎร เล่ม ๑๒๕, ตอนพิเศษ ๘๒ ง, ๑๖ พฤษภาคม ๒๕๕๑
↑ ราชกิจจานุเบกษา, พระราชกฤษฎีกา ยุบสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. ๒๕๕๔ เล่ม ๑๒๘, ตอนที่ ๓๓ ก, ๑๐ พฤษภาคม ๒๕๕๔
↑ ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศ แต่งตั้งประธานและรองประธานสภาผู้แทนราษฎร เล่ม ๑๒๘, ตอนพิเศษ ๘๕ ง , ๒ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๔, หน้า ๑
↑ พระบรมราชโองการ ประกาศ แต่งตั้งประธานและรองประธานสภาผู้แทนราษฎร
↑ "ประกาศ แต่งตั้งประธานและรองประธานสภาผู้แทนราษฎร" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 140 (พิเศษ 161 ง): 1. 2023-07-07. สืบค้นเมื่อ 2023-07-07.

↑ เป็นสถาบันและนิติบุคคลอยู่ในกำกับดูแลของประธานรัฐสภา
↑ เป็นงบประมาณทั้งหมดของสถาบันพระปกเกล้า ตั้งแต่หมวด 3 หมวด 4 และหมวด 5 รายละเอียดดูที่ พระราชบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2569
↑ ลาออกจากตำแหน่งเมื่อวันที่ 30 เมษายน พ.ศ. 2551 หลังจากหยุดการปฏิบัติหน้าที่ตั้งแต่วันที่ 19 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2551 เมื่อศาลฎีการับคำฟ้องจาก กกต. กรณีทุจริตเลือกตั้ง 23 ธันวาคม พ.ศ. 2550
↑ ก่อนหน้านั้นสังกัดพรรคพลังประชาชน ในระหว่างการเป็นประธานสภาผู้แทนราษฎรช่วงระหว่างวันที่ 15 พฤษภาคม - 2 ธันวาคม พ.ศ. 2551 ซึ่งเป็นพรรคแกนนำจัดตั้งรัฐบาลหลังจากการเลือกตั้งวันที่ 23 ธันวาคม 2550 แต่ถูกศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยให้ยุบพรรคจึงต้องย้ายพรรคสังกัด โดยนายชัย ชิดชอบ ในนามกลุ่มเพื่อนเนวินจึงย้ายเข้าสังกัดพรรคภูมิใจไทย ซึ่งเป็นพรรคร่วมรัฐบาลในรัฐบาลนายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ

แหล่งข้อมูลอื่น

สถาบันพระปกเกล้า

[2] สถาบันพระปกเกล้า, รายงานประจำปี สถาบันพระปกเกล้า, สืบค้นเมื่อวันที่ 16 ธันวาคม พ.ศ. 2567

[4] สถาบันพระปกเกล้า, ประวัติสถาบันพระปกเกล้า เก็บถาวร 2015-09-04 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน

[5] พระบรมราชโองการ ประกาศ แต่งตั้งประธานและรองประธานสภาผู้แทนราษฎร

[6] ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศ แต่งตั้งประธานและรองประธานสภาผู้แทนราษฎร เล่ม ๑๑๘, ตอนพิเศษ ๙ ง, ๖ กุมภาพันธ์ ๒๕๔๔

[7] ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศ แต่งตั้งประธานและรองประธานสภาผู้แทนราษฎร เก็บถาวร 2011-11-20 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน เล่ม ๑๒๒, ตอนพิเศษ ๑๙ ง, ๘ มีนาคม ๒๕๔๘

[8] ราชกิจจานุเบกษา, พระราชกฤษฎีกายุบสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. ๒๕๔๙ เล่ม ๑๒๓, ตอนที่ ๒๐ ก, ๒๔ กุมภาพันธ์ ๒๕๔๙

[9] ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศ แต่งตั้งประธานและรองประธานสภาผู้แทนราษฎร เล่ม ๑๒๕, ตอนพิเศษ ๒๒ ง, ๓๑ มกราคม ๒๕๕๑

[11] ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศ แต่งตั้งประธานสภาผู้แทนราษฎร เล่ม ๑๒๕, ตอนพิเศษ ๘๒ ง, ๑๖ พฤษภาคม ๒๕๕๑

[12] ราชกิจจานุเบกษา, พระราชกฤษฎีกา ยุบสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. ๒๕๕๔ เล่ม ๑๒๘, ตอนที่ ๓๓ ก, ๑๐ พฤษภาคม ๒๕๕๔

[14] ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศ แต่งตั้งประธานและรองประธานสภาผู้แทนราษฎร เล่ม ๑๒๘, ตอนพิเศษ ๘๕ ง , ๒ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๔, หน้า ๑

[15] พระบรมราชโองการ ประกาศ แต่งตั้งประธานและรองประธานสภาผู้แทนราษฎร

[16] "ประกาศ แต่งตั้งประธานและรองประธานสภาผู้แทนราษฎร" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 140 (พิเศษ 161 ง): 1. 2023-07-07. สืบค้นเมื่อ 2023-07-07.

[1] เป็นสถาบันและนิติบุคคลอยู่ในกำกับดูแลของประธานรัฐสภา

[3] เป็นงบประมาณทั้งหมดของสถาบันพระปกเกล้า ตั้งแต่หมวด 3 หมวด 4 และหมวด 5 รายละเอียดดูที่ พระราชบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2569

[10] ลาออกจากตำแหน่งเมื่อวันที่ 30 เมษายน พ.ศ. 2551 หลังจากหยุดการปฏิบัติหน้าที่ตั้งแต่วันที่ 19 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2551 เมื่อศาลฎีการับคำฟ้องจาก กกต. กรณีทุจริตเลือกตั้ง 23 ธันวาคม พ.ศ. 2550

[13] ก่อนหน้านั้นสังกัดพรรคพลังประชาชน ในระหว่างการเป็นประธานสภาผู้แทนราษฎรช่วงระหว่างวันที่ 15 พฤษภาคม - 2 ธันวาคม พ.ศ. 2551 ซึ่งเป็นพรรคแกนนำจัดตั้งรัฐบาลหลังจากการเลือกตั้งวันที่ 23 ธันวาคม 2550 แต่ถูกศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยให้ยุบพรรคจึงต้องย้ายพรรคสังกัด โดยนายชัย ชิดชอบ ในนามกลุ่มเพื่อนเนวินจึงย้ายเข้าสังกัดพรรคภูมิใจไทย ซึ่งเป็นพรรคร่วมรัฐบาลในรัฐบาลนายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ

[a]

[1]

[b]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[c]

[8]

[9]

[d]

[10]

[11]

[12]