ภาษาหมิ่นผูเซียน
ภาษาหมิ่นผูเซียน | |
---|---|
莆仙話/興化話 Pô-sing-uā/Hing-hua̍-uā | |
ประเทศที่มีการพูด | จีน, มาเลเซีย, สิงคโปร์, อินโดนีเซีย, ไต้หวัน |
ภูมิภาค | ฝูเจี้ยน |
ชาติพันธุ์ | ชาวผูเทียน (จีนฮั่น) |
จำนวนผู้พูด | ไม่ทราบ (2.6 ล้านคน อ้างถึง1984) (ไม่มีข้อมูลปัจจุบัน) |
ตระกูลภาษา | จีน-ทิเบต
|
ระบบการเขียน | อักษรจีน อักษรละติน |
รหัสภาษา | |
ISO 639-3 | cpx |
![]() Pu-Xian Min (yellow) | |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ed/HinghwaBible1.gif/250px-HinghwaBible1.gif)
ภาษาหมิ่นผูเซียน (Puxian Min; อักษรจีนตัวย่อ: 莆仙话; อักษรจีนตัวเต็ม: 莆仙話; พินอิน: Púxiān huà) เป็นสาขาหนึ่งของภาษาจีนหมิ่น คำว่าผูเซียนเป็นการรวมกันของชื่อเมืองสองเมืองคือเมืองผูเทียน (莆田市) และเมืองเซียนโยว (仙游县) ส่วนใหญ่ใช้พูดในมณฑลฝูเจี้ยน และมีประชาชนมากกว่า 2000 คนพูดภาษานี้ในชาเฉิง เมืองฟูติง (福鼎) ทางเหนือของฝูเจี้ยน มีความแตกต่างกันเพียงเล็กน้อยระหว่างภาษาในเมืองผูเทียนและเซียนโยว มีชาวจีนโพ้นทะเลที่พูดภาษาจีนหมิ่นสำเนียงนี้ในมาเลเซียและสิงคโปร์ ซึ่งเรียกว่าซิงฮว่า (อักษรจีนตัวย่อ: 兴化; อักษรจีนตัวเต็ม: 興化; พินอิน: Xīnghuà)
ประวัติ
[แก้]ก่อน พ.ศ. 1532 บริเวณผูเซียนเป็นบริเวณหนึ่งของเขตกวานโจวและประชากรพูดภาษาหมิ่นใต้ ใน พ.ศ. 1532 ในสมัยราชวงศ์ซ้อง บริเวณนี้ถูกบริหารแยกจากกวานโจว และเกิดการพัฒนาสำเนียงใหม่ของภาษาหมิ่นใต้ โดยได้รับอิทธิพลจากภาษาหมิ่นตะวันออก
ลักษณะของภาษา
[แก้]ภาษาหมิ่นผูเซียนมีพยัญชนะ 15 เสียง เช่นเดียวกับภาษาจีนหมิ่นอื่นๆ มีวรรณยุกต์ 6 เสียง ความแตกต่างระหว่างภาษาหมิ่นผูเซียนกับภาษาหมิ่นใต้ ได้แก่
- สระ 'a' ถูกแทนที่ด้วย /ɒ/ (o̤)
- สระ 'ư' /ɯ/ ถูกแทนที่ด้วย y/ ('ü')
- ในภาษาผูเซียน 'ng' จะออกเสียงเป็น /uŋ/
- สระ /e/ ถูกแทนที่ด้วย /ɒ/ o̤
- สำเนียงกวานโจวมี 'ĩ' และสำเนียงจ้างโจวมี 'ẽ' สระที่เทียบเคียงได้ในภาษาผูเซียนคือ 'ã' ซึ่งเป็นการแสดงสระนาสิก
- สระ 'io' ถูกแทนที่ด้วย 'iau'
- เสียงนาสิก m n ng บางครั้งจะถูกแทนที่ด้วยเสียงโฆษะ b d g
- ไม่มีการแยกความแตกต่างระหว่างเสียงกักที่ก้องและไม่ก้อง เช่น /b/ และ /p/ โดยจะออกเสียงเหมือนกัน
สัทวิทยา
[แก้]พยัญชนะ
[แก้]Bilabial | Alveolar | Lateral | Velar | Glottal | ||
---|---|---|---|---|---|---|
Plosive | unaspirated | p 巴 (b) | t 打 (d) | k 家 (g) | ʔ 烏 | |
aspirated | pʰ 彭 (p) | tʰ 他 (t) | kʰ 卡 (k) | |||
เสียงนาสิก | m 麻 (m) | n 拿 (n) | ŋ 雅 (ng) | |||
Fricatives | voiceless | ɬ 沙 (s) | h 下 (h) | |||
voiced | β* | |||||
Affricates | unaspirated | ts 渣 (c) | ||||
aspirated | tsʰ 査 (ch) | |||||
Approximant | l 拉 (l) |
- β (พบในการพูดแบบเชื่อมเสียง กลายมาจาก [p])
หน่วยเสียงสระและตัวสะกด
[แก้]สระ | สระประสม | สระนาสิก | สระกัก | |
---|---|---|---|---|
no glide | a 鴉 (a) | au 拗 (au) | aŋ 王 (ang) | aʔ 壓 (ah) |
ɒ 奥 (o̤) | ɒŋ 用 (o̤ng) | ɒʔ 屋 (o̤h) | ||
o 科 (eo) | ɔu 烏 (o) | oŋ 温 (eong) | oʔ 熨 (eoh) | |
e 裔 (a̤) | ai 愛 (ai) | ɛŋ 煙 (eng) | ɛʔ 黑 (eh) | |
œ 改 (e̤) | œŋ 換 (e̤ng) | œʔ 郁 (e̤h) | ||
ŋ 伓 (ng) | ||||
/-i-/ | i 衣 (i) | iu 油 (iu) | iŋ 引 (ing) | iʔ 益 (ih) |
ia 夜 (ia) | iau 要 (a̤u) | iaŋ 鹽 (iang) | iaʔ 葉 (iah) | |
/-u-/ | u 夫 (u) | ui 位 (ui) | uŋ 黄 (ng) | |
ua 画 (ua) | ue 歪 (oi) | uaŋ 碗 (uang) | uaʔ 活 (uah) | |
/-y-/ | y 余 (ṳ) | yŋ 恩 (ṳng) | yʔ 役 (ṳh) | |
yɒ 安 (io̤ⁿ) | yɒŋ 羊 (io̤ng) | yɒʔ 藥 (io̤h) |
อักษรจีน | 黃 (ńg) | 方 (hng) | 漲 (dn̂g) | 幫 (bng) | 光 (gng) | 兩 (nn̄g) | 毛 (mńg) |
ผูเทียน | ŋ̍ | hŋ̍ | tuŋ | puŋ | kuŋ | nuŋ | muŋ |
เซียนโยว | ŋ̍ | hŋ̍ | tŋ̍ | pŋ̍ | kŋ̍ | nŋ̍ | mŋ̍ |
IPA | ã | ẽ | ɛ̃ | ĩ | ỹ | ɒ̃ | iã | yã | uã | aĩ | aũ | uĩ | iũ |
อักษรละติน | aⁿ | a̤ⁿ | e̤ⁿ | o̤ⁿ | iaⁿ | io̤ⁿ | uaⁿ | oiⁿ | a̤uⁿ | ||||
IPA | ã | ẽ | ø̃ | ɒ̃ | iã | yɒ̃ | uã | oĩ | ɛũ |
อักษรจีน | 爭 (caⁿ) | 還 (há̤ⁿ) | 段 (dē̤ⁿ) | 三 (so̤ⁿ) | 鼎 (diáⁿ) | 張 (da̤uⁿ) | 看 (kua̍ⁿ) | 飯 (bōiⁿ) | 贏 (ió̤ⁿ) |
เซียนโยว | tsã | hĩ | tỹ | sɒ̃ | tiã | tiũ | kʰuã | puĩ | yɒ̃ |
ผูเทียน | tsa | hi | tø | sɒ | tia | tiau | kʰua | puai | yɒ |
วรรณยุกต์
[แก้]Tone | Yin Ping 陰平 | Yin Shang 陰上 | Yin Qu 陰去 | Yin Ru 陰入 | Yang Ping 陽平 | Yang Qu 陽去 | Yang Ru 陽入 |
ผูเทียน | ˥˧˧ (533) | ˦˥˧ (453) | ˦˨ (42) | ʔ˨˩ (ʔ2) | ˩˧ (13) | ˩ (11) | ʔ˦ (ʔ4) |
เซียนโยว | ˥˦˦ (544) | ˧˧˨ (332) | ˥˨ (52) | ʔ˨ (ʔ2) | ˨˦ (24) | ˨˩ (21) | ʔ˦ (ʔ4) |
การเขียนด้วยอักษรละติน
[แก้]ระบบการเขียน Hing-hua̍ báⁿ-uā-ci̍ (興化平話字) เป็นระบบที่ใช้อักษรละตินเขียนภาษาหมิ่นผูเซียน มีอักษร 23 ตัว: a a̤ b c ch d e e̤ g h i k l m n ng o o̤ p s t u ṳ มีเครื่องหมายวรรณยุกต์ 5 ตัวจากทั้งหมด 8 เสียง:
陰平 Yin Ping (ไม่มีเครื่องหมาย)
陰上 Yin Shang ˆ (â)
陰去 Yin Qu ˈ (a̍)
陰入 Yin Ru (ไม่มีเครื่องหมาย)
陽平 Yang Ping ́ (á)
陽去 Yang Qu - (ā)
陽入 Yang Ru ˈh (a̍h)
IPA | หมิ่นผูเซียน | สำเนียงฝูโจว |
pʰ | p | p |
tʰ | t | t |
kʰ | k | k |
p | b | b |
t | d | d |
k | g | g |
tsʰ | ch | ch |
ts | c | c |
วรรณยุกต์ | 陰平 Yin Ping | 陰上 Yin Shang | 陰去 Yin Qu | 陰入 Yin Ru | 陽平 Yang Ping | 陽去 Yang Qu | 陽入 Yang Ru |
Báⁿ-uā-ci̍ | a | â | a̍ | ah | á | ā | a̍h |
อักษรเป๊ะห์โอยจี | a | á | à | ah | â | ā | a̍h |
ตัวอย่างการเขียนด้วย báⁿ-uā-ci̍
[แก้]Tai̍-che̤ ū Dō̤, Dō̤ gah Siō̤ng-Da̤̍ dó̤ng-cāi, Dō̤ cuh sī Siō̤ng-Da̤̍. Ca̤̍ Dō̤ ta̍i-che̤ gah Sio̤ng-Da̤̍ dó̤ng-cāi. Māng-beo̍h sī ciā da̤u̍h I cho̤̍ ē; hang pī cho̤̍, beo̍ seo̍h-ā̤uⁿ ng-sī ciā da̤u̍h I cho̤̍ ē.
太初有道,道佮上帝同在,道就是上帝。這道太初佮上帝同在。萬物是借著伊造兮,含被造兮,無一樣呣是借著伊造兮。
In the beginning was the Word, and the Word was with God, and the Word was God. The same was in the beginning with God. All things were made by him; and without him was not any thing made that was made. (John 1:1-3 KJV)